එවං සඞ්ගහවාරෙන සඞ්ඛෙපතො දස්සිතෙ හාරාදයො ඉදානි විභාගෙන දස්සෙතුං “තත්ථ කතමෙ සොළස හාරා”තිආදිදෙසනා ආරද්ධා. තත්ථ තත්ථාති යං වුත්තං – “සොළසහාරා නෙත්තී”ති, තස්මිං වචනෙ, තිස්සං වා ගාථායං, යානි හාරනයමූලපදානි උද්ධටානි, තෙසූති අත්ථො. කතමෙති පුච්ඡාවචනං. පුච්ඡා ච නාමෙසා පඤ්චවිධා අදිට්ඨජොතනාපුච්ඡා දිට්ඨසංසන්දනාපුච්ඡා විමතිච්ඡෙදනාපුච්ඡා අනුමතිපුච්ඡා කථෙතුකම්යතාපුච්ඡාති. තාසු අයං කථෙතුකම්යතාපුච්ඡා. සොළසාති ගණනවසෙන පරිච්ඡෙදො. තෙන නෙසං න තතො උද්ධං අධො චාති එතපරමතං දස්සෙති. සා චෙතපරමතා පරතො ආවි භවිස්සති. හාරාති ගණනවසෙන පරිච්ඡින්නානං සාමඤ්ඤතො දස්සනං. දෙසනා විචයොතිආදි සරූපදස්සනං.

තත්ථ කෙනට්ඨෙන හාරා? හරීයන්ති එතෙහි, එත්ථ වා සුත්තගෙය්යාදිවිසයා අඤ්ඤාණසංසයවිපල්ලාසාති හාරා, හරන්ති වා සයං තානි, හරණමත්තමෙව වාති හාරා ඵලූපචාරෙන. අථ වා හරීයන්ති වොහරීයන්ති ධම්මසංවණ්ණකධම්මපටිග්ගාහකෙහි ධම්මස්ස දානග්ගහණවසෙනාති හාරා. අථ වා හාරා වියාති හාරා. යථා හි අනෙකරතනාවලිසමූහො හාරසඞ්ඛාතො අත්තනො අවයවභූතරතනසම්ඵස්සෙහි සමුප්පජ්ජනීයමානහිලාදසුඛො හුත්වා තදුපභොගීජනසරීරසන්තාපං නිදාඝපරිළාහුපජනිතං වූපසමෙති, එවමෙතෙපි නානාවිධපරමත්ථරතනප්පබන්ධා සංවණ්ණනාවිසෙසා අත්තනො අවයවභූතපරමත්ථරතනාධිගමෙන සමුප්පාදියමානනිබ්බුතිසුඛා ධම්මපටිග්ගාහකජනහදයපරිතාපං කාමරාගාදිකිලෙසහෙතුකං වූපසමෙන්තීති. අථ වා හාරයන්ති අඤ්ඤාණාදීනං හාරං අපගමං කරොන්ති ආචික්ඛන්තීති වා හාරා. අථ වා සොතුජනචිත්තස්ස හරණතො රමණතො ච හාරා නිරුත්තිනයෙන, යථා – “භවෙසු වන්තගමනො භගවා”ති (විසුද්ධි· 1.144; පාරා· අට්ඨ· 1.1 වෙරඤ්ජකණ්ඩවණ්ණනා). අයං තාව හාරානං සාධාරණතො අත්ථො.

අසාධාරණතො පන දෙසීයති සංවණ්ණීයති එතාය සුත්තත්ථොති දෙසනා, දෙසනාසහචරණතො වා දෙසනා. නනු ච අඤ්ඤෙපි හාරා දෙසනාසඞ්ඛාතස්ස සුත්තස්ස අත්ථසංවණ්ණනතො දෙසනාසහචාරිනොවාති? සච්චමෙතං, අයං පන හාරො යෙභුය්යෙන යථාරුතවසෙනෙව විඤ්ඤායමානො දෙසනාය සහ චරතීති වත්තබ්බතං අරහති, න තථා පරෙ. න හි අස්සාදාදීනවනිස්සරණාදිසන්දස්සනරහිතා සුත්තදෙසනා අත්ථි. අස්සාදාදිසන්දස්සනවිභාවනලක්ඛණො චායං හාරොති.

විචියන්ති එතෙන, එත්ථ වා පදපඤ්හාදයො, විචිති එව වා තෙසන්ති විචයො. පාළියං පන විචිනතීති විචයොති අයමත්ථො දස්සිතො.

යුත්තීති උපපත්තිසාධනයුත්ති, ඉධ පන යුත්තිවිචාරණා යුත්ති උත්තරපදලොපෙන “රූපභවො රූප”න්ති යථා, යුත්තිසහචරණතො වා. ඉධාපි දෙසනාහාරෙ වුත්තනයෙන අත්ථො විත්ථාරෙතබ්බො.

පදට්ඨානන්ති ආසන්නකාරණං, ඉධාපි පදට්ඨානවිචාරණාතිආදි වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

ලක්ඛීයන්ති එතෙන, එත්ථ වා එකලක්ඛණා ධම්මා අවුත්තාපි එකවචනෙනාති ලක්ඛණං.

වියූහීයන්ති විභාගෙන පිණ්ඩීයන්ති එතෙන, එත්ථ වාති බ්යූහො. නිබ්බචනාදීනං සුත්තෙ දස්සියමානානං චතුන්නං බ්යූහොති චතුබ්යූහො, චතුන්නං වා බ්යූහො එත්ථාති චතුබ්යූහො.