තත්ථ කතමො විචයො හාරොතිආදි විචයහාරවිභඞ්ගො. තත්ථායං අපුබ්බපදවණ්ණනා – කිං විචිනතීති එත්ථ “විචිනතී”ති එතෙන විචයසද්දස්ස කත්තුනිද්දෙසතං දස්සෙති. කින්ති පනත්ථස්ස හාරස්ස විසයො පුච්ඡිතොති තං තස්ස විසයං දස්සෙතුං “පදං විචිනතී”තිආදි වුත්තං. තත්ථ පදං විචිනතීති ආදිතො පට්ඨාය යාව නිගමනා සුත්තස්ස සබ්බං පදං විචිනති. අයඤ්ච විචයො දුවිධො සද්දතො අත්ථතො ච. තෙසු “ඉදං නාමපදං, ඉදං ආඛ්යාතපදං, ඉදං උපසග්ගපදං, ඉදං නිපාතපදං, ඉදං ඉත්ථිලිඞ්ගං, ඉදං පුරිසලිඞ්ගං, ඉදං නපුංසකලිඞ්ගං, ඉදං අතීතකාලං, ඉදං අනාගතකාලං, ඉදං වත්තමානකාලං, ඉදං කත්තුසාධනං, ඉදං කරණසාධනං, ඉදං කම්මසාධනං, ඉදං අධිකරණසාධනං, ඉදං පච්චත්තවචනං, ඉදං උපයොගවචනං, යාව ඉදං භුම්මවචනං, ඉදං එකවචනං, ඉදං අනෙකවචන”න්ති එවමාදිවිභාගවචනං, අයං සද්දතො පදවිචයො. සො පනායං පදවිචයො අවිපරීතසභාවනිරුත්තිසල්ලක්ඛණෙනෙව සම්පජ්ජතීති දට්ඨබ්බං. අත්ථතො පන විචයො තෙන තෙන පදෙන වත්තබ්බඅත්ථසංවණ්ණනා. සචෙ පන පදං පුච්ඡාදිවසෙන පවත්තං, තස්ස තදත්ථස්ස ච පුච්ඡාදිභාවො විචෙතබ්බොති ඉමමත්ථං දස්සෙන්තො “පඤ්හං විචිනතී”තිආදිමාහ.

යස්මා ච සබ්බො දෙසනාහාරො විචයහාරස්ස විසයො සුත්තස්ස විචයොති කත්වා, තස්මා වුත්තං – “අස්සාදං විචිනතී”තිආදි. යස්මා පන අනුගීතීති එත්ථ අනුරූපා ගීති අනුගීතීති අයම්පි අත්ථො ඉච්ඡිතො, තස්මා විචියමානස්ස සුත්තපදස්ස අනුරූපතො සුත්තන්තරපදානිපි අත්ථුද්ධාරවසෙන වා පදුද්ධාරවසෙන වා ආනෙත්වා විචෙතබ්බානීති දස්සෙන්තො “සබ්බෙ නව සුත්තන්තෙ විචිනතී”ති ආහ. නව සුත්තන්තෙති සුත්තගෙය්යාදිකෙ නව සුත්තෙ, යථාසම්භවතොති අධිප්පායො. අයං විචයහාරස්ස පදත්ථනිද්දෙසො.

එවං නිද්දෙසවාරෙ විචයහාරො සඞ්ඛෙපතො නිද්දිට්ඨොති තං විභාගෙන නිද්දිසිත්වා පටිනිද්දෙසවසෙන විභජන්තො යස්මා පදවිචයො සුත්තස්ස අනුපදං පවත්තෙතබ්බතාය අතිභාරිකො න සුකරො චාති තං අනාමසිත්වා පඤ්හවිස්සජ්ජනවිචයෙ තාව දස්සෙන්තො “යථා කිං භවෙ”තිආදිමාහ. තත්ථ යථා කිං භවෙති යෙන පකාරෙන සො විචයො පවත්තෙතබ්බො, තං පකාරජාතං කිං භවෙ, කීදිසං භවෙය්යාති අත්ථො. “යථා කිං භවෙය්යා”තිපි පාඨො. පුන යථාති නිපාතමත්තං. ආයස්මාති පියවචනං අජිතොති බාවරීබ්රාහ්මණස්ස පරිචාරකභූතානං සොළසන්නං අඤ්ඤතරො. පාරායනෙති පාරං වුච්චති නිබ්බානං, තස්ස අධිගමූපායදෙසනත්තා කිඤ්චාපි සබ්බං භගවතො වචනං “පාරායන”න්ති වත්තබ්බතං අරහති, සඞ්ගීතිකාරෙහි පන වත්ථුගාථානුගීතිගාථාදීහි සද්ධිං අජිතසුත්තාදීනං (සු· නි· 1038 ආදයො; චූළනි· අජිතමාණවපුච්ඡා 57 ආදයො, අජිතමාණවපුච්ඡානිද්දෙස 1 ආදයො) සොළසන්නං සුත්තානං ඉදං නාමං කතන්ති තෙසඤ්ඤෙව පාරායනසමඤ්ඤාති ආහ “පාරායනෙ”ති. කෙචි “පාරායනිකො”ති පඨන්ති. තෙ කිර තාපසපබ්බජ්ජූපගමනතො පුබ්බෙ පාරායනං අධීයන්තා විචරිංසු. තස්මා අයම්පි පාරායනං වත්තෙතීති පාරායනිකොති වුත්තො. පුච්ඡතීති කස්මා වුත්තං, නනු පුච්ඡානිබ්බත්තත්තා අතීතාති? සච්චමෙතං, පුච්ඡනාකාරං පන බුද්ධියං විපරිවත්තමානං කත්වා එවමාහ.

පුච්ඡා ච නාමෙසා අදිට්ඨජොතනාපුච්ඡා දිට්ඨසංසන්දනා විමතිච්ඡෙදනා අනුමතිපුච්ඡා කථෙතුකම්යතාපුච්ඡා එකංසබ්යාකරණීයා විභජ්ජබ්යාකරණීයා පටිපුච්ඡාබ්යාකරණීයා ඨපනීයා ධම්මාධිට්ඨානා සත්තාධිට්ඨානාති අනෙකවිධා. තස්මා “කිමයං පුච්ඡා අදිට්ඨජොතනා”තිආදිනා යථාසම්භවං පුච්ඡා විචෙතබ්බා. යථා චෙත්ථ පුච්ඡාවිභාගො, එවං විස්සජ්ජනවිභාගොපි විස්සජ්ජනවිචයෙ යථාසම්භවං වත්තබ්බො. පුච්ඡාසභාගෙන හි විස්සජ්ජනන්ති. ඉධ පන විමතිච්ඡෙදනං සත්තාධිට්ඨානං පුච්ඡං උදාහරිත්වා තත්ථ විචයනාකාරං දස්සෙතුං “කෙනස්සු නිවුතො ලොකො”තිආදිමාහ.

තත්ථ කෙනාති කත්තරි කරණවචනං. සූති නිපාතමත්තං, සූති වා සංසයෙ නිපාතො, තෙනස්ස පඤ්හස්ස විමතිච්ඡෙදනපුච්ඡාභාවං දස්සෙති. නිවුතොති පටිච්ඡාදිතො. ලොකොති සත්තලොකො. ඉච්චායස්මා අජිතොති සඞ්ගීතිකාරකවචනං. නප්පකාසතීති න පඤ්ඤායති. කිස්සාභිලෙපනං බ්රූසීති කිං අස්ස ලොකස්ස අභිලෙපනං වදසි. “කිං ස්වාභිලෙපන”න්තිපි පාඨො, තස්ස කිං සු අභිලෙපනන්ති පදවිභාගො.