තත්ථ කතමො සමාරොපනො හාරොති සමාරොපනහාරවිභඞ්ගො. තත්ථ එකස්මිං පදට්ඨානෙති යස්මිං කිස්මිඤ්චි එකස්මිං කාරණභූතෙ ධම්මෙ සුත්තෙන ගහිතෙ. යත්තකානි පදට්ඨානානි ඔතරන්තීති යත්තකානි අඤ්ඤෙසං කාරණභූතානි තස්මිං ධම්මෙ සමොසරන්ති. සබ්බානි තානි සමාරොපයිතබ්බානීති සබ්බානි තානි පදට්ඨානානි පදට්ඨානභූතා ධම්මා සම්මා නිද්ධාරණවසෙන ආනෙත්වා දෙසනාය ආරොපෙතබ්බා, දෙසනාරුළ්හෙ විය කත්වා කථෙතබ්බාති අත්ථො. යථා ආවට්ටෙ හාරෙ “එකම්හි පදට්ඨානෙ, පරියෙසති සෙසකං පදට්ඨාන”න්ති (නෙත්ති· 4 නිද්දෙසවාර) වචනතො අනෙකෙසං පදට්ඨානානං පරියෙසනා වුත්තා, එවමිධාපි බහූනං පදට්ඨානානං සමාරොපනා කාතබ්බාති දස්සෙන්තො “යථා ආවට්ටෙ හාරෙ”ති ආහ. න කෙවලං පදට්ඨානවසෙනෙව සමාරොපනා, අථ ඛො වෙවචනභාවනාපහානවසෙනපි සමාරොපනා කාතබ්බාති දස්සෙන්තො “තත්ථ සමාරොපනා චතුබ්බිධා”තිආදිමාහ.

කස්මා පනෙත්ථ පදට්ඨානවෙවචනානි ගහිතානි, නනු පදට්ඨානවෙවචනහාරෙ එව අයමත්ථො විභාවිතොති? සච්චමෙතං, ඉධ පන පදට්ඨානවෙවචනග්ගහණං භාවනාපහානානං අධිට්ඨානවිසයදස්සනත්ථඤ්චෙව තෙසං අධිවචනවිභාගදස්සනත්ථඤ්ච. එවඤ්හි භාවනාපහානානි සුවිඤ්ඤෙය්යානි හොන්ති සුකරානි ච පඤ්ඤාපෙතුං. ඉදං පදට්ඨානන්ති ඉදං තිවිධං සුචරිතං බුද්ධානං සාසනස්ස ඔවාදස්ස විසයාධිට්ඨානභාවතො පදට්ඨානං. තත්ථ “කායික”න්තිආදිනා තීහි සුචරිතෙහි සීලාදයො තයො ඛන්ධෙ සමථවිපස්සනා තතියචතුත්ථඵලානි ච නිද්ධාරෙත්වා දස්සෙති, තං සුවිඤ්ඤෙය්යමෙව. වනීයතීති වනං, වනති, වනුතෙ ඉති වා වනං. තත්ථ යස්මා පඤ්ච කාමගුණා කාමතණ්හාය, නිමිත්තග්ගාහො අනුබ්යඤ්ජනග්ගාහස්ස, අජ්ඣත්තිකබාහිරානි ආයතනානි තප්පටිබන්ධඡන්දරාගාදීනං, අනුසයා ච පරියුට්ඨානානං කාරණානි හොන්ති, තස්මා තමත්ථං දස්සෙතුං “පඤ්ච කාමගුණා”තිආදි වුත්තං.

අයං වෙවචනෙන සමාරොපනාති යො “රාගවිරාගා චෙතොවිමුත්ති සෙක්ඛඵලං, අනාගාමිඵලං, කාමධාතුසමතික්කමන”න්ති එතෙහි පරියායවචනෙහි තතියඵලස්ස නිද්දෙසො, තථා යො “අවිජ්ජාවිරාගා පඤ්ඤාවිමුත්ති අසෙක්ඛඵලං, අග්ගඵලං අරහත්තං, තෙධාතුකසමතික්කමන”න්ති එතෙහි පරියායවචනෙහි චතුත්ථඵලස්ස නිද්දෙසො, යො ච “පඤ්ඤින්ද්රිය”න්තිආදීහි පරියායවචනෙහි පඤ්ඤාය නිද්දෙසො, අයං වෙවචනෙහි ච සමාරොපනා.

තස්මාතිහ ත්වං, භික්ඛු, කායෙ කායානුපස්සී විහරාහීතිආදි ලක්ඛණහාරවිභඞ්ගවණ්ණනායං වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බං. කෙවලං තත්ථ එකලක්ඛණත්තා අවුත්තානම්පි වුත්තභාවදස්සනවසෙනෙව ආගතං, ඉධ භාවනාසමාරොපනවසෙනාති අයමෙව විසෙසො. කායානුපස්සනා විසෙසතො අසුභානුපස්සනා එව කාමරාගතදෙකට්ඨකිලෙසානං එකන්තපටිපක්ඛාති අසුභසඤ්ඤා කබළීකාරාහාරපරිඤ්ඤාය පරිබන්ධකිලෙසා කාමුපාදානං කාමයොගො අභිජ්ඣාකායගන්ථො කාමාසවො කාමොඝො රාගසල්ලං රූපධම්මපරිඤ්ඤාය පටිපක්ඛකිලෙසා රූපධම්මෙසු රාගො ඡන්දාගතිගමනන්ති එතෙසං පාපධම්මානං පහානාය සංවත්තතීති ඉමමත්ථං දස්සෙති “කායෙ කායානුපස්සී විහරන්තො”තිආදිනා.

තථා වෙදනානුපස්සනා විසෙසතො දුක්ඛානුපස්සනාති, සා –