නවමෙ මාගණ්ඩියසුත්තනිද්දෙසෙ පඨමගාථාය තාව අජපාලනිග්රොධමූලෙ නානාරූපානි නිම්මිනිත්වා අභිකාමං ආගතං මාරධීතරං දිස්වාන තණ්හං අරතිං රගඤ්ච ඡන්දමත්තම්පි මෙථුනස්මිං නාහොසි, කිමෙවිදං ඉමිස්සා දාරිකාය මුත්තකරීසපුණ්ණං රූපං දිස්වා භවිස්සති, සබ්බථා පාදාපි නං සම්ඵුසිතුං න ඉච්ඡෙ, කුතොනෙන සංවසිතුන්ති.

මුත්තපුණ්ණන්ති ආහාරඋතුවසෙන වත්ථිපුටන්තරං පූරෙත්වා ඨිතමුත්තෙන පූරිතං. කරීසපුණ්ණන්ති පක්කාසයසඞ්ඛාතෙ හෙට්ඨානාභිපිට්ඨිකණ්ටකමූලානං අන්තරෙ උබ්බෙධෙන අට්ඨඞ්ගුලමත්තෙ අන්තාවසානෙ ඨිතවච්චෙන පුණ්ණං. සෙම්හපුණ්ණන්ති උදරපටලෙ ඨිතඑකපත්තප්පමාණෙන සෙම්හෙන පූරිතං. රුහිරපුණ්ණන්ති යකනස්ස හෙට්ඨාභාගං පූරෙත්වා හදයවක්කපප්ඵාසානං උපරි ථොකං ථොකං පග්ඝරන්තෙන වක්කහදයයකනපප්ඵාසෙ තෙමයමානෙන ඨිතෙන එකපත්තස්ස පූරණමත්තෙන සන්නිචිතලොහිතසඞ්ඛාතෙන ච කෙසලොමනඛදන්තානං මංසවිනිමුත්තට්ඨානඤ්චෙව ථද්ධසුක්ඛචම්මඤ්ච ඨපෙත්වා ධමනීජාලානුසාරෙන සබ්බං උපාදිණ්ණකසරීරං ඵරිත්වා ඨිතසංසරණලොහිතසඞ්ඛාතෙන ච දුවිධෙන රුහිරෙන පුණ්ණං.

අට්ඨිසඞ්ඝාතන්ති සකලසරීරෙ හෙට්ඨා අට්ඨීනං උපරිට්ඨිතානි සාධිකානි තීණි අට්ඨිසතානි, තෙහි අට්ඨීහි ඝටිතං. න්හාරුසම්බන්ධන්ති සකලසරීරෙ අට්ඨීනි ආබන්ධිත්වා ඨිතානි නව න්හාරුසතානි, තෙහි න්හාරූහි සම්බන්ධං ආබන්ධං. රුධිරමංසාවලෙපනන්ති සංසරණලොහිතෙන ච සාධිකානි තීණි අට්ඨිසතානි අනුලිම්පෙත්වා ඨිතෙන නවමංසපෙසිසතෙන ච අනුලිත්තං සරීරං. චම්මවිනද්ධන්ති සකලසරීරං පරියොනන්ධිත්වා පාකටකිලොමකස්ස උපරි ඡවියා හෙට්ඨා ඨිතං චම්මං, තෙන චම්මෙන විනද්ධං පරියොනද්ධං. “චම්මාවනද්ධ”න්තිපි පාළි. ඡවියා පටිච්ඡන්නන්ති අතිසුඛුමඡවියා පටිච්ඡන්නං ඡාදෙත්වා ඨිතං. ඡිද්දාවඡිද්දන්ති අනෙකඡිද්දං. උග්ඝරන්තන්ති අක්ඛිමුඛාදීහි උග්ඝරන්තං. පග්ඝරන්තන්ති අධොභාගෙන පග්ඝරන්තං. කිමිසඞ්ඝනිසෙවිතන්ති සූචිමුඛාදීහි නානාපාණකුලසමූහෙහි ආසෙවිතං. නානාකලිමලපරිපූරන්ති අනෙකවිධෙහි අසුචිකොට්ඨාසෙහි පූරිතං.

තතො මාගණ්ඩියො “පබ්බජිතා නාම මානුසකෙ කාමෙ පහාය දිබ්බකාමත්ථාය පබ්බජන්ති, අයඤ්ච දිබ්බෙපි කාමෙ න ඉච්ඡති, ඉදම්පි ඉත්ථිරතනං, කා නු අස්ස දිට්ඨී”ති පුච්ඡිතුං දුතියං ගාථමාහ. තත්ථ එතාදිසං චෙ රතනන්ති දිබ්බිත්ථිරතනං සන්ධාය භණති. නාරින්ති අත්තනො ධීතරං සන්ධාය. දිට්ඨිගතං සීලවතං නු ජීවිතන්ති දිට්ඨිඤ්ච සීලඤ්ච වතඤ්ච ජීවිතඤ්ච. භවූපපත්තිඤ්ච වදෙසි කීදිසන්ති අත්තනො භවූපපත්තිං වා තුවං කීදිසං වදෙසි.

ඉතො පරා ද්වෙ ගාථා විස්සජ්ජනපුච්ඡානයෙන පවත්තත්තා පාකටසම්බන්ධායෙව. තාසු පඨමගාථාය සඞ්ඛෙපත්ථො – තස්ස මය්හං මාගණ්ඩිය ද්වාසට්ඨිදිට්ඨිගතධම්මෙසු නිච්ඡිනිත්වා “ඉදමෙව සච්චං, මොඝමඤ්ඤ”න්ති (ම· නි· 3.27, 301) එවං ඉදං වදාමීති සමුග්ගහීතං න හොති නත්ථි න විජ්ජති, කිං කාරණා? අහඤ්හි පස්සන්තො දිට්ඨීසු ආදීනවං කඤ්චි දිට්ඨිං අග්ගහෙත්වා සච්චානි පවිචිනන්තො අජ්ඣත්තං රාගාදීනං සන්තිභාවෙන අජ්ඣත්තසන්තිසඞ්ඛාතං නිබ්බානමෙව අද්දසන්ති.

ආදීනවන්ති උපද්දවං. සදුක්ඛන්ති කායිකදුක්ඛෙන සදුක්ඛං. සවිඝාතන්ති චෙතසිකදුක්ඛෙන සහිතං. සඋපායාසන්ති උපායාසසහිතං. සපරිළාහන්ති සදරථං. න නිබ්බිදායාති න වට්ටෙ නිබ්බින්දනත්ථාය. න විරාගායාති න වට්ටෙ විරාගත්ථාය. න නිරොධායාති න වට්ටස්ස නිරොධත්ථාය. න උපසමායාති න වට්ටස්ස උපසමත්ථාය. න අභිඤ්ඤායාති න වට්ටස්ස අභිජානනත්ථාය. න සම්බොධායාති න කිලෙසනිද්දාවිගමෙන වට්ටතො සම්බුජ්ඣනත්ථාය . න නිබ්බානායාති න අමතනිබ්බානත්ථාය. එත්ථ පන “නිබ්බිදායා”ති විපස්සනා. “විරාගායා”ති මග්ගො. “නිරොධාය උපසමායා”ති නිබ්බානං. “අභිඤ්ඤාය සම්බොධායා”ති මග්ගො. “නිබ්බානායා”ති නිබ්බානමෙව. එවං එකස්මිං ඨානෙ විපස්සනා, තීසු මග්ගො, තීසු නිබ්බානං වුත්තන්ති එවං වවත්ථානකථා වෙදිතබ්බා. පරියායෙන පන සබ්බානිපෙතානි මග්ගවෙවචනානිපි නිබ්බානවෙවචනානිපි හොන්තියෙව.

අජ්ඣත්තං රාගස්ස සන්තින්ති අජ්ඣත්තරාගස්ස සන්තභාවෙන නිබ්බුතභාවෙන අජ්ඣත්තසන්තිසඞ්ඛාතං නිබ්බානං ඔලොකෙසිං. දොසස්ස සන්තින්තිආදීසුපි එසෙව නයො. පචිනන්ති නිද්දෙසස්ස උද්දෙසපදං. විචිනන්තොති සච්චානි වඩ්ඪෙන්තො විභාවෙන්තො. පවිචිනන්තොති තානෙව පච්චෙකං විභාවෙන්තො . කෙචි “ගවෙසන්තො”ති වණ්ණයන්ති. අදස්සන්ති ඔලොකෙසිං. අදක්ඛින්ති විනිවිජ්ඣිං. අඵස්සින්ති පඤ්ඤාය ඵුසිං. පටිවිජ්ඣින්ති ඤාණෙන පච්චක්ඛං අකාසිං.