7. ලොමසකස්සපජාතකවණ්ණනා (433)
අස්ස ඉන්දසමො රාජාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං උක්කණ්ඨිතභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. තඤ්හි භික්ඛුං සත්ථා “සච්චං කිර ත්වං භික්ඛු උක්කණ්ඨිතොසී”ති පුච්ඡිත්වා “සච්ච”න්ති වුත්තෙ “භික්ඛු සිනෙරුකම්පනවාතො කිං පුරාණපණ්ණානි න කම්පෙස්සති, යසසමඞ්ගිනොපි සප්පුරිසා ආයසක්යං පාපුණන්ති, කිලෙසා නාමෙතෙ පරිසුද්ධසත්තෙපි සංකිලිට්ඨෙ කරොන්ති, පගෙව තාදිස”න්ති වත්වා තෙන යාචිතො අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බ්රහ්මදත්තස්ස පුත්තො බ්රහ්මදත්තකුමාරො නාම පුරොහිතපුත්තො ච කස්සපො නාම ද්වෙ සහායකා හුත්වා එකාචරියකුලෙ සබ්බසිප්පානි උග්ගණ්හිංසු. අපරභාගෙ බ්රහ්මදත්තකුමාරො පිතු අච්චයෙන රජ්ජෙ පතිට්ඨාසි. කස්සපො චින්තෙසි “මය්හං සහායො රාජා ජාතො, ඉදානි මෙ මහන්තං ඉස්සරියං දස්සති, කිං මෙ ඉස්සරියෙන, අහං මාතාපිතරො ච රාජානඤ්ච ආපුච්ඡිත්වා පබ්බජිස්සාමී”ති. සො රාජානඤ්ච මාතාපිතරො ච ආපුච්ඡිත්වා හිමවන්තං පවිසිත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා සත්තමෙ දිවසෙ අභිඤ්ඤා ච සමාපත්තියො ච නිබ්බත්තෙත්වා උඤ්ඡාචරියාය යාපෙන්තො විහාසි. පබ්බජිතං පන නං “ලොමසකස්සපො”ති සඤ්ජානිංසු. සො පරමජිතින්ද්රියො ඝොරතපො තාපසො අහොසි. තස්ස තෙජෙන සක්කස්ස භවනං කම්පි. සක්කො ආවජ්ජෙන්තො තං දිස්වා චින්තෙසි “අයං තාපසො අතිවිය උග්ගතෙජො සක්කභාවාපි මං චාවෙය්ය, බාරාණසිරඤ්ඤා සද්ධිං එකතො හුත්වා තපමස්ස භින්දිස්සාමී”ති. සො සක්කානුභාවෙන අඩ්ඪරත්තසමයෙ බාරාණසිරඤ්ඤො සිරිගබ්භං පවිසිත්වා සකලගබ්භං සරීරප්පභාය ඔභාසෙත්වා රඤ්ඤො සන්තිකෙ ආකාසෙ ඨිතො “උට්ඨෙහි, මහාරාජා”ති රාජානං පබොධෙසි. “කොසි ත්ව”න්ති වුත්තෙ “සක්කොහමස්මී”ති ආහ. “කිමත්ථං ආගතොසී”ති? “මහාරාජ, සකලජම්බුදීපෙ එකරජ්ජං ඉච්ඡසි, න ඉච්ඡසී”ති? “කිස්ස න ඉච්ඡාමී”ති? අථ නං සක්කො “තෙන හි ලොමසකස්සපං ආනෙත්වා පසුඝාතයඤ්ඤං යජාපෙහි, සක්කසමො අජරාමරො හුත්වා සකලජම්බුදීපෙ රජ්ජං කාරෙස්සසී”ති වත්වා පඨමං ගාථමාහ –
“අස්ස ඉන්දසමො රාජ, අච්චන්තං අජරාමරො;
සචෙ ත්වං යඤ්ඤං යාජෙය්ය, ඉසිං ලොමසකස්සප”න්ති.
තත්ථ අස්සාති භවිස්සසි. යාජෙය්යාති සචෙ ත්වං අරඤ්ඤායතනතො ඉසිං ලොමසකස්සපං ආනෙත්වා යඤ්ඤං යජෙය්යාසීති.
තස්ස වචනං සුත්වා රාජා “සාධූ”ති සම්පටිච්ඡි. සක්කො “තෙන හි මා පපඤ්චං කරී”ති වත්වා පක්කාමි. රාජා පුනදිවසෙ සෙය්යං නාම අමච්චං පක්කොසාපෙත්වා “සම්ම, මය්හං පියසහායකස්ස ලොමසකස්සපස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා මම වචනෙන එවං වදෙහි ‘රාජා කිර තුම්හෙහි පසුඝාතයඤ්ඤං යජාපෙත්වා සකලජම්බුදීපෙ එකරාජා භවිස්සති, තුම්හාකම්පි යත්තකං පදෙසං ඉච්ඡථ, තත්තකං දස්සති, මයා සද්ධිං යඤ්ඤං යජිතුං ආගච්ඡථා’”ති ආහ. සො “සාධු, දෙවා”ති තාපසස්ස වසනොකාසජානනත්ථං නගරෙ භෙරිං චරාපෙත්වා එකෙන වනචරකෙන “අහං ජානාමී”ති වුත්තෙ තං පුරතො කත්වා මහන්තෙන පරිවාරෙන තත්ථ ගන්ත්වා ඉසිං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නො තං සාසනං ආරොචෙසි. අථ නං සො “සෙය්ය කිං නාමෙතං කථෙසී”ති වත්වා පටික්ඛිපන්තො චතස්සො ගාථා අභාසි –
“සසමුද්දපරියායං, මහිං සාගරකුණ්ඩලං;
න ඉච්ඡෙ සහ නින්දාය, එවං සෙය්ය විජානහි.
“ධිරත්ථු තං යසලාභං, ධනලාභඤ්ච බ්රාහ්මණ;
යා වුත්ති විනිපාතෙන, අධම්මචරණෙන වා.
“අපි චෙ පත්තමාදාය, අනගාරො පරිබ්බජෙ;
සායෙව ජීවිකා සෙය්යො, යා චාධම්මෙන එසනා.
“අපි චෙ පත්තමාදාය, අනගාරො පරිබ්බජෙ;
අඤ්ඤං අහිංසයං ලොකෙ, අපි රජ්ජෙන තං වර”න්ති.
තත්ථ සසමුද්දපරියායන්ති සසමුද්දපරික්ඛෙපං. සාගරකුණ්ඩලන්ති චත්තාරො දීපෙ පරික්ඛිපිත්වා ඨිතසාගරෙහි කණ්ණවලියා ඨපිතකුණ්ඩලෙහි විය සමන්නාගතං. සහ නින්දායාති “ඉමිනා පසුඝාතකම්මං කත”න්ති ඉමාය නින්දාය සහ චක්කවාළපරියන්තං මහාපථවිං න ඉච්ඡාමීති වදති. යා වුත්ති විනිපාතෙනාති නරකෙ විනිපාතකම්මෙන යා ච ජීවිතවුත්ති හොති, තං ධිරත්ථු, ගරහාමි තං වුත්තින්ති දීපෙති. සායෙව ජීවිකාති පබ්බජිතස්ස මත්තිකාපත්තං ආදාය පරඝරානි උපසඞ්කමිත්වා ආහාරපරියෙසනජීවිකාව යසධනලාභතො සතගුණෙන සහස්සගුණෙන වරතරාති අත්ථො අපි රජ්ජෙන තං වරන්ති තං අනගාරස්ස සතො අඤ්ඤං අවිහිංසන්තස්ස පරිබ්බජනං සකලජම්බුදීපරජ්ජෙනපි වරන්ති අත්ථො.
අමච්චො තස්ස කථං සුත්වා ගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසි. තං සුත්වා රාජා “අනාගච්ඡන්තෙ කිං සක්කා කාතු”න්ති තුණ්හී අහොසි. පුන සක්කො අඩ්ඪරත්තසමයෙ ආගන්ත්වා ආකාසෙ ඨත්වා “කිං, මහාරාජ, ලොමසකස්සපං ආනෙත්වා යඤ්ඤං න යජාපෙසී”ති ආහ. “මයා පෙසිතොපි නාගච්ඡතී”ති. “තෙන හි, මහාරාජ, අත්තනො ධීතරං චන්දවතිං කුමාරිකං අලඞ්කරිත්වා සෙය්යං තථෙව පෙසෙත්වා ‘සචෙ කිර ආගන්ත්වා යඤ්ඤං යජිස්සසි, රාජා තෙ ඉමං කුමාරිකං දස්සතී’ති වදාපෙහි, අද්ධා සො කුමාරිකාය පටිබද්ධචිත්තො හුත්වා ආගච්ඡිස්සතී”ති. රාජා “සාධූ”ති සම්පටිච්ඡිත්වා පුනදිවසෙ සෙය්යස්ස හත්ථෙ ධීතරං අදාසි. සො රාජධීතරං ගහෙත්වා තත්ථ ගන්ත්වා ඉසිං වන්දිත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා දෙවච්ඡරපටිභාගං රාජධීතරං තස්ස දස්සෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. අථ ඉසි ඉන්ද්රියානි භින්දිත්වා තං ඔලොකෙසි, සහ ඔලොකනෙනෙව පටිබද්ධචිත්තො හුත්වා ඣානා පරිහායි. අමච්චො තස්ස පටිබද්ධචිත්තභාවං ඤත්වා “භන්තෙ, සචෙ කිර යඤ්ඤං යජිස්සථ, රාජා තෙ ඉමං දාරිකං පාදපරිචාරිකං කත්වා දස්සතී”ති ආහ. සො කිලෙසවසෙන කම්පන්තො “ඉමං කිර මෙ දස්සතී”ති ආහ. “ආම, යඤ්ඤං යජන්තස්ස තෙ දස්සතී”ති. සො “සාධු ඉමං ලභන්තො යජිස්සාමී”ති වත්වා තං ගහෙත්වා සහෙව ජටාහි අලඞ්කතරථං අභිරුය්හ බාරාණසිං අගමාසි. රාජාපි “ආගච්ඡති කිරා”ති සුත්වා යඤ්ඤාවාටෙ කම්මං පට්ඨපෙසි. අථ නං ආගතං දිස්වා “ස්වෙ යඤ්ඤං යජාහි, අහං ඉන්දසමො භවිස්සාමි, යඤ්ඤපරියොසානෙ තෙ ධීතරං දස්සාමී”ති ආහ. කස්සපො “සාධූ”ති සම්පටිච්ඡි. අථ නං රාජා පුනදිවසෙ තං ආදාය චන්දවතියා සද්ධිංයෙව යඤ්ඤාවාටං ගතො. තත්ථ හත්ථිඅස්සඋසභාදිසබ්බචතුප්පදා පටිපාටියා ඨපිතාව අහෙසුං. කස්සපො තෙ සබ්බෙ හනිත්වාව ඝාතෙත්වා යඤ්ඤං යජිතුං ආරභි. අථ නං තත්ථ සන්නිපතිතො මහාජනො දිස්වා “ඉදං තෙ ලොමසකස්සප අයුත්තං අප්පතිරූපං, කිං නාමෙතං කරොසී”ති වත්වා පරිදෙවන්තො ද්වෙ ගාථා අභාසි –