එවං ඉමිනාපි පඤ්හබ්යාකරණෙන ආරද්ධචිත්තො සත්ථා උත්තරිං පඤ්හං පුච්ඡති අට්ඨ නාම කින්ති? ථෙරො කිඤ්චාපි මහාපඤ්හබ්යාකරණෙ අට්ඨ ලොකධම්මා වුත්තා, අපිච ඛො පන යෙසු ධම්මෙසු සුභාවිතචිත්තො භික්ඛු දුක්ඛස්සන්තකරො හොති, තෙ දස්සෙන්තො “අරියානි අට්ඨ මග්ගඞ්ගානී”ති අවත්වා යස්මා අට්ඨඞ්ගවිනිමුත්තො මග්ගො නාම නත්ථි, අට්ඨඞ්ගමත්තමෙව තු මග්ගො, තස්මා තමත්ථං සාධෙන්තො දෙසනාවිලාසෙන අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගොති විස්සජ්ජෙති. භගවතාපි චායමත්ථො දෙසනානයො ච අනුමතො එව. යථාහ –

“පණ්ඩිතා ගහපතයො කජඞ්ගලිකා භික්ඛුනී…පෙ… අහම්පි එවමෙව බ්යාකරෙය්යං, යථා තං කජඞ්ගලිකාය භික්ඛුනියා බ්යාකත”න්ති (අ· නි· 10.28).

තාය ච එවං බ්යාකතං –

“අට්ඨසු, ආවුසො, ධම්මෙසු භික්ඛු සම්මා සුභාවිතචිත්තො…පෙ… දුක්ඛස්සන්තකරො හොති. ‘අට්ඨ පඤ්හා, අට්ඨ උද්දෙසා, අට්ඨ වෙය්යාකරණානී’ති ඉති යං තං වුත්තං භගවතා, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්ත”න්ති (අ· නි· 10.28).

එවමයං අත්ථො ච දෙසනානයො ච භගවතා අනුමතො එවාති වෙදිතබ්බො.

තත්ථ අරියොති නිබ්බානත්ථිකෙහි අභිගන්තබ්බො, අපිච ආරකා කිලෙසෙහි වත්තනතො, අරියභාවකරණතො, අරියඵලපටිලාභතො චාපි අරියොති වෙදිතබ්බො. අට්ඨ අඞ්ගානි අස්සාති අට්ඨඞ්ගිකො. ස්වායං චතුරඞ්ගිකා විය සෙනා, පඤ්චඞ්ගිකං විය ච තූරියං අඞ්ගවිනිබ්භොගෙන අනුපලබ්භසභාවතො අඞ්ගමත්තමෙවාති වෙදිතබ්බො. මග්ගති ඉමිනා නිබ්බානං, සයං වා මග්ගති, කිලෙසෙ මාරෙන්තො වා ගච්ඡතීති මග්ගො.

එවමට්ඨප්පභෙදඤ්චිමං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං භාවෙන්තො භික්ඛු අවිජ්ජං භින්දති, විජ්ජං උප්පාදෙති, නිබ්බානං සච්ඡිකරොති, තෙන දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොතීති වුච්චති. වුත්තඤ්හෙතං –

“සෙය්යථාපි, භික්ඛවෙ, සාලිසූකං වා යවසූකං වා සම්මා පණිහිතං හත්ථෙන වා පාදෙන වා අක්කන්තං හත්ථං වා පාදං වා භෙච්ඡති, ලොහිතං වා උප්පාදෙස්සතීති ඨානමෙතං විජ්ජති. තං කිස්ස හෙතු? සම්මා පණිහිතත්තා, භික්ඛවෙ, සූකස්ස, එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, සො වත භික්ඛු සම්මා පණිහිතාය දිට්ඨියා සම්මා පණිහිතාය මග්ගභාවනාය අවිජ්ජං භෙච්ඡති, විජ්ජං උප්පාදෙස්සති, නිබ්බානං සච්ඡිකරිස්සතීති ඨානමෙතං විජ්ජතී”ති (අ· නි· 1.42).

ඉමිනාපි පඤ්හබ්යාකරණෙන ආරද්ධචිත්තො සත්ථා උත්තරිං පඤ්හං පුච්ඡති නව නාම කින්ති? ථෙරො නවඉති පච්චනුභාසිත්වා “සත්තාවාසා”ති විස්සජ්ජෙති. තත්ථ නවාති ගණනපරිච්ඡෙදො. සත්තාති ජීවිතින්ද්රියප්පටිබද්ධෙ ඛන්ධෙ උපාදාය පඤ්ඤත්තා පාණිනො පණ්ණත්ති වා. ආවාසාති ආවසන්ති එතෙසූති ආවාසා, සත්තානං ආවාසා සත්තාවාසා. එස දෙසනාමග්ගො, අත්ථතො පන නවවිධානං සත්තානමෙතං අධිවචනං. යථාහ –

“සන්තාවුසො, සත්තා නානත්තකායා නානත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්යථාපි මනුස්සා එකච්චෙ ච දෙවා එකච්චෙ ච විනිපාතිකා, අයං පඨමො සත්තාවාසො. සන්තාවුසො, සත්තා නානත්තකායා එකත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්යථාපි, දෙවා බ්රහ්මකායිකා, පඨමාභිනිබ්බත්තා, අයං දුතියො සත්තාවාසො. සන්තාවුසො, සත්තා එකත්තකායා නානත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්යථාපි, දෙවා ආභස්සරා, අයං තතියො සත්තාවාසො. සන්තාවුසො, සත්තා එකත්තකායා එකත්තසඤ්ඤිනො, සෙය්යථාපි, දෙවා සුභකිණ්හා, අයං චතුත්ථො සත්තාවාසො. සන්තාවුසො, සත්තා අසඤ්ඤිනො අප්පටිසංවෙදිනො, සෙය්යථාපි, දෙවා අසඤ්ඤසත්තා, අයං පඤ්චමො සත්තාවාසො. සන්තාවුසො, සත්තා සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං…පෙ… ආකාසානඤ්චායතනූපගා, අයං ඡට්ඨො සත්තාවාසො. සන්තාවුසො, සත්තා…පෙ… විඤ්ඤාණඤ්චායතනූපගා, අයං සත්තමො සත්තාවාසො. සන්තාවුසො, සත්තා…පෙ… ආකිඤ්චඤ්ඤායතනූපගා, අයං අට්ඨමො සත්තාවාසො. සන්තාවුසො, සත්තා…පෙ… නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනූපගා, අයං නවමො සත්තාවාසො”ති (දී· නි· 3.341).

පුරිමනයෙනෙව චෙත්ථ “නව සත්තාවාසා”ති වුත්තං, න අඤ්ඤෙසං නවන්නමභාවතො. යථාහ –

“නවසු, භික්ඛවෙ, ධම්මෙසු භික්ඛු සම්මා නිබ්බින්දමානො…පෙ… දුක්ඛස්සන්තකරො හොති. කතමෙසු නවසු? නවසු සත්තාවාසෙසු. ඉමෙසු ඛො, භික්ඛවෙ, නවසු ධම්මෙසු භික්ඛු සම්මා නිබ්බින්දමානො…පෙ… දුක්ඛස්සන්තකරො හොති. ‘නව පඤ්හා, නව උද්දෙසා, නව වෙය්යාකරණානී’ති ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්ත”න්ති (අ· නි· 10.27).

එත්ථ ච “නව ධම්මා පරිඤ්ඤෙය්යා. කතමෙ නව? නව සත්තාවාසා”ති (දී· නි· 3.359) වචනතො නවසු සත්තාවාසෙසු ඤාතපරිඤ්ඤාය ධුවසුභසුඛත්තභාවදස්සනං පහාය සුද්ධසඞ්ඛාරපුඤ්ජමත්තදස්සනෙන නිබ්බින්දමානො තීරණපරිඤ්ඤාය අනිච්චානුපස්සනෙන විරජ්ජමානො දුක්ඛානුපස්සනෙන විමුච්චමානො අනත්තානුපස්සනෙන සම්මා පරියන්තදස්සාවී පහානපරිඤ්ඤාය සම්මත්තමභිසමෙච්ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොති. තෙනෙතං වුත්තං –