10. උදෙනසුත්තවණ්ණනා
දසමෙ රඤ්ඤො උතෙනස්සාති උතෙනස්ස නාම රඤ්ඤො, යො “වජ්ජිරාජා”තිපි වුච්චති. උය්යානගතස්සාති උය්යානකීළනත්ථං උය්යානං ගතස්ස . අනාදරෙ හි ඉදං සාමිවචනං, “අන්තෙපුර”න්ති පන පදං අපෙක්ඛිත්වා සම්බන්ධෙපෙතං සාමිවචනං හොති. කාලඞ්කතානීති අග්ගිදඩ්ඪානි හුත්වා මතානි හොන්ති. සාමාවතීපමුඛානීති එත්ථ කා පනායං සාමාවතී, කථඤ්ච දඩ්ඪාති? වුච්චතෙ, භද්දවතියං සෙට්ඨිනො ධීතා ඝොසකසෙට්ඨිනා ධීතුට්ඨානෙ ඨපිතා පඤ්චසතඉත්ථිපරිවාරා රඤ්ඤො උතෙනස්ස අග්ගමහෙසී මෙත්තාවිහාරබහුලා අරියසාවිකා සාමාවතී නාම. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරතො පන ආදිතො පට්ඨාය සාමාවතියා උප්පත්තිකථා ධම්මපදවත්ථුම්හි (ධ· ප· අට්ඨ· 1.20 සාමාවතීවත්ථු) වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බා. මාගණ්ඩියස්ස නාම බ්රාහ්මණස්ස ධීතා අත්තනො මාතාපිතූනං –
“දිස්වාන තණ්හං අරතිං රගඤ්ච,
නාහොසි ඡන්දො අපි මෙථුනස්මිං;
කිමෙවිදං මුත්තකරීසපුණ්ණං,
පාදාපි නං සම්ඵුසිතුං න ඉච්ඡෙ”ති. (සු· නි· 841) –
භගවතා දෙසිතං ඉමං ගාථං සුත්වා සත්ථරි බද්ධාඝාතා මාගණ්ඩියා අපරභාගෙ රඤ්ඤා උතෙනෙන මහෙසිට්ඨානෙ ඨපිතා භගවතො කොසම්බිං උපගතභාවං, සාමාවතීපමුඛානඤ්ච පඤ්චන්නං ඉත්ථිසතානං උපාසිකාභාවං ඤත්වා “ආගතො නාම සමණො ගොතමො ඉමං නගරං, දානිස්ස කත්තබ්බං ජානිස්සාමි, ඉමාපි තස්ස උපට්ඨායිකා, ඉමාසම්පි සාමාවතීපමුඛානඤ්ච කත්තබ්බං ජානිස්සාමී”ති අනෙකපරියායෙහි තථාගතස්ස තාසඤ්ච අනත්ථං කාතුං වායමිත්වාපි අසක්කොන්තී පුනෙකදිවසං රඤ්ඤා සද්ධිං උය්යානකීළං ගච්ඡන්තී චූළපිතු සාසනං පහිණි “සාමාවතියා පාසාදං ගන්ත්වා දුස්සකොට්ඨාගාරතෙලකොට්ඨාගාරානි විවරාපෙත්වා දුස්සානි තෙලචාටීසු තෙමෙත්වා ථම්භෙ වෙඨෙත්වා තා සබ්බා එකතො කත්වා ද්වාරං පිදහිත්වා බහි යන්තං දත්වා දණ්ඩදීපිකාහි ගෙහෙ අග්ගිං දදමානො ඔතරිත්වා ගච්ඡතූ”ති.
තං සුත්වා සො පාසාදං අභිරුය්හ කොට්ඨාගාරානි විවරිත්වා වත්ථානි තෙලචාටීසු තෙමෙත්වා ථම්භෙ වෙඨෙතුං ආරභි. අථ නං සාමාවතීපමුඛා ඉත්ථියො “කිං එතං චූළපිතා”ති වදන්තියො උපසඞ්කමිංසු. “අම්මා, රාජා දළ්හිකම්මත්ථාය ඉමෙ ථම්භෙ තෙලපිලොතිකාහි බන්ධාපෙති , රාජගෙහෙ නාම සුයුත්තදුයුත්තං දුජ්ජානං, මා මෙ සන්තිකෙ හොථා”ති වත්වා තා ආගතා ගබ්භෙසු පවෙසෙත්වා ද්වාරානි පිදහිත්වා බහි යන්තකං දත්වා ආදිතො පට්ඨාය අග්ගිං දෙන්තො ඔතරි. සාමාවතී තාසං ඔවාදං අදාසි, “අම්මා, අනමතග්ගෙ සංසාරෙ විචරන්තීනං එවමෙව අග්ගිනා ඣාමත්තභාවානං බුද්ධඤාණෙනපි පරිච්ඡෙදො න සුකරො, අප්පමත්තා හොථා”ති. තා සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා අධිගතඵලාය විඤ්ඤාතසාසනාය ඛුජ්ජුත්තරාය අරියසාවිකාය සෙක්ඛපටිසම්භිදාපත්තාය සත්ථාරා දෙසිතනියාමෙනෙව ධම්මං දෙසෙන්තියා සන්තිකෙ සොතාපත්තිඵලස්ස අධිගතා අන්තරන්තරා කම්මට්ඨානමනසිකාරෙන යුත්තප්පයුත්තා ගෙහෙ ඣායන්තෙ වෙදනාපරිග්ගහකම්මට්ඨානං මනසි කරොන්තියො කාචි දුතියඵලං, කාචි තතියඵලං පාපුණිත්වා කාලමකංසු. අථ භික්ඛූ කොසම්බියං පිණ්ඩාය චරන්තා තං පවත්තිං ඤත්වා පච්ඡාභත්තං භගවතො ආරොචෙත්වා තාසං අභිසම්පරායං පුච්ඡිංසු. භගවා ච තාසං අරියඵලාධිගමං භික්ඛූනං අභාසි. තෙන වුත්තං – “තෙන ඛො පන සමයෙන රඤ්ඤො උතෙනස්ස…පෙ… අනිප්ඵලා කාලඞ්කතා”ති.