තත්ථ “පාඨො විසිට්ඨො නිද්දෙසො, තංනාමවිසෙසිතො චා”ති වුත්තත්තා දුවිධො පාඨො – බ්යඤ්ජනපාඨො, අත්ථපාඨො ච. තෙසු බ්යඤ්ජනපාඨො අක්ඛරපදබ්යඤ්ජනආකාරනිරුත්තිනිද්දෙසවසෙන ඡබ්බිධො. අත්ථපාඨො සඞ්කාසනපකාසනවිවරණවිභජනඋත්තානීකරණපඤ්ඤත්තිවසෙන ඡබ්බිධො. තත්ථ තීසු ද්වාරෙසු පරිසුද්ධපයොගභාවෙන විසුද්ධකරුණානං චිත්තෙන පවත්තිතදෙසනා වාචාහි අකථිතත්තා අදෙසිතත්තා අක්ඛරමිති සඤ්ඤිතා, තං පාරායනිකබ්රාහ්මණානං මනසා පුච්ඡිතපඤ්හානං වසෙන භගවතා රතනඝරෙ නිසීදිත්වා සම්මසිතපට්ඨානමහාපකරණවසෙන ච අක්ඛරං නාමාති ගහෙතබ්බං.

අථ වා අපරිපුණ්ණං පදං අක්ඛරමිති ගහෙතබ්බං “සට්ඨිවස්සසහස්සානී”ති එවමාදීසු (පෙ· ව· 802; ජා· 1.4.54; නෙත්ති· 120) විය. එත්ථ හි සකාර නකාර සොකාරාදීනි අක්ඛරමිති, එකක්ඛරං වා පදං අක්ඛරමිති එකෙ. “යායං තණ්හා පොනොභවිකා”ති එවමාදීසු (මහාව· 14; විභ· 203; ම· නි· 3.374; පටි· ම· 2.30) විභත්යන්තං අත්ථජොතකං අක්ඛරපිණ්ඩං පදං. “නාමඤ්ච රූපඤ්චා”ති එවමාදීසු (ධ· ස· දුකමාතිකා 109; සු· නි· 878; මහානි· 107; චූළනි· අජිතමාණවපුච්ඡානිද්දෙසො 6; නෙත්ති· 45) බහුඅක්ඛරෙහි යුත්තං පදං නාම. සංඛිත්තෙන වුත්තං පදං විභාවෙති. පදෙන අභිහිතං බ්යඤ්ජයති බ්යත්තං පාකටං කරොතීති බ්යඤ්ජනං, වාක්යමෙව. “චත්තාරො ඉද්ධිපාදා”ති සඞ්ඛෙපෙන කථිතමත්ථං. “කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු ඡන්දසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං භාවෙති. වීරියචිත්තවීමංසසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං භාවෙතී”තිආදීසු (විභ· 431; සං· නි· 5.813; දී· නි· 3.306; අ· නි· 4.276) පාකටකරණභාවෙන බ්යඤ්ජනං නාම. බ්යඤ්ජනවිභාගපකාසො ආකාරො. “තත්ථ කතමො ඡන්දො? යො ඡන්දො ඡන්දිකතා කත්තුකම්යතා”ති එවමාදීසු (විභ· 433) කථිතබ්යඤ්ජනං අනෙකවිධෙන විභාගකරණං ආකාරො නාම. ආකාරාභිහිතස්ස නිබ්බචනං නිරුත්ති. “ඵස්සො, වෙදනා”ති එවමාදීසු (ධ· ස· 1) ආකාරෙන කථිතං “ඵුසතීති ඵස්සො. වෙදියතීති වෙදනා”ති නීහරිත්වා වචනං නිරුත්ති නාම. නිබ්බචනවිත්ථාරො නිස්සෙසතො දෙසොති නිද්දෙසො, වෙදියතීති වෙදනාති නිබ්බචනලද්ධපදං “සුඛා දුක්ඛා අදුක්ඛමසුඛා, සුඛයතීති සුඛා, දුක්ඛයතීති දුක්ඛා, නෙව දුක්ඛයති න සුඛයතීති අදුක්ඛමසුඛා”ති අත්ථවිත්ථාරො නිරවසෙසෙන කථිතත්තා නිද්දෙසො නාම.

එවං ඡබ්බිධානි බ්යඤ්ජනපදානි ජානිත්වා ච ඡසු අත්ථපදෙසු සඞ්ඛෙපතො කාසනා දීපනා සඞ්කාසනා, “මඤ්ඤමානො ඛො, භික්ඛු, බන්ධො මාරස්ස අමඤ්ඤමානො මුත්තො පාපිමතො”ති එවමාදීසු සඞ්ඛෙපෙන අත්ථදීපනා සඞ්කාසනා නාම. එසො පන ථෙරො “බුද්ධෙන භගවතා එවං සඞ්ඛෙපං කත්වා වුත්තමත්ථං ‘අඤ්ඤාතං භගවා, අඤ්ඤාතං සුගතා’”ති කථෙතුං සමත්ථො පටිවිජ්ඣි.

උපරි වත්තබ්බමත්ථං ආදිතො කාසනා දීපනා පකාසනා, “සබ්බං, භික්ඛවෙ, ආදිත්ත”න්ති එවමාදීසු (මහාව· 54; සං· නි· 4.28) පච්ඡා කථිතබ්බමත්ථං පඨමවචනෙන දීපනා පකාසනා නාම. එවං පඨමං දීපිතං අත්ථං පුන පාකටං කත්වා දීපනෙන “කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, සබ්බං ආදිත්තං? චක්ඛුං, භික්ඛවෙ, ආදිත්තං, රූපා ආදිත්තා”ති එවමාදීසු (මහාව· 54; සං· නි· 4.28) කථිතෙසු “තික්ඛින්ද්රියො සඞ්ඛෙපෙන වුත්තං පටිවිජ්ඣතී”ති කථිතත්තා ද්වෙ අත්ථපදානි තික්ඛින්ද්රියස්ස උපකාරවසෙන වුත්තානි.