එවං මෙ සුතන්ති කණ්ණකත්ථලසුත්තං. තත්ථ උරුඤ්ඤායන්ති උරුඤ්ඤාති තස්ස රට්ඨස්සපි නගරස්සපි එතදෙව නාමං, භගවා උරුඤ්ඤානගරං උපනිස්සාය විහරති. කණ්ණකත්ථලෙ මිගදායෙති තස්ස නගරස්ස අවිදූරෙ කණ්ණකත්ථලං නාම එකො රමණීයො භූමිභාගො අත්ථි, සො මිගානං අභයත්ථාය දින්නත්තා මිගදායොති වුච්චති, තස්මිං කණ්ණකත්ථලෙ මිගදායෙ. කෙනචිදෙව කරණීයෙනාති න අඤ්ඤෙන, අනන්තරසුත්තෙ වුත්තකරණීයෙනෙව. සොමා ච භගිනී සකුලා ච භගිනීති ඉමා ද්වෙ භගිනියො රඤ්ඤො පජාපතියො. භත්තාභිහාරෙති භත්තං අභිහරණට්ඨානෙ. රඤ්ඤො භුඤ්ජනට්ඨානඤ්හි සබ්බාපි ඔරොධා කටච්ඡුආදීනි ගහෙත්වා රාජානං උපට්ඨාතුං ගච්ඡන්ති, තාපි තථෙව අගමංසු.

කිං පන, මහාරාජාති කස්මා එවමාහ? රඤ්ඤො ගරහපරිමොචනත්ථං. එවඤ්හි පරිසා චින්තෙය්ය – “අයං රාජා ආගච්ඡමානොව මාතුගාමානං සාසනං ආරොචෙති, මයං අත්තනො ධම්මතාය භගවන්තං දට්ඨුං ආගතොති මඤ්ඤාම, අයං පන මාතුගාමානං සාසනං ගහෙත්වා ආගතො, මාතුගාමදාසො මඤ්ඤෙ, එස පුබ්බෙපි ඉමිනාව කාරණෙන ආගච්ඡතී”ති. පුච්ඡිතො පන සො අත්තනො ආගමනකාරණං කථෙස්සති, එවමස්ස අයං ගරහා න උප්පජ්ජිස්සතීති ගරහමොචනත්ථං එවමාහ.

අබ්භුදාහාසීති කථෙසි. සකිදෙව සබ්බං උස්සති සබ්බං දක්ඛිතීති යො එකාවජ්ජනෙන එකචිත්තෙන අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං සබ්බං උස්සති වා දක්ඛිති වා, සො නත්ථීති අත්ථො. එකෙන හි චිත්තෙන අතීතං සබ්බං ජානිස්සාමීති ආවජ්ජිත්වාපි අතීතං සබ්බං ජානිතුං න සක්කා, එකදෙසමෙව ජානාති. අනාගතපච්චුප්පන්නං පන තෙන චිත්තෙන සබ්බෙනෙව සබ්බං න ජානාතීති. එස නයො ඉතරෙසු. එවං එකචිත්තවසෙනායං පඤ්හො කථිතො. හෙතුරූපන්ති හෙතුසභාවං කාරණජාතිකං. සහෙතුරූපන්ති සකාරණජාතිකං. සම්පරායිකාහං, භන්තෙති සම්පරායගුණං අහං, භන්තෙ, පුච්ඡාමි.

පඤ්චිමානීති ඉමස්මිං සුත්තෙ පඤ්ච පධානියඞ්ගානි ලොකුත්තරමිස්සකානි කථිතානි. කථිනඞ්ගණවාසීචූළසමුද්දත්ථෙරො පන “තුම්හාකං, භන්තෙ, කිං රුච්චතී”ති වුත්තෙ “මය්හං ලොකුත්තරානෙවාති රුච්චතී”ති ආහ. පධානවෙමත්තතන්ති පධානනානත්තං. අඤ්ඤාදිසමෙව හි පුථුජ්ජනස්ස පධානං, අඤ්ඤාදිසං සොතාපන්නස්ස, අඤ්ඤාදිසං සකදාගාමිනො, අඤ්ඤාදිසං අනාගාමිනො, අඤ්ඤාදිසං අරහතො, අඤ්ඤාදිසං අසීතිමහාසාවකානං, අඤ්ඤාදිසං ද්වින්නං අග්ගසාවකානං, අඤ්ඤාදිසං පච්චෙකබුද්ධානං, අඤ්ඤාදිසං සබ්බඤ්ඤුබුද්ධානං. පුථුජ්ජනස්ස පධානං සොතාපන්නස්ස පධානං න පාපුණාති…පෙ… පච්චෙකබුද්ධස්ස පධානං සබ්බඤ්ඤුබුද්ධස්ස පධානං න පාපුණාති. ඉමමත්ථං සන්ධාය “පධානවෙමත්තතං වදාමී”ති ආහ. දන්තකාරණං ගච්ඡෙය්යුන්ති යං අකූටකරණං, අනවච්ඡින්දනං, ධුරස්ස අච්ඡින්දනන්ති දන්තෙසු කාරණං දිස්සති, තං කාරණං උපගච්ඡෙය්යුන්ති අත්ථො. දන්තභූමින්ති දන්තෙහි ගන්තබ්බභූමිං. අස්සද්ධොතිආදීසු පුථුජ්ජනසොතාපන්නසකදාගාමිඅනාගාමිනො චත්තාරොපි අස්සද්ධා නාම. පුථුජ්ජනො හි සොතාපන්නස්ස සද්ධං අප්පත්තොති අස්සද්ධො, සොතාපන්නො සකදාගාමිස්ස, සකදාගාමී අනාගාමිස්ස, අනාගාමී අරහතො සද්ධං අප්පත්තොති අස්සද්ධො, ආබාධො අරහතොපි උප්පජ්ජතීති පඤ්චපි බහ්වාබාධා නාම හොන්ති. අරියසාවකස්ස පන සඨො මායාවීති නාමං නත්ථි. තෙනෙව ථෙරො – “පඤ්ච පධානියඞ්ගානි ලොකුත්තරානි කථිතානීති මය්හං රුච්චතී”ති ආහ. අස්සඛළුඞ්කසුත්තන්තෙ පන – “තයො ච, භික්ඛවෙ, අස්සඛළුඞ්කෙ තයො ච පුරිසඛළුඞ්කෙ දෙසෙස්සාමී”ති (අ· නි· 3.141) එත්ථ අරියසාවකස්සාපි සම්බොධිනාමං ආගතං, තස්ස වසෙන ලොකුත්තරමිස්සකා කථිතාති වුත්තං. පුථුජ්ජනො පන සොතාපත්තිමග්ගවීරියං අසම්පත්තො…පෙ… අනාගාමී අරහත්තමග්ගවීරියං අසම්පත්තොති කුසීතොපි අස්සද්ධො විය චත්තාරොව හොන්ති, තථා දුප්පඤ්ඤො.