5. ගඞ්ගමාලජාතකවණ්ණනා (421)
අඞ්ගාරජාතාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො උපොසථකම්මං ආරබ්භ කථෙසි. එකදිවසඤ්හි සත්ථා උපොසථිකෙ උපාසකෙ ආමන්තෙත්වා “උපාසකා සාධුරූපං වො කතං උපොසථං උපවසන්තෙහි, දානං දාතබ්බං, සීලං රක්ඛිතබ්බං, කොධො න කාතබ්බො, මෙත්තා භාවෙතබ්බා, උපොසථවාසො වසිතබ්බො, පොරාණකපණ්ඩිතා හි එකං උපඩ්ඪුපොසථකම්මං නිස්සාය මහායසං ලභිංසූ”ති වත්වා තෙහි යාචිතො අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ තස්මිං නගරෙ සුචිපරිවාරො නාම සෙට්ඨි අහොසි අසීතිකොටිධනවිභවො දානාදිපුඤ්ඤාභිරතො. තස්ස පුත්තදාරාපි පරිජනොපි අන්තමසො තස්මිං ඝරෙ වච්ඡපාලකාපි සබ්බෙ මාසස්ස ඡ දිවසෙ උපොසථං උපවසන්ති. තදා බොධිසත්තො එකස්මිං දලිද්දකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා භතිං කත්වා කිච්ඡෙන ජීවති. සො “භතිං කරිස්සාමී”ති තස්ස ගෙහං ගන්ත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං ඨිතො “කිං ආගතොසී”ති වුත්තෙ “තුම්හාකං ගෙහෙ භතියා කම්මකරණත්ථ”න්ති ආහ. සෙට්ඨි අඤ්ඤෙසං භතිකානං ආගතදිවසෙයෙව “ඉමස්මිං ගෙහෙ කම්මං කරොන්තා සීලං රක්ඛන්ති, සීලං රක්ඛිතුං සක්කොන්තා කම්මං කරොථා”ති වදති, බොධිසත්තස්ස පන සීලරක්ඛණආචික්ඛණෙ සඤ්ඤං අකත්වා “සාධු , තාත, අත්තනො භතිං ජානිත්වා කම්මං කරොහී”ති ආහ. සො තතො පට්ඨාය සුවචො හුත්වා උරං දත්වා අත්තනො කිලමථං අගණෙත්වා තස්ස සබ්බකිච්චානි කරොති, පාතොව කම්මන්තං ගන්ත්වා සායං ආගච්ඡති.
අථෙකදිවසං නගරෙ ඡණං ඝොසෙසුං. මහාසෙට්ඨි දාසිං ආමන්තෙත්වා “අජ්ජුපොසථදිවසො, ගෙහෙ කම්මකරානං පාතොව භත්තං පචිත්වා දෙහි, කාලස්සෙව භුඤ්ජිත්වා උපොසථිකා භවිස්සන්තී”ති ආහ. බොධිසත්තො කාලස්සෙව උට්ඨාය කම්මන්තං අගමාසි, “අජ්ජුපොසථිකො භවෙය්යාසී”ති තස්ස කොචි නාරොචෙසි. සෙසකම්මකරා පාතොව භුඤ්ජිත්වා උපොසථිකාව අහෙසුං. සෙට්ඨිපි සපුත්තදාරො සපරිජනො උපොසථං අධිට්ඨහි, සබ්බෙපි උපොසථිකා අත්තනො අත්තනො වසනට්ඨානං ගන්ත්වා සීලං ආවජ්ජෙන්තා නිසීදිංසු. බොධිසත්තො සකලදිවසං කම්මං කත්වා සූරියත්ථඞ්ගමනවෙලාය ආගතො. අථස්ස භත්තකාරිකා හත්ථධොවනං දත්වා පාතියං භත්තං වඩ්ඪෙත්වා උපනාමෙසි. බොධිසත්තො “අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු ඉමාය වෙලාය මහාසද්දො හොති, අජ්ජ කහං ගතා”ති පුච්ඡි. “සබ්බෙ උපොසථං සමාදියිත්වා අත්තනො අත්තනො වසනට්ඨානානි ගතා”ති. තං සුත්වා බොධිසත්තො චින්තෙසි “එත්තකානං සීලවන්තානං අන්තරෙ අහං එකො දුස්සීලො හුත්වා න වසිස්සාමි, ඉදානි උපොසථඞ්ගෙසු අධිට්ඨිතෙසු හොති නු ඛො උපොසථකම්මං, නො”ති. සො ගන්ත්වා සෙට්ඨිං පුච්ඡි. අථ නං සෙට්ඨි “තාත පාතොව අනධිට්ඨිතත්තා සකලං උපොසථකම්මං න හොති, උපඩ්ඪුපොසථකම්මං පන හොතී”ති ආහ.