12. කණ්ණමුණ්ඩපෙතිවත්ථුවණ්ණනා
සොණ්ණසොපානඵලකාති ඉදං සත්ථරි සාවත්ථියං විහරන්තෙ කණ්ණමුණ්ඩපෙතිං ආරබ්භ වුත්තං. අතීතෙ කිර කස්සපබුද්ධකාලෙ කිමිලනගරෙ අඤ්ඤතරො උපාසකො සොතාපන්නො පඤ්චහි උපාසකසතෙහි සද්ධිං සමානච්ඡන්දො හුත්වා ආරාමරොපනසෙතුබන්ධනචඞ්කමනකරණාදීසු පුඤ්ඤකම්මෙසු පසුතො හුත්වා විහරන්තො සඞ්ඝස්ස විහාරං කාරෙත්වා තෙහි සද්ධිං කාලෙන කාලං විහාරං ගච්ඡති. තෙසං භරියායොපි උපාසිකා හුත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං සමග්ගා මාලාගන්ධවිලෙපනාදිහත්ථා කාලෙන කාලං විහාරං ගච්ඡන්තියො අන්තරාමග්ගෙ ආරාමසභාදීසු විස්සමිත්වා ගච්ඡන්ති.
අථෙකදිවසං කතිපයා ධුත්තා එකිස්සා සභාය සන්නිසින්නා තාසු තත්ථ විස්සමිත්වා ගතාසු තාසං රූපසම්පත්තිං දිස්වා පටිබද්ධචිත්තා හුත්වා තාසං සීලාචාරගුණසම්පන්නතං ඤත්වා කථං සමුට්ඨාපෙසුං “කො එතාසු එකිස්සාපි සීලභෙදං කාතුං සමත්ථො”ති. තත්ථ අඤ්ඤතරො “අහං සමත්ථො”ති ආහ. තෙ තෙන “සහස්සෙන අබ්භුතං කරොමා”ති අබ්භුතං අකංසු. සො අනෙකෙහි උපායෙහි වායමමානො තාසු සභං ආගතාසු සුමුඤ්චිතං සත්තතන්තිං මධුරස්සරං වීණං වාදෙන්තො මධුරෙනෙව සරෙන කාමපටිසංයුත්තගීතානි ගායන්තො ගීතසද්දෙන තාසු අඤ්ඤතරං ඉත්ථිං සීලභෙදං පාපෙන්තො අතිචාරිනිං කත්වා තෙ ධුත්තෙ සහස්සං පරාජෙසි. තෙ සහස්සපරාජිතා තස්සා සාමිකස්ස ආරොචෙසුං. සාමිකො තං පුච්ඡි – “කිං ත්වං එවරූපා, යථා තෙ පුරිසා අවොචු”න්ති. සා “නාහං ඊදිසං ජානාමී”ති පටික්ඛිපිත්වා තස්මිං අසද්දහන්තෙ සමීපෙ ඨිතං සුනඛං දස්සෙත්වා සපථං අකාසි “සචෙ මයා තාදිසං පාපකම්මං කතං, අයං ඡින්නකණ්ණො කාළසුනඛො තත්ථ තත්ථ භවෙ ජාතං මං ඛාදතූ”ති. ඉතරාපි පඤ්චසතා ඉත්ථියො තං ඉත්ථිං අතිචාරිනිං ජානන්තී කිං අයං තථාරූපං පාපං අකාසි, උදාහු නාකාසී”ති චොදිතා “න මයං එවරූපං ජානාමා”ති මුසා වත්වා “සචෙ මයං ජානාම, භවෙ භවෙ එතිස්සායෙව දාසියො භවෙය්යාමා”ති සපථං අකංසු.
අථ සා අතිචාරිනී ඉත්ථී තෙනෙව විප්පටිසාරෙන ඩය්හමානහදයා සුස්සිත්වා න චිරෙනෙව කාලං කත්වා හිමවති පබ්බතරාජෙ සත්තන්නං මහාසරානං අඤ්ඤතරස්ස කණ්ණමුණ්ඩදහස්ස තීරෙ විමානපෙතී හුත්වා නිබ්බත්ති. විමානසාමන්තා චස්සා කම්මවිපාකානුභවනයොග්ගා එකා පොක්ඛරණී නිබ්බත්ති. සෙසා ච පඤ්චසතා ඉත්ථියො කාලං කත්වා සපථකම්මවසෙන තස්සායෙව දාසියො හුත්වා නිබ්බත්තිංසු. සා තත්ථ පුබ්බෙ කතස්ස පුඤ්ඤකම්මස්ස ඵලෙන දිවසභාගං දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා අඩ්ඪරත්තෙ පාපකම්මබලසඤ්චොදිතා සයනතො උට්ඨහිත්වා පොක්ඛරණිතීරං ගච්ඡති. තත්ථ ගතං ගජපොතකප්පමාණො එකො කාළසුනඛො භෙරවරූපො ඡින්නකණ්ණො තිඛිණායතකථිනදාඨො සුවිප්ඵුලිතඛදිරඞ්ගාරපුඤ්ජසදිසනයනො නිරන්තරප්පවත්තවිජ්ජුලතාසඞ්ඝාතසදිසජිව්හො කථිනතිඛිණනඛො ඛරායතදුබ්බණ්ණලොමො තතො ආගන්ත්වා තං භූමියං නිපාතෙත්වා අතිසයජිඝච්ඡාභිභූතො විය පසය්හ ඛාදන්තො අට්ඨිසඞ්ඛලිකමත්තං කත්වා දන්තෙහි ගහෙත්වා පොක්ඛරණියං ඛිපිත්වා අන්තරධායති. සා ච තත්ථ පක්ඛිත්තසමනන්තරමෙව පකතිරූපධාරිනී හුත්වා විමානං අභිරුය්හ සයනෙ නිපජ්ජති. ඉතරා පන තස්සා දාසබ්යමෙව දුක්ඛං අනුභවන්ති. එවං තාසං තත්ථ වසන්තීනං පඤ්ඤාසාධිකානි පඤ්ච වස්සසතානි වීතිවත්තානි.