15. අත්තදණ්ඩසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා
පන්නරසමෙ අත්තදණ්ඩසුත්තනිද්දෙසෙ අත්තදණ්ඩා භයං ජාතන්ති පඨමගාථාය අත්ථො – යං ලොකස්ස දිට්ඨධම්මිකං වා සම්පරායිකං වා භයං ජාතං, තං සබ්බං අත්තදණ්ඩා භයං ජාතං අත්තනො දුච්චරිතකාරණා ජාතං, එවං සන්තෙපි ජනං පස්සථ මෙධගං, ඉමං සාකියාදිජනං පස්සථ අඤ්ඤමඤ්ඤං මෙධගං හිංසකං බාධකන්ති. එවං තං පටිවිරුද්ධං විප්පටිපන්නං ජනං පරිභාසිත්වා අත්තනො සම්මා පටිපත්තිදස්සනෙන තස්ස සංවෙගං ජනෙතුං ආහ “සංවෙගං කිත්තයිස්සාමි, යථා සංවිජිතං මයා”ති. පුබ්බෙ බොධිසත්තෙනෙව සතාති අධිප්පායො.
තයොති ගණනපරිච්ඡෙදො. දණ්ඩාති දුච්චරිතා. කායදණ්ඩොති කායදුච්චරිතං. වචීදණ්ඩාදීසුපි එසෙව නයො. තිවිධං කායදුච්චරිතන්ති පාණාතිපාතාදිකායතො පවත්තං දුට්ඨුං චරිතං, කිලෙසපූතිකත්තා වා දුට්ඨු චරිතන්ති ලද්ධනාමං තිවිධං දුච්චරිතං කායදුච්චරිතං. චතුබ්බිධන්ති මුසාවාදාදිචතුබ්බිධං. තිවිධන්ති අභිජ්ඣාදිතිවිධං. දිට්ඨධම්මිකන්ති දිට්ඨෙව ධම්මෙ ඉමස්මිංයෙව අත්තභාවෙ පටිසංවෙදනීයං. සම්පරායිකන්ති අනාගතෙ අත්තභාවෙ පටිසංවෙදනීයං. ආගුචාරීති පාපකාරී අපරාධකාරී. තමෙනං රාජා පරිභාසතීති පාපකාරිං රාජා පරිභාසති, භයං උප්පාදෙති. දුක්ඛං දොමනස්සං පටිසංවෙදෙතීති කායිකං දුක්ඛං චෙතසිකං දොමනස්සං වින්දති. එතං භයං දුක්ඛං දොමනස්සන්ති එවරූපං භයඤ්ච දුක්ඛඤ්ච දොමනස්සඤ්ච. කුතො තස්සාති තස්ස චොරස්ස කුතො උප්පන්නං. අත්තදණ්ඩතො ජාතන්ති අත්තනා කතදුච්චරිතතො උප්පන්නං.
අන්තමසොති හෙට්ඨිමතො. සවචනීයම්පි කරොති “න තෙ ලබ්භා ඉතො පක්කමිතු”න්ති ඉතො ඉමම්හා ගාමාදිනා ගන්තුං න ලබ්භා. න සක්කා බහි නික්ඛමිතුන්ති පලිබොධං සඞ්ගං කරොති. ධනජානිපච්චයාපීති ධනපරිහානිකාරණාපි. රාජා තස්ස විවිධා කම්මකාරණා කාරාපෙති. කසාහිපි තාළෙතීති කසාදණ්ඩකෙහි පොථෙති. වෙත්තෙහිපි තාළෙතීති සකණ්ටකවෙත්තලතාහි පොථෙති. අඩ්ඪදණ්ඩකෙහීතිආදයො හෙට්ඨා වුත්තනයායෙව. සුනඛෙහිපිඛාදාපෙතීති කතිපයානි දිවසානි ආහාරෙ අදත්වා ඡාතසුනඛෙහි ඛාදාපෙති. තෙ මුහුත්තෙන අට්ඨිකසඞ්ඛලිකමෙව කරොති. සූලෙ උත්තාසෙතීති සූලං ආරොපෙති. රාජා ඉමෙසං චතුන්නං දණ්ඩානං ඉස්සරොති ඉමාසං චතුන්නං ආණානං කාතුං රාජා සමත්ථො.
සකෙන කම්මෙනාති සයංකතෙන කම්මෙන. තමෙනං නිරයපාලාති එත්ථ එකච්චෙ ථෙරා “නිරයපාලා නාම නත්ථි, යන්තරූපං විය කම්මමෙව කාරණං කාරෙතී”ති වදන්ති. තෙසං තං “අත්ථි නිරයෙසු නිරයපාලාති, ආමන්තා. අත්ථි ච කාරණිකා”තිආදිනා නයෙන අභිධම්මෙ (කථා· 866 ආදයො) පටිසෙධිතමෙව. යථා හි මනුස්සලොකෙ කම්මකාරණකාරකා අත්ථි, එවමෙව නිරයෙසු නිරයපාලා අත්ථීති. තත්තං අයොඛිලන්ති තිගාවුතං අත්තභාවං සම්පජ්ජලිතාය ලොහපථවියා උත්තානකං නිපජ්ජාපෙත්වා දක්ඛිණහත්ථෙ තාලප්පමාණං අයසූලං පවෙසෙන්ති, තථා වාමහත්ථාදීසු. යථා ච උත්තානකං නිපජ්ජාපෙත්වා එවං උරෙනපි වාමපස්සෙනපි දක්ඛිණපස්සෙනපි නිපජ්ජාපෙත්වා තං කම්මකාරණං කරොන්තියෙව.
සංවෙසෙත්වාති ජලිතාය ලොහපථවියා තිගාවුතං අත්තභාවං නිපජ්ජාපෙත්වා. කුඨාරීහීති මහතීහි ගෙහච්ඡාදනස්ස එකපක්ඛමත්තාහි කුඨාරීහි තච්ඡෙන්ති, ලොහිතං නදී හුත්වා සන්දති, ලොහපථවිතො ජාලා උට්ඨහිත්වා තච්ඡිතට්ඨානං ගණ්හාති, මහාදුක්ඛං උප්පජ්ජති, තච්ඡන්තා පන සුත්තාහතං කරිත්වා දාරු විය අට්ඨංසම්පි ඡළංසම්පි කරොන්ති. වාසීහීති මහාසුප්පපමාණාහි වාසීහි. රථෙ යොජෙත්වාති සද්ධිං යුගයොත්තඋපක්ඛරචක්කකුබ්බරපාජනෙහි සබ්බතො පජ්ජලිතෙ රථෙ යොජෙත්වා. මහන්තන්ති මහාකූටාගාරප්පමාණං. ආරොපෙන්තීති සම්පජ්ජලිතෙහි අයමුග්ගරෙහි පොථෙන්තා ආරොපෙන්ති. සකිම්පි උද්ධන්ති සුපක්කුත්ථිතාය උක්ඛලියා පක්ඛිත්තතණ්ඩුලං විය උද්ධං අධො තිරියඤ්ච ගච්ඡති. මහානිරයෙති අවීචිමහානිරයම්හි.
චතුක්කණ්ණොති චතුරස්සමඤ්ජූසාසදිසො. විභත්තොති චතුද්වාරවසෙන විභත්තො. භාගසො මිතොති ද්වාරවීථීනං වසෙන භාගෙ ඨපෙත්වා ඨපෙත්වා විභත්තො. පරියන්තොති පරික්ඛිත්තො. අයසාති උපරි නවයොජනිකෙන අයපත්තෙන ඡාදිතො. සමන්තා යොජනසතං ඵරිත්වා තිට්ඨතීති එවං ඵරිත්වා තිට්ඨති, යථා සමන්තා යොජනසතෙ ඨත්වා ඔලොකෙන්තස්ස අක්ඛීනි යමකගොළකා විය නික්ඛමන්ති. කදරියාතපනාති සබ්බෙපි තෙ උස්සදෙහි සද්ධිං අට්ඨ මහානිරයා කදරියා නිච්චං තපන්තීති කදරියාතපනා. බලවදුක්ඛතාය ඝොරා. කප්පට්ඨිකානං අච්චීනං අත්ථිතාය අච්චිමන්තො. ආසාදෙතුං ඝට්ටෙතුං දුක්කරතාය දුරාසදා. දිට්ඨමත්තා වා සුතමත්තා වා ලොමානි හංසෙන්තීති ලොමහංසනරූපා. භීසනතාය භිස්මා. භයජනනතාය පටිභයා. සුඛාභාවෙන දුඛා.