ඉදානි එකං නාම කින්ති එවමාදීනං කුමාරපඤ්හානං අත්ථවණ්ණනාක්කමො අනුප්පත්තො. තෙසං අට්ඨුප්පත්තිං ඉධ නික්ඛෙපප්පයොජනඤ්ච වත්වා වණ්ණනං කරිස්සාම –

අට්ඨුප්පත්ති තාව නෙසං සොපාකො නාම භගවතො මහාසාවකො අහොසි. තෙනායස්මතා ජාතියා සත්තවස්සෙනෙව අඤ්ඤා ආරාධිතා, තස්ස භගවා පඤ්හබ්යාකරණෙන උපසම්පදං අනුඤ්ඤාතුකාමො අත්තනා අධිප්පෙතත්ථානං පඤ්හානං බ්යාකරණසමත්ථතං පස්සන්තො “එකං නාම කි”න්ති එවමාදිනා පඤ්හෙ පුච්ඡි. සො බ්යාකාසි. තෙන ච බ්යාකරණෙන භගවතො චිත්තං ආරාධෙසි. සාව තස්සායස්මතො උපසම්පදා අහොසි.

අයං තෙසං අට්ඨුප්පත්ති.

යස්මා පන සරණගමනෙහි බුද්ධධම්මසඞ්ඝානුස්සතිවසෙන චිත්තභාවනා, සික්ඛාපදෙහි සීලභාවනා, ද්වත්තිංසාකාරෙන ච කායභාවනා පකාසිතා, තස්මා ඉදානි නානප්පකාරතො පඤ්ඤාභාවනාමුඛදස්සනත්ථං ඉමෙ පඤ්හබ්යාකරණා ඉධ නික්ඛිත්තා. යස්මා වා සීලපදට්ඨානො සමාධි, සමාධිපදට්ඨානා ච පඤ්ඤා; යථාහ – “සීලෙ පතිට්ඨාය නරො සපඤ්ඤො, චිත්තං පඤ්ඤඤ්ච භාවය”න්ති (සං· නි· 1.23, 192), තස්මා සික්ඛාපදෙහි සීලං ද්වත්තිංසාකාරෙන තංගොචරං සමාධිඤ්ච දස්සෙත්වා සමාහිතචිත්තස්ස නානාධම්මපරික්ඛාරාය පඤ්ඤාය පභෙදදස්සනත්ථං ඉධ නික්ඛිත්තාතිපි විඤ්ඤාතබ්බා.

ඉදං තෙසං ඉධ නික්ඛෙපප්පයොජනං.

ඉදානි තෙසං අත්ථවණ්ණනා හොති – එකං නාම කින්ති භගවා යස්මිං එකධම්මස්මිං භික්ඛු සම්මා නිබ්බින්දමානො අනුපුබ්බෙන දුක්ඛස්සන්තකරො හොති, යස්මිං චායමායස්මා නිබ්බින්දමානො අනුපුබ්බෙන දුක්ඛස්සන්තමකාසි, තං ධම්මං සන්ධාය පඤ්හං පුච්ඡති. “සබ්බෙ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකා”ති ථෙරො පුග්ගලාධිට්ඨානාය දෙසනාය විස්සජ්ජෙති. “කතමා ච, භික්ඛවෙ, සම්මාසති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු කායෙ කායානුපස්සී විහරතී”ති (සං· නි· 5.8) එවමාදීනි චෙත්ථ සුත්තානි එවං විස්සජ්ජනයුත්තිසම්භවෙ සාධකානි. එත්ථ යෙනාහාරෙන සබ්බෙ සත්තා “ආහාරට්ඨිතිකා”ති වුච්චන්ති, සො ආහාරො තං වා නෙසං ආහාරට්ඨිතිකත්තං “එකං නාම කි”න්ති පුට්ඨෙන ථෙරෙන නිද්දිට්ඨන්ති වෙදිතබ්බං. තඤ්හි භගවතා ඉධ එකන්ති අධිප්පෙතං, න තු සාසනෙ ලොකෙ වා අඤ්ඤං එකං නාම නත්ථීති ඤාපෙතුං වුත්තං. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා –

“එකධම්මෙ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සම්මා නිබ්බින්දමානො සම්මා විරජ්ජමානො සම්මා විමුච්චමානො සම්මා පරියන්තදස්සාවී සම්මත්තං අභිසමෙච්ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොති. කතමස්මිං එකධම්මෙ? සබ්බෙ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකා. ඉමස්මිං ඛො, භික්ඛවෙ, එකධම්මෙ භික්ඛු සම්මා නිබ්බින්දමානො…පෙ… දුක්ඛස්සන්තකරො හොති. ‘එකො පඤ්හො එකො උද්දෙසො එකං වෙය්යාකරණ’න්ති ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්ත”න්ති (අ· නි· 10.27).

ආහාරට්ඨිතිකාති චෙත්ථ යථා “අත්ථි, භික්ඛවෙ, සුභනිමිත්තං. තත්ථ අයොනිසො මනසිකාරබහුලීකාරො, අයමාහාරො අනුප්පන්නස්ස වා කාමච්ඡන්දස්ස උප්පාදායා”ති එවමාදීසු (සං· නි· 5.232) පච්චයො ආහාරොති වුච්චති, එවං පච්චයං ආහාරසද්දෙන ගහෙත්වා පච්චයට්ඨිතිකා “ආහාරට්ඨිතිකා”ති වුත්තා. චත්තාරො පන ආහාරෙ සන්ධාය – “ආහාරට්ඨිතිකා”ති වුච්චමානෙ “අසඤ්ඤසත්තා දෙවා අහෙතුකා අනාහාරා අඵස්සකා අවෙදනකා”ති වචනතො (විභ· 1017) “සබ්බෙ”ති වචනමයුත්තං භවෙය්ය.

තත්ථ සියා – එවම්පි වුච්චමානෙ “කතමෙ ධම්මා සපච්චයා? පඤ්චක්ඛන්ධා – රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො”ති (ධ· ස· 1089) වචනතො ඛන්ධානංයෙව පච්චයට්ඨිතිකත්තං යුත්තං, සත්තානන්තු අයුත්තමෙවෙතං වචනං භවෙය්යාති. න ඛො පනෙතං එවං දට්ඨබ්බං. කස්මා ? සත්තෙසු ඛන්ධොපචාරසිද්ධිතො. සත්තෙසු හි ඛන්ධොපචාරො සිද්ධො. කස්මා? ඛන්ධෙ උපාදාය පඤ්ඤාපෙතබ්බතො. කථං? ගෙහෙ ගාමොපචාරො විය. සෙය්යථාපි හි ගෙහානි උපාදාය පඤ්ඤාපෙතබ්බත්තා ගාමස්ස එකස්මිම්පි ද්වීසු තීසුපි වා ගෙහෙසු දඩ්ඪෙසු “ගාමො දඩ්ඪො”ති එවං ගෙහෙ ගාමොපචාරො සිද්ධො, එවමෙව ඛන්ධෙසු පච්චයට්ඨෙන ආහාරට්ඨිතිකෙසු “සත්තා ආහාරට්ඨිතිකා”ති අයං උපචාරො සිද්ධොති වෙදිතබ්බො. පරමත්ථතො ච ඛන්ධෙසු ජායමානෙසු ජීයමානෙසු මීයමානෙසු ච “ඛණෙ ඛණෙ ත්වං භික්ඛු ජායසෙ ච ජීයසෙ ච මීයසෙ චා”ති වදතා භගවතා තෙසු සත්තෙසු ඛන්ධොපචාරො සිද්ධොති දස්සිතො එවාති වෙදිතබ්බො.

යතො යෙන පච්චයාඛ්යෙන ආහාරෙන සබ්බෙ සත්තා තිට්ඨන්ති, සො ආහාරො තං වා නෙසං ආහාරට්ඨිතිකත්තං එකන්ති වෙදිතබ්බං. ආහාරො හි ආහාරට්ඨිතිකත්තං වා අනිච්චතාකාරණතො නිබ්බිදාට්ඨානං හොති. අථ තෙසු සබ්බසත්තසඤ්ඤිතෙසු සඞ්ඛාරෙසු අනිච්චතාදස්සනෙන නිබ්බින්දමානො අනුපුබ්බෙන දුක්ඛස්සන්තකරො හොති, පරමත්ථවිසුද්ධිං පාපුණාති. යථාහ –