පඤ්චමෙ ආනන්දොති ධම්මභණ්ඩාගාරිකත්ථෙරො. අතිවෙලන්ති අතික්කන්තං වෙලං. ගිහිසඤ්ඤත්තිබහුලොති රත්තිඤ්ච දිවා ච බහුකාලං ගිහී සඤ්ඤාපයන්තො. භගවති පරිනිබ්බුතෙ මහාකස්සපත්ථෙරො ථෙරං ආහ – “ආවුසො, මයං රාජගහෙ වස්සං උපගන්ත්වා ධම්මං සඞ්ගායිස්සාම, ගච්ඡ ත්වං අරඤ්ඤං පවිසිත්වා උපරිමග්ගත්තයත්ථාය වායාමං කරොහී”ති. සො භගවතො පත්තචීවරමාදාය කොසලරට්ඨං ගන්ත්වා එකස්මිං අරඤ්ඤාවාසෙ වසිත්වා පුනදිවසෙ එකං ගාමං පාවිසි. මනුස්සා ථෙරං දිස්වා – “භන්තෙ ආනන්ද, තුම්හෙ පුබ්බෙ සත්ථාරා සද්ධිං ආගච්ඡථ. අජ්ජ එකකාව ආගතා. කහං සත්ථාරං ඨපෙත්වා ආගතත්ථ? ඉදානි කස්ස පත්තචීවරං ගහෙත්වා විචරථ? කස්ස මුඛොදකං දන්තකට්ඨං දෙථ, පරිවෙණං සම්මජ්ජථ, වත්තපටිවත්තං කරොථා”ති බහුං වත්වා පරිදෙවිංසු. ථෙරො – “මා, ආවුසො, සොචිත්ථ, මා පරිදෙවිත්ථ, අනිච්චා සඞ්ඛාරා”තිආදීනි වත්වා තෙ සඤ්ඤාපෙත්වා භත්තකිච්චාවසානෙ වසනට්ඨානමෙව ගච්ඡති. මනුස්සා සායම්පි තත්ථ ගන්ත්වා තථෙව පරිදෙවන්ති. ථෙරොපි තථෙව ඔවදති. තං සන්ධායෙතං වුත්තං. අජ්ඣභාසීති “අයං ථෙරො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස කථං සුත්වා ‘සමණධම්මං කරිස්සාමී’ති අරඤ්ඤං පවිසිත්වා ඉදානි ගිහී සඤ්ඤාපෙන්තො විහරති, සත්ථු සාසනං අසඞ්ගහිතපුප්ඵරාසි විය ඨිතං, ධම්මසඞ්ගහං න කරොති, චොදෙස්සාමි න”න්ති චින්තෙත්වා අභාසි.

පසක්කියාති පවිසිත්වා. හදයස්මිං ඔපියාති කිච්චතො ච ආරම්මණතො ච හදයම්හි පක්ඛිපිත්වා. “නිබ්බානං පාපුණිස්සාමී”ති වීරියං කරොන්තො නිබ්බානං කිච්චතො හදයම්හි ඔපෙති නාම, නිබ්බානාරම්මණං පන සමාපත්තිං අප්පෙත්වා නිසීදන්තො ආරම්මණතො. තදුභයම්පි සන්ධායෙසා භාසති. ඣායාති ද්වීහි ඣානෙහි ඣායිකො භව. බිළිබිළිකාති අයං ගිහීහි සද්ධිං බිළිබිළිකථා.

ඡට්ඨෙ පුරාණදුතියිකාති අනන්තරෙ අත්තභාවෙ අග්ගමහෙසී. සොභසීති පුබ්බෙපි සොභසි, ඉදානිපි සොභසි. දුග්ගතාති න ගතිදුග්ගතියා දුග්ගතා. තා හි සුගතියං ඨිතා සම්පත්තිං අනුභවන්ති, පටිපත්තිදුග්ගතියා පන දුග්ගතා. තතො චුතා හි තා නිරයෙපි උපපජ්ජන්තීති දුග්ගතා. පතිට්ඨිතාති සක්කායස්මිං හි පතිට්ඨහන්තො අට්ඨහි කාරණෙහි පතිට්ඨාති – රත්තො රාගවසෙන පතිට්ඨාති, දුට්ඨො දොසවසෙන… මූළ්හො මොහවසෙන… විනිබද්ධො මානවසෙන… පරාමට්ඨො දිට්ඨිවසෙන… ථාමගතො අනුසයවසෙන… අනිට්ඨඞ්ගතො විචිකිච්ඡාවසෙන… වික්ඛෙපගතො උද්ධච්චවසෙන පතිට්ඨාති. තාපි එවං පතිට්ඨිතාව. නරදෙවානන්ති දෙවනරානං.

නත්ථි දානීති සා කිර දෙවධීතා ථෙරෙ බලවසිනෙහා අහොසි, පටිගන්තුං නාසක්ඛි. කාලෙන ආගන්ත්වා පරිවෙණං සම්මජ්ජති, මුඛොදකං දන්තකට්ඨං පානීයං පරිභොජනීයං උපට්ඨපෙති. ථෙරො අනාවජ්ජනෙන පරිභුඤ්ජති. එකස්මිං දිවසෙ ථෙරස්ස ජිණ්ණචීවරස්ස චොළකභික්ඛං චරතො සඞ්කාරකූටෙ දිබ්බදුස්සං ඨපෙත්වා පක්කමි. ථෙරො තං දිස්වා උක්ඛිපිත්වා, ඔලොකෙන්තො දුස්සන්තං දිස්වා “දුස්සමෙත”න්ති ඤත්වා, “අලං එත්තාවතා”ති අග්ගහෙසි. තෙනෙවස්ස චීවරං නිට්ඨාසි. අථ ද්වෙ අග්ගසාවකා අනුරුද්ධත්ථෙරො චාති තයො ජනා චීවරං කරිංසු. සත්ථා සූචිං යොජෙත්වා අදාසි. නිට්ඨිතචීවරස්ස පිණ්ඩාය චරතො දෙවතා පිණ්ඩපාතං සමාදපෙති. සා කාලෙන එකිකා, කාලෙන අත්තදුතියා ථෙරස්ස සන්තිකං ආගච්ඡති. තදා පන අත්තතතියා ආගන්ත්වා දිවාට්ඨානෙ ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා – “මයං මනාපකායිකා නාම මනසා ඉච්ඡිතිච්ඡිතරූපං මාපෙමා”ති ආහ. ථෙරො – “එතා එවං වදන්ති, වීමංසිස්සාමි, සබ්බා නීලකා හොන්තූ”ති චින්තෙසි. තා ථෙරස්ස මනං ඤත්වා සබ්බාව නීලවණ්ණා අහෙසුං, එවං පීතලොහිතඔදාතවණ්ණාති. තතො චින්තයිංසු – “ථෙරො අම්හාකං දස්සනං අස්සාදෙතී”ති තා සමජ්ජං කාතුං ආරද්ධා, එකාපි ගායි, එකාපි නච්චි, එකාපි අච්ඡරං පහරි. ථෙරො ඉන්ද්රියානි ඔක්ඛිපි. තතො – “න අම්හාකං දස්සනං ථෙරො අස්සාදෙතී”ති ඤත්වා සිනෙහං වා සන්ථවං වා අලභමානා නිබ්බින්දිත්වා ගන්තුමාරද්ධා. ථෙරො තාසං ගමනභාවං ඤත්වා – “මා පුනප්පුනං ආගච්ඡිංසූ”ති අරහත්තං බ්යාකරොන්තො ඉමං ගාථමාහ. තත්ථ වික්ඛීණොති ඛීණො. ජාතිසංසාරොති තත්ථ තත්ථ ජාතිසඞ්ඛාතො සංසාරො.