රට්ඨපාලසුත්තවණ්ණනා
එවං මෙ සුතන්ති රට්ඨපාලසුත්තං. තත්ථ ථුල්ලකොට්ඨිකන්ති ථුල්ලකොට්ඨං පරිපුණ්ණකොට්ඨාගාරං. සො කිර ජනපදො නිච්චසස්සො සදා බීජභණ්ඩං නික්ඛමති, ඛලභණ්ඩං පවිසති. තෙන තස්මිං නිගමෙ කොට්ඨා නිච්චපූරාව හොන්ති. තස්මා සො ථුල්ලකොට්ඨිකන්තෙව සඞ්ඛං ගතො.
රට්ඨපාලොති කස්මා රට්ඨපාලො? භින්නං රට්ඨං සන්ධාරෙතුං පාලෙතුං සමත්ථොති රට්ඨපාලො. කදා පනස්සෙතං නාමං උප්පන්නන්ති. පදුමුත්තරසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ. ඉතො හි පුබ්බෙ සතසහස්සකප්පමත්ථකෙ වස්සසතසහස්සායුකෙසු මනුස්සෙසු පදුමුත්තරො නාම සත්ථා උප්පජ්ජිත්වා භික්ඛුසතසහස්සපරිවාරො ලොකහිතාය චාරිකං චරි, යං සන්ධාය වුත්තං –
“නගරං හංසවතී නාම, ආනන්දො නාම ඛත්තියො;
සුජාතා නාම ජනිකා, පදුමුත්තරස්ස සත්ථුනො”ති. (බු· වං· 12.19);
පදුමුත්තරෙ පන අනුප්පන්නෙ එව හංසවතියා ද්වෙ කුටුම්බිකා සද්ධා පසන්නා කපණද්ධිකයාචකාදීනං දානං පට්ඨපයිංසු. තදා පබ්බතවාසිනො පඤ්චසතා තාපසා හංසවතිං අනුප්පත්තා. තෙ ද්වෙපි ජනා තාපසගණං මජ්ඣෙ භින්දිත්වා උපට්ඨහිංසු. තාපසා කිඤ්චිකාලං වසිත්වා පබ්බතපාදමෙව ගතා. ද්වෙ සඞ්ඝත්ථෙරා ඔහීයිංසු. තදා තෙසං තෙ යාවජීවං උපට්ඨානං අකංසු. තාපසෙසු භුඤ්ජිත්වා අනුමොදනං කරොන්තෙසු එකො සක්කභවනස්ස වණ්ණං කථෙසි, එකො භූමින්ධරනාගරාජභවනස්ස.
කුටුම්බිකෙසු එකො සක්කභවනං පත්ථනං කත්වා සක්කො හුත්වා නිබ්බත්තො, එකො නාගභවනෙ පාලිතනාගරාජා නාම. තං සක්කො අත්තනො උපට්ඨානං ආගතං දිස්වා නාගයොනියං අභිරමසීති පුච්ඡි. සො නාභිරමාමීති ආහ. තෙන හි පදුමුත්තරස්ස භගවතො දානං දත්වා ඉමස්මිං ඨානෙ පත්ථනං කරොහි, උභො සුඛං වසිස්සාමාති. නාගරාජා සත්ථාරං නිමන්තෙත්වා භික්ඛුසතසහස්සපරිවාරස්ස භගවතො සත්තාහං මහාදානං දදමානො පදුමුත්තරස්ස දසබලස්ස පුත්තං උපරෙවතං නාම සාමණෙරං දිස්වා සත්තමෙ දිවසෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස දිබ්බවත්ථානි දත්වා සාමණෙරස්ස ඨානන්තරං පත්ථෙසි. භගවා අනාගතං ඔලොකෙත්වා – “අනාගතෙ ගොතමස්ස නාම බුද්ධස්ස පුත්තො රාහුලකුමාරො භවිස්සතී”ති දිස්වා “සමිජ්ඣිස්සති තෙ පත්ථනා”ති කථෙසි. නාගරාජා තමත්ථං සක්කස්ස කථෙසි. සක්කො තස්ස වචනං සුත්වා තථෙව සත්තාහං දානං දත්වා භින්නං රට්ඨං සන්ධාරෙතුං පාලෙතුං සමත්ථකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා සද්ධාපබ්බජිතං රට්ඨපාලං නාම කුලපුත්තං දිස්වා – “අහම්පි අනාගතෙ ලොකස්මිං තුම්හාදිසෙ බුද්ධෙ උප්පන්නෙ භින්නං රට්ඨං සන්ධාරෙතුං පාලෙතුං සමත්ථකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා අයං කුලපුත්තො විය සද්ධාපබ්බජිතො රට්ඨපාලො නාම භවෙය්ය”න්ති පත්ථනමකාසි. සත්ථා සමිජ්ඣනකභාවං ඤත්වා ඉමං ගාථමාහ –
“සරාජිකං චාතුවණ්ණං, පොසෙතුං යං පහොස්සති;
රට්ඨපාලකුලං නාම, තත්ථ ජායිස්සතෙ අය”න්ති. –
එවං පදුමුත්තරසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ තස්සෙතං නාමං උප්පන්නන්ති වෙදිතබ්බං.
එතදහොසීති කිං අහොසි? යථා යථා ඛොතිආදි. තත්රායං සඞ්ඛෙපකථා – අහං ඛො යෙන යෙන කාරණෙන භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි, තෙන තෙන මෙ උපපරික්ඛතො එවං හොති – “යදෙතං සික්ඛත්තයබ්රහ්මචරියං එකදිවසම්පි අඛණ්ඩං කත්වා චරිමකචිත්තං පාපෙතබ්බතාය එකන්තපරිපුණ්ණං චරිතබ්බං, එකදිවසම්පි ච කිලෙසමලෙන අමලීනං කත්වා චරිමකචිත්තං පාපෙතබ්බතාය එකන්තපරිසුද්ධං, සඞ්ඛලිඛිතං විලිඛිතසඞ්ඛසදිසං ධොතසඞ්ඛසප්පටිභාගං කත්වා චරිතබ්බං, නයිදං සුකරං අගාරං අජ්ඣාවසතා අගාරමජ්ඣෙ වසන්තෙන එකන්තපරිපුණ්ණං…පෙ… චරිතුං, යංනූනාහං කෙසඤ්ච මස්සුඤ්ච ඔහාරෙත්වා කාසායරසපීතතාය කාසායානි බ්රහ්මචරියං චරන්තානං අනුච්ඡවිකානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා නික්ඛමිත්වා අනගාරියං පබ්බජෙය්ය”න්ති.