එසුකාරීසුත්තවණ්ණනා
එවං මෙ සුතන්ති එසුකාරීසුත්තං. තත්ථ බිලං ඔලග්ගෙය්යුන්ති කොට්ඨාසං ලග්ගාපෙය්යුං, ඉමිනා සත්ථධම්මං නාම දස්සෙති. සත්ථවාහො කිර මහාකන්තාරපටිපන්නො අන්තරාමග්ගෙ ගොණෙ මතෙ මංසං ගහෙත්වා සබ්බෙසං සත්ථිකානං “ඉදං ඛාදිත්වා එත්තකං මූලං දාතබ්බ”න්ති කොට්ඨාසං ඔලග්ගෙති, ගොණමංසං නාම ඛාදන්තාපි අත්ථි අඛාදන්තාපි, මූලං දාතුං සක්කොන්තාපි අසක්කොන්තාපි. සත්ථවාහො යෙන මූලෙන ගොණො ගහිතො, තස්ස නික්ඛමනත්ථං සබ්බෙසං බලක්කාරෙන කොට්ඨාසං දත්වා මූලං ගණ්හාති, අයං සත්ථධම්මො. එවමෙවං බ්රාහ්මණාපි ලොකස්ස පටිඤ්ඤං අග්ගහෙත්වා අත්තනොව ධම්මතාය චතස්සො පාරිචරියා පඤ්ඤපෙන්තීති දස්සෙතුං එවමෙව ඛොතිආදිමාහ. පාපියො අස්සාති පාපං අස්ස. සෙය්යො අස්සාති හිතං අස්ස. අථ වා පාපියොති පාපකො ලාමකො අත්තභාවො අස්ස. සෙය්යොති සෙට්ඨො උත්තමො. සෙය්යංසොති සෙය්යො. උච්චාකුලීනතාති උච්චාකුලීනත්තෙන සෙය්යො. පාපියංසොති පාපියො. උච්චාකුලීනතා ච ද්වීසු කුලෙසු වඩ්ඪෙති ඛත්තියකුලෙ බ්රාහ්මණකුලෙ ච, උළාරවණ්ණතා තීසු. වෙස්සොපි හි උළාරවණ්ණො හොති. උළාරභොගතා චතූසුපි. සුද්දොපි හි අන්තමසො චණ්ඩාලොපි උළාරභොගො හොතියෙව.
භික්ඛාචරියන්ති කොටිධනෙනපි හි බ්රාහ්මණෙන භික්ඛා චරිතබ්බාව, පොරාණකබ්රාහ්මණා අසීතිකොටිධනාපි එකවෙලං භික්ඛං චරන්ති. කස්මා? දුග්ගතකාලෙ චරන්තානං ඉදානි භික්ඛං චරිතුං ආරද්ධාති ගරහා න භවිස්සතීති. අතිමඤ්ඤමානොති යො භික්ඛාචරියවංසං හරිත්වා සත්තජීවකසිකම්මවණිජ්ජාදීහි ජීවිකං කප්පෙති, අයං අතිමඤ්ඤති නාම. ගොපො වාති යථා ගොපකො අත්තනා රක්ඛිතබ්බං භණ්ඩං ථෙනෙන්තො අකිච්චකාරී හොති, එවන්ති අත්ථො. ඉමිනා නයෙන සබ්බවාරෙසු අත්ථො වෙදිතබ්බො. අසිතබ්යාභඞ්ගින්ති තිණලායනඅසිතඤ්චෙව කාජඤ්ච. අනුස්සරතොති යත්ථ ජාතො, තස්මිං පොරාණෙ මාතාපෙත්තිකෙ කුලවංසෙ අනුස්සරියමානෙති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.
පපඤ්චසූදනියා මජ්ඣිමනිකායට්ඨකථාය එසුකාරීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
ධනඤ්ජානිසුත්තවණ්ණනා
එවං මෙ සුතන්ති ධනඤ්ජානිසුත්තං. තත්ථ දක්ඛිණාගිරිස්මින්ති ගිරීති පබ්බතො, රාජගහං පරික්ඛිපිත්වා ඨිතපබ්බතස්ස දක්ඛිණදිසාභාගෙ ජනපදස්සෙතං නාමං. තණ්ඩුලපාලිද්වාරායාති රාජගහස්ස කිර ද්වත්තිංසමහාද්වාරානි චතුසට්ඨිඛුද්දකද්වාරානි, තෙසු එකං තණ්ඩුලපාලිද්වාරං නාම, තං සන්ධායෙවමාහ. රාජානං නිස්සායාති “ගච්ඡ මනුස්සෙ අපීළෙත්වා සස්සභාගං ගණ්හාහී”ති රඤ්ඤා පෙසිතො ගන්ත්වා සබ්බමෙව සස්සං ගණ්හාති, “මා නො, භන්තෙ, නාසෙහී”ති ච වුත්තෙ – “රාජකුලෙ වුත්තං මන්දං, අහං රඤ්ඤා ආගමනකාලෙයෙව එවං ආණත්තො, මා කන්දිත්ථා”ති එවං රාජානං නිස්සාය බ්රාහ්මණගහපතිකෙ විලුම්පති. ධඤ්ඤං යෙභුය්යෙන අත්තනො ඝරං පවෙසෙත්වා අප්පකං රාජකුලෙ පවෙසෙති. කිං බ්රාහ්මණගහපතිකානං න පීළං අකාසීති ච වුත්තො – “ආම, මහාරාජ, ඉමස්මිං වාරෙ ඛෙත්තානි මන්දසස්සානි අහෙසුං, තස්මා අපීළෙන්තස්ස මෙ ගණ්හතො න බහුං ජාත”න්ති එවං බ්රාහ්මණගහපතිකෙ නිස්සාය රාජානං විලුම්පති.
පයො පීයතන්ති තරුණඛීරං පිවතු. තාව භත්තස්සාති යාව ඛීරං පිවිත්වා නිසීදිස්සථ, තාවදෙව භත්තස්ස කාලො භවිස්සති. ඉධෙව හි නො පාතරාසභත්තං ආහරිස්සන්තීති දස්සෙති. මාතාපිතරොතිආදීසු මහල්ලකා මාතාපිතරො මුදුකානි අත්ථරණපාවුරණානි සුඛුමානි වත්ථානි මධුරභොජනං සුගන්ධගන්ධමාලාදීනි ච පරියෙසිත්වා පොසෙතබ්බා. පුත්තධීතානං නාමකරණමඞ්ගලාදීනි සබ්බකිච්චානි කරොන්තෙන පුත්තදාරො පොසෙතබ්බො. එවඤ්හි අකරියමානෙ ගරහා උප්පජ්ජතීති ඉමිනා නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො.