ඡට්ඨෙ පුරාණදුතියිකාති අනන්තරෙ අත්තභාවෙ අග්ගමහෙසී. සොභසීති පුබ්බෙපි සොභසි, ඉදානිපි සොභසි. දුග්ගතාති න ගතිදුග්ගතියා දුග්ගතා. තා හි සුගතියං ඨිතා සම්පත්තිං අනුභවන්ති, පටිපත්තිදුග්ගතියා පන දුග්ගතා. තතො චුතා හි තා නිරයෙපි උපපජ්ජන්තීති දුග්ගතා. පතිට්ඨිතාති සක්කායස්මිං හි පතිට්ඨහන්තො අට්ඨහි කාරණෙහි පතිට්ඨාති – රත්තො රාගවසෙන පතිට්ඨාති, දුට්ඨො දොසවසෙන… මූළ්හො මොහවසෙන… විනිබද්ධො මානවසෙන… පරාමට්ඨො දිට්ඨිවසෙන… ථාමගතො අනුසයවසෙන… අනිට්ඨඞ්ගතො විචිකිච්ඡාවසෙන… වික්ඛෙපගතො උද්ධච්චවසෙන පතිට්ඨාති. තාපි එවං පතිට්ඨිතාව. නරදෙවානන්ති දෙවනරානං.

නත්ථි දානීති සා කිර දෙවධීතා ථෙරෙ බලවසිනෙහා අහොසි, පටිගන්තුං නාසක්ඛි. කාලෙන ආගන්ත්වා පරිවෙණං සම්මජ්ජති, මුඛොදකං දන්තකට්ඨං පානීයං පරිභොජනීයං උපට්ඨපෙති. ථෙරො අනාවජ්ජනෙන පරිභුඤ්ජති. එකස්මිං දිවසෙ ථෙරස්ස ජිණ්ණචීවරස්ස චොළකභික්ඛං චරතො සඞ්කාරකූටෙ දිබ්බදුස්සං ඨපෙත්වා පක්කමි. ථෙරො තං දිස්වා උක්ඛිපිත්වා, ඔලොකෙන්තො දුස්සන්තං දිස්වා “දුස්සමෙත”න්ති ඤත්වා, “අලං එත්තාවතා”ති අග්ගහෙසි. තෙනෙවස්ස චීවරං නිට්ඨාසි. අථ ද්වෙ අග්ගසාවකා අනුරුද්ධත්ථෙරො චාති තයො ජනා චීවරං කරිංසු. සත්ථා සූචිං යොජෙත්වා අදාසි. නිට්ඨිතචීවරස්ස පිණ්ඩාය චරතො දෙවතා පිණ්ඩපාතං සමාදපෙති. සා කාලෙන එකිකා, කාලෙන අත්තදුතියා ථෙරස්ස සන්තිකං ආගච්ඡති. තදා පන අත්තතතියා ආගන්ත්වා දිවාට්ඨානෙ ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා – “මයං මනාපකායිකා නාම මනසා ඉච්ඡිතිච්ඡිතරූපං මාපෙමා”ති ආහ. ථෙරො – “එතා එවං වදන්ති, වීමංසිස්සාමි, සබ්බා නීලකා හොන්තූ”ති චින්තෙසි. තා ථෙරස්ස මනං ඤත්වා සබ්බාව නීලවණ්ණා අහෙසුං, එවං පීතලොහිතඔදාතවණ්ණාති. තතො චින්තයිංසු – “ථෙරො අම්හාකං දස්සනං අස්සාදෙතී”ති තා සමජ්ජං කාතුං ආරද්ධා, එකාපි ගායි, එකාපි නච්චි, එකාපි අච්ඡරං පහරි. ථෙරො ඉන්ද්රියානි ඔක්ඛිපි. තතො – “න අම්හාකං දස්සනං ථෙරො අස්සාදෙතී”ති ඤත්වා සිනෙහං වා සන්ථවං වා අලභමානා නිබ්බින්දිත්වා ගන්තුමාරද්ධා. ථෙරො තාසං ගමනභාවං ඤත්වා – “මා පුනප්පුනං ආගච්ඡිංසූ”ති අරහත්තං බ්යාකරොන්තො ඉමං ගාථමාහ. තත්ථ වික්ඛීණොති ඛීණො. ජාතිසංසාරොති තත්ථ තත්ථ ජාතිසඞ්ඛාතො සංසාරො.

සත්තමෙ අතිකාලෙනාති සබ්බරත්තිං නිද්දායිත්වා බලවපච්චූසෙ කොටිසම්මුඤ්ජනියා ථොකං සම්මජ්ජිත්වා මුඛං ධොවිත්වා යාගුභික්ඛාය පාතොව පවිසති. අතිදිවාති යාගුං ආදාය ආසනසාලං ගන්ත්වා පිවිත්වා එකස්මිං ඨානෙ නිපන්නො නිද්දායිත්වා – “මනුස්සානං භොජනවෙලාය පණීතං භික්ඛං ලභිස්සාමී”ති උපකට්ඨෙ මජ්ඣන්හිකෙ උට්ඨාය ධම්මකරණෙන උදකං ගහෙත්වා අක්ඛීනි පමජ්ජිත්වා පිණ්ඩාය චරිත්වා යාවදත්ථං භුඤ්ජිත්වා මජ්ඣන්හිකෙ වීතිවත්තෙ පටික්කමති. දිවා ච ආගන්ත්වාති අතිකාලෙ පවිට්ඨෙන නාම අඤ්ඤෙහි භික්ඛූහි පඨමතරං ආගන්තබ්බං හොති, ත්වං පන අතිවිය දිවා ආගන්ත්වා ගතාසීති අත්ථො. භායාමි නාගදත්තන්ති තං නාගදත්තං අහං භායාමි. සුප්පගබ්භන්ති සුට්ඨු පගබ්භං. කුලෙසූති ඛත්තියකුලාදිඋපට්ඨාකකුලෙසු.

අට්ඨමෙ අජ්ඣොගාළ්හප්පත්තොති ඔගාහප්පත්තො. සො කිර සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා තං වනසණ්ඩං පවිසිත්වා දුතියදිවසෙ ගාමං පිණ්ඩාය පාවිසි පාසාදිකෙහි අභික්කන්තාදීහි. අඤ්ඤතරං කුලං තස්ස ඉරියාපථෙ පසීදිත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා පිණ්ඩපාතං අදාසි. භත්තානුමොදනං පුන සුත්වා අතිරෙකතරං පසීදිත්වා, “භන්තෙ, නිච්චකාලං ඉධෙව භික්ඛං ගණ්හථා”ති නිමන්තෙසි. ථෙරො අධිවාසෙත්වා තෙසං ආහාරං පරිභුඤ්ජමානො වීරියං පග්ගය්හ ඝටෙන්තො අරහත්තං පත්වා චින්තෙසි – “බහූපකාරං මෙ එතං කුලං, අඤ්ඤත්ථ ගන්ත්වා කිං කරිස්සාමී”ති? ඵලසමාපත්තිසුඛං අනුභවන්තො තත්ථෙව වසි. අජ්ඣභාසීති සා කිර ථෙරස්ස ඛීණාසවභාවං අජානන්තී චින්තෙසි – “අයං ථෙරො නෙව අඤ්ඤං ගාමං ගච්ඡති, න අඤ්ඤං ඝරං, න රුක්ඛමූලආසනසාලාදීසු නිසීදති, නිච්චකාලං ඝරං පවිසිත්වාව නිසීදති, උභොපෙතෙ ඔගාධප්පත්තා පටිගාධප්පත්තා, කදාචි එස ඉමං කුලං දූසෙය්ය, චොදෙස්සාමි න”න්ති. තස්මා අභාසි.

සණ්ඨානෙති නගරද්වාරස්ස ආසන්නෙ මනුස්සානං භණ්ඩකං ඔතාරෙත්වා විස්සමනට්ඨානෙ. සඞ්ගම්මාති සමාගන්ත්වා. මන්තෙන්තීති කථෙන්ති. මඤ්ච තඤ්චාති මඤ්ච කථෙන්ති තඤ්ච කථෙන්ති. කිමන්තරන්ති කිං කාරණං? බහූ හි සද්දා පච්චූහාති බහුකා එතෙ ලොකස්මිං පටිලොමසද්දා. න තෙනාති තෙන කාරණෙන, තෙන වා තපස්සිනා න මඞ්කු හොතබ්බං. න හි තෙනාති න හි තෙන පරෙහි වුත්තවචනෙන සත්තො කිලිස්සති, අත්තනා කතෙන පන පාපකම්මෙනෙව කිලිස්සතීති දස්සෙති. වාතමිගො යථාති යථා වනෙ වාතමිගො වාතෙරිතානං පණ්ණාදීනං සද්දෙන පරිතස්සති, එවං යො සද්දපරිත්තාසී හොතීති අත්ථො. නාස්ස සම්පජ්ජතෙ වතන්ති තස්ස ලහුචිත්තස්ස වතං න සම්පජ්ජති. ථෙරො පන ඛීණාසවත්තා සම්පන්නවතොති වෙදිතබ්බො.