16. සාරිපුත්තසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා
සොළසමෙ න මෙ දිට්ඨොති සාරිපුත්තසුත්තනිද්දෙසො. තත්ථ ඉතො පුබ්බෙති ඉතො සඞ්කස්සනගරෙ ඔතරණතො පුබ්බෙ. වග්ගුවදොති සුන්දරවදො. තුසිතා ගණිමාගතොති තුසිතකායා චවිත්වා මාතුකුච්ඡිං ආගතත්තා තුසිතා ආගතො. ගණාචරියත්තා ගණී . සන්තුට්ඨට්ඨෙන වා තුසිතසඞ්ඛාතා දෙවලොකා ගණිං ආගතො, තුසිතානං වා අරහන්තානං ගණිං ආගතොති.
ඉමිනා චක්ඛුනාති ඉමිනා අත්තභාවපරියාපන්නෙන පකතිමංසචක්ඛුනා. ඉමිනා අත්තභාවෙනාති ඉමිනා පච්ඡිමෙන අත්තභාවෙන. තාවතිංසභවනෙති තාවතිංසදෙවලොකෙ. පාරිච්ඡත්තකමූලෙති කොවිළාරරුක්ඛස්ස හෙට්ඨා. පණ්ඩුකම්බලසිලායන්ති රත්තකම්බලසදිසපාසාණපිට්ඨෙ. වස්සං වුට්ඨොති වුට්ඨවස්සො. දෙවගණපරිවුතොති දෙවසඞ්ඝෙන පරිවාරිතො. ඔතිණ්ණොති අවතිණ්ණො. ඉමං දස්සනං පුබ්බෙති අඤ්ඤත්ර ඉමම්හා දස්සනා පුබ්බෙ. න දිට්ඨොති අඤ්ඤදා න දිට්ඨපුබ්බො.
ඛත්තියස්ස වාති ඛත්තියස්ස වදන්තස්ස න සුතො. බ්රාහ්මණාදීසුපි එසෙව නයො.
මධුරවදොතිආදීසු බ්යඤ්ජනසම්පන්නං මධුරං වදතීති මධුරවදො. පෙමජනකං පෙමාරහං වදතීති පෙමනීයවදො. හදයඞ්ගමචිත්තෙ ඨපනයොග්යං වදතීති හදයඞ්ගමවදො. කරවීකසකුණසද්දො විය මධුරඝොසො අස්සාති කරවීකරුතමඤ්ජුඝොසො. විස්සට්ඨො චාති අපලිබුද්ධො තත්ථ තත්ථ අපක්ඛලනො. විඤ්ඤෙය්යො චාති සුවිජානෙය්යො ච. මඤ්ජු චාති මධුරො ච. සවනීයො චාති කණ්ණසුඛො ච. බින්දු චාති ඝනො ච. අවිසාරී චාති න පත්ථටො ච. ගම්භීරො චාති න උත්තානො ච. නින්නාදි චාති ඝොසවන්තො ච. අස්සාති අස්ස සත්ථුනො. බහිද්ධා පරිසායාති පරිසතො බහි. න නිච්ඡරතීති න නික්ඛමති. කිංකාරණා? එවරූපො මධුරසද්දො නික්කාරණා මා විනස්සතූති. බ්රහ්මස්සරොති අඤ්ඤෙ ඡින්නස්සරාපි භින්නස්සරාපි කාකස්සරාපි හොන්ති, අයං පන මහාබ්රහ්මුනො සරසදිසෙන සරෙන සමන්නාගතො. මහාබ්රහ්මුනො හි පිත්තසෙම්හෙහි අපලිබුද්ධත්තා සරො විසුද්ධො හොති, භගවතාපි කතකම්මං වත්ථුං සොධෙති, වත්ථුනො සුද්ධත්තා නාභිතො පට්ඨාය සමුට්ඨහන්තො සරො විසුද්ධො අට්ඨඞ්ගසමන්නාගතාව සමුට්ඨාති. කරවීකො විය භණතීති කරවීකභාණී, මත්තකරවීකරුතමඤ්ජුඝොසොති අත්ථො.
තාරෙතීති අඛෙමන්තට්ඨානං අතික්කාමෙති. උත්තාරෙතීති ඛෙමන්තභූමිං උපනෙන්තො තාරෙති. නිත්තාරෙතීති අඛෙමන්තට්ඨානතො නික්ඛාමෙන්තො තාරෙති . පතාරෙතීති පරිග්ගහෙත්වා තාරෙති, හත්ථෙන පරිග්ගහෙත්වා විය තාරෙතීති අත්ථො. සබ්බම්පෙතං තාරණුත්තාරණාදිඛෙමන්තට්ඨානෙ ඨපනමෙවාති ආහ – “ඛෙමන්තභූමිං සම්පාපෙතී”ති. සත්තෙති වෙනෙය්යසත්තෙ. මහාගහනතාය මහානත්ථතාය දුන්නිත්තරියතාය ච ජාතියෙව කන්තාරො ජාතිකන්තාරො, තං ජාතිකන්තාරං.
ගණස්ස සුස්සූසතීති ගණො අස්ස වචනං සුස්සූසති සුණාති උපලක්ඛෙති. සොතං ඔදහතීති සොතුකාමතාය සොතං අවදහති පතිට්ඨාපෙති. අඤ්ඤා චිත්තං උපට්ඨපෙතීති ඤාතුකාමං චිත්තං පණිදහති. ගණං අකුසලා වුට්ඨාපෙත්වාති ජනසමූහං අකොසල්ලසම්භූතා අකුසලා උට්ඨාපෙත්වා. කුසලෙ පතිට්ඨාපෙතීති කොසල්ලසම්භූතෙ කුසලෙ ඨපෙති. සඞ්ඝීති රාසිවසෙන සඞ්ඝො අස්ස අත්ථීති සඞ්ඝී. පරිසවසෙන ගණො අස්ස අත්ථීති ගණී. ගණස්ස ආචරියොති ගණාචරියො.
දුතියගාථාය සදෙවකස්ස ලොකස්ස, යථා දිස්සතීති සදෙවකස්ස ලොකස්ස විය මනුස්සානම්පි දිස්සති. යථා වා දිස්සතීති තච්ඡතො අවිපරීතතො දිස්සති. චක්ඛුමාති උත්තමචක්ඛුමා. එකොති පබ්බජ්ජාසඞ්ඛාතාදීහි එකො. රතින්ති නෙක්ඛම්මරතිආදිං.
පතිරූපකොති සුවණ්ණපතිරූපකො කුණ්ඩලො. මත්තිකාකුණ්ඩලොවාති මත්තිකාය කතකුණ්ඩලො විය. ලොහඩ්ඪමාසොව සුවණ්ණඡන්නොති සුවණ්ණෙන පටිච්ඡන්නො ලොහමාසකො විය. පරිවාරඡන්නාති පරිවාරෙන ඡාදිතා. අන්තො අසුද්ධාති අබ්භන්තරතො රාගාදීහි අපරිසුද්ධා. බහි සොභමානාති චීවරාදීහි බාහිරතො සුන්දරා.
අකප්පිතඉරියාපථා චාති අසජ්ජිතඉරියාපථා. පණිධිසම්පන්නාති පරිපුණ්ණපත්ථනා.
විසුද්ධසද්දොති පරිසුද්ධකිත්තිසද්දො, යථාභූතථුතිඝොසොති අත්ථො. ගතකිත්තිසද්දසිලොකොති කිත්තිසද්දඤ්ච සිලොකඤ්ච ගහෙත්වා චරණසීලො. කත්ථ විසුද්ධසද්දොති චෙ? “නාගභවනෙ ච සුපණ්ණභවනෙ චා”තිආදිනා නයෙන විත්ථාරෙත්වා වුත්තට්ඨානෙ. තතො ච භිය්යොති තතො වුත්තප්පකාරතො ච වෙනෙය්යවසෙන අතිරෙකතරොපි දිස්සති.
සබ්බං රාගතමන්ති සකලං රාගන්ධකාරං. දොසතමාදීසුපි එසෙව නයො. අන්ධකරණන්ති පඤ්ඤාලොකනිවාරණකරණං. අචක්ඛුකරණන්ති පඤ්ඤාචක්ඛුනො අකරණං. අඤ්ඤාණකරණන්ති ඤාණෙන අජානනකරණං. පඤ්ඤානිරොධිකන්ති පඤ්ඤානයනනාසකං. විඝාතපක්ඛිකන්ති පීළාකොට්ඨාසිකං. අනිබ්බානසංවත්තනිකන්ති අපච්චයඅමතනිබ්බානත්ථාය න සංවත්තනිකං.