අට්ඨමෙ පසූරසුත්තනිද්දෙසෙ පඨමගාථාය තාව සඞ්ඛෙපො – ඉමෙ දිට්ඨිගතිකා අත්තනො දිට්ඨිං සන්ධාය “ඉධෙව සුද්ධී”ති වදන්ති. අඤ්ඤෙසු පන ධම්මෙසු විසුද්ධිං නාහු, එවං යං අත්තනො සත්ථාරාදිං නිස්සිතා, තත්ථෙව “එස වාදො සුභො”ති එවං සුභවාදා හුත්වා පුථූ සමණබ්රාහ්මණා “සස්සතො ලොකො”තිආදීසු පච්චෙකසච්චෙසු නිවිට්ඨා.

සබ්බෙ පරවාදෙ ඛිපන්තීති සබ්බා පරලද්ධියො ඡඩ්ඩෙන්ති. උක්ඛිපන්තීති දූරතො ඛිපන්ති. පරික්ඛිපන්තීති සමන්තතො ඛිපන්ති. සුභවාදාති නිද්දෙසස්ස උද්දෙසපදං. සොභනවාදාති “එතං සුන්දර”න්ති කථෙන්තා. පණ්ඩිතවාදාති “පණ්ඩිතා මය”න්ති එවං කථෙන්තා. ථිරවාදාති “නිද්දොසවාදං වදාමා”ති කථෙන්තා. ඤායවාදාති “යුත්තවාදං වදාමා”ති කථෙන්තා. හෙතුවාදාති “කාරණසහිතං වදාමා”ති කථෙන්තා. ලක්ඛණවාදාති “සල්ලක්ඛෙතබ්බං වදාමා”ති වදන්තා. කාරණවාදාති “උදාහරණයුත්තවාදං වදාමා”ති කථෙන්තා. ඨානවාදාති “පක්කමිතුං අසක්කුණෙය්යවාදං වදාමා”ති වදන්තා.

නිවිට්ඨාති අන්තොපවිට්ඨා. පතිට්ඨිතාති තත්ථෙව ඨිතා.

එවං නිවිට්ඨා ච “තෙ වාදකාමා”ති දුතියගාථා. තත්ථ බාලං දහන්තී මිථු අඤ්ඤමඤ්ඤන්ති “අයං බාලො, අයං බාලො”ති එවං ද්වෙපි ජනා අඤ්ඤමඤ්ඤං බාලං දහන්ති, බාලතො පස්සන්ති. වදන්ති තෙ අඤ්ඤසිතා කථොජ්ජන්ති තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤසත්ථාරාදිනිස්සිතා කලහං වදන්ති. පසංසකාමා කුසලාවදානාති පසංසත්ථිකා උභොපි “මයං කුසලාවදානා පණ්ඩිතවාදා”ති එවං සඤ්ඤිනො හුත්වා.

වාදත්ථිකාති වාදෙන අත්ථිකා. වාදාධිප්පායාති වාදජ්ඣාසයා. වාදපුරෙක්ඛාරාති වාදමෙව පුරතො කත්වා චරමානා . වාදපරියෙසනං චරන්තාති වාදමෙව ගවෙසනං චරමානා. විගය්හාති පවිසිත්වා. ඔගය්හාති ඔතරිත්වා. අජ්ඣොගාහෙත්වාති නිමුජ්ජිත්වා. පවිසිත්වාති අන්තොකත්වා.

අනොජවන්තීති නිහීනඔජවතී, තෙජවිරහිතාති අත්ථො. සා කථාති එසා වාචා. කථොජ්ජං වදන්තීති නිත්තෙජං භණන්ති. එවං වදානෙසු ච තෙසු එකො නියමතො එව.

යුත්තො කථායන්ති ගාථා. තත්ථ යුත්තො කථායන්ති වාදකථාය උස්සුක්කො. පසංසමිච්ඡං විනිඝාති හොතීති අත්තනො පසංසං ඉච්ඡන්තො “කථං නු ඛො නිග්ගහෙස්සාමී”තිආදිනා නයෙන පුබ්බෙව වාදා කථංකථී විනිඝාතී හොති. අපාහතස්මින්ති පඤ්හවීමංසකෙහි “අත්ථාපගතං තෙ භණිතං, බ්යඤ්ජනාපගතං තෙ භණිත”න්තිආදිනා නයෙන අපහරිතෙ වාදෙ. නින්දාය සො කුප්පතීති එවං අපාහතස්මිඤ්ච වාදෙ උප්පන්නාය නින්දාය සො කුප්පති. රන්ධමෙසීති යස්ස රන්ධමෙව ගවෙසන්තො.

ථොමනන්ති වණ්ණභණනං. කිත්තින්ති පාකටකරණං. වණ්ණහාරියන්ති ගුණවඩ්ඪනං. පුබ්බෙව සල්ලාපාති සල්ලාපතො පුරෙතරමෙව. “කථමිදං කථමිද”න්ති කථංකථා අස්ස අත්ථීති කථංකථී. ජයො නු ඛො මෙති මම ජයො. කථං නිග්ගහන්ති කෙන පකාරෙන නිග්ගණ්හනං. පටිකම්මං කරිස්සාමීති මම ලද්ධිං පරිසුද්ධිං කරිස්සාමි. විසෙසන්ති අතිරෙකං. පටිවිසෙසන්ති පුනප්පුනං විසෙසං. ආවෙඨියං කරිස්සාමීති පරිවෙඨනං කරිස්සාමි. නිබ්බෙඨියන්ති මම නිබ්බෙඨනං මොචනං නික්ඛමනං. ඡෙදන්ති වාදඡින්දනං. මණ්ඩලන්ති වාදසඞ්ඝාතං. පාරිසජ්ජාති පරිචාරිකා. පාසාරිකාති කාරණිතා. අපහරන්තීති පටිබාහන්ති.

අත්ථාපගතන්ති අත්ථතො අපගතං , අත්ථො නත්ථීති. අත්ථතො අපහරන්තීති අත්ථම්හා පටිබාහන්ති. අත්ථො තෙ දුන්නිතොති තව අත්ථො න සම්මා උපනීතො. බ්යඤ්ජනං තෙ දුරොපිතන්ති තව බ්යඤ්ජනං දුප්පතිට්ඨාපිතං. නිග්ගහො තෙ අකතොති තයා නිග්ගහො න කතො. පටිකම්මං තෙ දුක්කටන්ති තයා අත්තනො ලද්ධිපතිට්ඨාපනං දුට්ඨු කතං. විසමකථං දුක්කථිතන්ති න සම්මා කථිතං. දුබ්භණිතන්ති භණන්තෙනපි දුට්ඨු භණිතං. දුල්ලපිතන්ති න සම්මා විස්සජ්ජිතං. දුරුත්තන්ති අඤ්ඤථා භණිතං. දුබ්භාසිතන්ති විරූපං භාසිතං.

නින්දායාති ගරහණෙන. ගරහායාති දොසකථනෙන. අකිත්තියාති අගුණකථනෙන. අවණ්ණහාරිකායාති අගුණවඩ්ඪනෙන.

කුප්පතීති පකතිභාවං ජහෙත්වා චලති. බ්යාපජ්ජතීති දොසවසෙන පූතිභාවං ආපජ්ජති. පතිට්ඨීයතීති කොධවසෙන ගණභාවං ගච්ඡති. කොපඤ්චාති කුපිතභාවං. දොසඤ්චාති දූසනං. අපච්චයඤ්චාති අතුට්ඨාකාරඤ්ච. පාතුකරොතීති පාකටං කරොති. රන්ධමෙසීති අන්තරගවෙසී. විරන්ධමෙසීති ඡිද්දගවෙසී. අපරද්ධමෙසීති ගුණං අපනෙත්වා දොසමෙව ගවෙසී. ඛලිතමෙසීති පක්ඛලනගවෙසී. ගළිතමෙසීති පතනගවෙසී. “ඝට්ටිතමෙසී”තිපි පාඨො, තස්ස පීළනගවෙසීති අත්ථො. විවරමෙසීති දොසගවෙසී.

න කෙවලඤ්ච සො කුප්පති, අපිච ඛො පන “යමස්ස වාද”න්ති ගාථා. තත්ථ පරිහීනමාහු, අපාහතන්ති අත්ථබ්යඤ්ජනාදිතො අපාහතං පරිහීනං වදන්ති. පරිදෙවතීති තතොනිමිත්තං සො “අඤ්ඤං මයා ආවජ්ජිත”න්තිආදීහි විප්පලපති. සොචතීති “තස්ස ජයො”තිආදීනි ආරබ්භ සොචති. “උපච්චගා ම”න්ති අනුත්ථුනාතීති “සො මං වාදෙන වාදං අතික්කන්තො”තිආදිනා නයෙන සුට්ඨුතරං විප්පලපති.