බාහිතිකසුත්තවණ්ණනා
එවං මෙ සුතන්ති බාහිතිකසුත්තං. තත්ථ එකපුණ්ඩරීකං නාගන්ති එවංනාමකං හත්ථිං. තස්ස කිර ඵාසුකානං උපරි තාලඵලමත්තං පණ්ඩරට්ඨානං අත්ථි, තෙනස්ස එකපුණ්ඩරීකොති නාමං අකංසු. සිරිවඩ්ඪං මහාමත්තන්ති පච්චෙකහත්ථිං අභිරුහිත්වා කථාඵාසුකත්ථං සද්ධිං ගච්ඡන්තං එවංනාමකං මහාමත්තං. ආයස්මානොති එත්ථ නොති පුච්ඡාය නිපාතො. මහාමත්තො ථෙරස්ස සඞ්ඝාටිපත්තධාරණාකාරං සල්ලක්ඛෙත්වා “එවං, මහාරාජා”ති ආහ.
ඔපාරම්භොති උපාරම්භං දොසං ආරොපනාරහො. කිං පුච්ඡාමීති රාජා පුච්ඡති. සුන්දරිවත්ථුස්මිං උප්පන්නමිදං සුත්තං, තං පුච්ඡාමීති පුච්ඡති. යඤ්හි මයං, භන්තෙති, භන්තෙ, යං මයං විඤ්ඤූහීති ඉදං පදං ගහෙත්වා පඤ්හෙන පරිපූරෙතුං නාසක්ඛිම්හා, තං කාරණං ආයස්මතා එවං වදන්තෙන පරිපූරිතං.
අකුසලොති අකොසල්ලසම්භූතො. සාවජ්ජොති සදොසො. සබ්යාබජ්ඣොති සදුක්ඛො. දුක්ඛවිපාකොති ඉධ නිස්සන්දවිපාකො කථිතො. තස්සාති තස්ස එවං අත්තබ්යාබාධාදීනං අත්ථාය පවත්තකායසමාචාරස්ස.
සබ්බාකුසලධම්මපහීනො ඛො, මහාරාජ, තථාගතො කුසලධම්මසමන්නාගතොති එත්ථ සබ්බෙසංයෙව අකුසලානං ධම්මානං පහානං වණ්ණෙතීති. ආම වණ්ණෙතීති වුත්තෙ යථා පුච්ඡා, තථා අත්ථො වුත්තො භවෙය්ය. එවං බ්යාකරණං පන න භාරියං. අප්පහීනඅකුසලොපි හි පහානං වණ්ණෙය්ය, භගවා පන පහීනාකුසලතාය යථාකාරී තථාවාදීති දස්සෙතුං එවං බ්යාකාසි. සුක්කපක්ඛෙපි එසෙව නයො.
බාහිතිකාති බාහිතිරට්ඨෙ උට්ඨිතවත්ථස්සෙතං නාමං. සොළසසමා ආයාමෙනාති ආයාමෙන සමසොළසහත්ථා. අට්ඨසමා විත්ථාරෙනාති විත්ථාරෙන සමඅට්ඨහත්ථා.
භගවතො පාදාසීති භගවතො නිය්යාතෙසි. දත්වා ච පන ගන්ධකුටියං විතානං කත්වා බන්ධි. තතො පට්ඨාය ගන්ධකුටි භිය්යොසොමත්තාය සොභි. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙව. නෙය්යපුග්ගලස්ස පන වසෙන අයං දෙසනා නිට්ඨිතාති.
පපඤ්චසූදනියා මජ්ඣිමනිකායට්ඨකථාය බාහිතිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
ධම්මචෙතියසුත්තවණ්ණනා
එවං මෙ සුතන්ති ධම්මචෙතියසුත්තං. තත්ථ මෙදාළුපන්ති නාමෙතං තස්ස, තස්ස හි නිගමස්ස මෙදවණ්ණා පාසාණා කිරෙත්ථ උස්සන්නා අහෙසුං, තස්මා මෙදාළුපන්ති සඞ්ඛං ගතං. සෙනාසනං පනෙත්ථ අනියතං, තස්මා න තං වුත්තං.
නගරකන්ති එවංනාමකං සක්යානං නිගමං. කෙනචිදෙව කරණීයෙනාති න අඤ්ඤෙන කරණීයෙන, අයං පන බන්ධුලසෙනාපතිං සද්ධිං ද්වත්තිංසාය පුත්තෙහි එකදිවසෙනෙව ගණ්හථාති ආණාපෙසි, තංදිවසඤ්චස්ස භරියාය මල්ලිකාය පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං භගවා නිමන්තිතො, බුද්ධප්පමුඛෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ ඝරං ආගන්ත්වා නිසින්නමත්තෙ “සෙනාපති කාලඞ්කතො”ති සාසනං ආහරිත්වා මල්ලිකාය අදංසු. සා පණ්ණං ගහෙත්වා මුඛසාසනං පුච්ඡි. “රඤ්ඤා අය්යෙ සෙනාපති සද්ධිං ද්වත්තිංසාය පුත්තෙහි එකප්පහාරෙනෙව ගහාපිතො”ති ආරොචෙසුං. මහාජනගතං මා කරිත්ථාති ඔවට්ටිකාය පණ්ණං කත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං පරිවිසි. තස්මිං සමයෙ එකා සප්පිචාටි නීහරිතා, සා උම්මාරෙ ආහච්ච භින්නා, තං අපනෙත්වා අඤ්ඤං ආහරාපෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං පරිවිසි.