භුසම්හි කුද්ධොති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො රාජොවාදසුත්තං ආරබ්භ කථෙසි. තදා පන සත්ථා රඤ්ඤා යාචිතො අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො තස්ස අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තො වයප්පත්තො පිතු අච්චයෙන රජ්ජං කාරෙසි, මහාදානං පවත්තෙසි. තස්ස සුමඞ්ගලො නාම උය්යානපාලො අහොසි. අථෙකො පච්චෙකබුද්ධො නන්දමූලකපබ්භාරා නික්ඛමිත්වා චාරිකං චරමානො බාරාණසිං පත්වා උය්යානෙ වසිත්වා පුනදිවසෙ නගරං පිණ්ඩාය පාවිසි. තමෙනං රාජා දිස්වා පසන්නචිත්තො වන්දිත්වා පාසාදං ආරොපෙත්වා රාජාසනෙ නිසීදාපෙත්වා නානග්ගරසෙහි ඛාදනීයභොජනීයෙහි පරිවිසිත්වා අනුමොදනං සුත්වා පසන්නො අත්තනො උය්යානෙ වසනත්ථාය පටිඤ්ඤං ගාහාපෙත්වා උය්යානං පවෙසෙත්වා සයම්පි භුත්තපාතරාසො තත්ථ ගන්ත්වා රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානාදීනි සංවිදහිත්වා සුමඞ්ගලං නාම උය්යානපාලං වෙය්යාවච්චකරං කත්වා නගරං පාවිසි. පච්චෙකබුද්ධො තතො පට්ඨාය නිබද්ධං රාජගෙහෙ භුඤ්ජන්තො තත්ථ චිරං වසි, සුමඞ්ගලොපි නං සක්කච්චං උපට්ඨහි.

අථෙකදිවසං පච්චෙකබුද්ධො සුමඞ්ගලං ආමන්තෙත්වා “අහං කතිපාහං අසුකගාමං නිස්සාය වසිත්වා ආගච්ඡිස්සාමි, රඤ්ඤො ආරොචෙහී”ති වත්වා පක්කාමි. සුමඞ්ගලොපි රඤ්ඤො ආරොචෙසි. පච්චෙකබුද්ධො කතිපාහං තත්ථ වසිත්වා සායං සූරියෙ අත්ථඞ්ගතෙ තං උය්යානං පච්චාගමි. සුමඞ්ගලො තස්ස ආගතභාවං අජානන්තො අත්තනො ගෙහං අගමාසි. පච්චෙකබුද්ධොපි පත්තචීවරං පටිසාමෙත්වා ථොකං චඞ්කමිත්වා පාසාණඵලකෙ නිසීදි. තං දිවසං පන උය්යානපාලස්ස ඝරං පාහුනකා ආගමිංසු. සො තෙසං සූපබ්යඤ්ජනත්ථාය “උය්යානෙ අභයලද්ධං මිගං මාරෙස්සාමී”ති ධනුං ආදාය උය්යානං ගන්ත්වා මිගං උපධාරෙන්තො පච්චෙකබුද්ධං දිස්වා “මහාමිගො භවිස්සතී”ති සඤ්ඤාය සරං සන්නය්හිත්වා විජ්ඣි. පච්චෙකබුද්ධො සීසං විවරිත්වා “සුමඞ්ගලා”ති ආහ. සො සංවෙගප්පත්තො වන්දිත්වා “භන්තෙ, අහං තුම්හාකං ආගතභාවං අජානන්තො ‘මිගො’ති සඤ්ඤාය විජ්ඣිං, ඛමථ මෙ”ති වත්වා “හොතු දානි කිං කරිස්සසි, එහි සරං ලුඤ්චිත්වා ගණ්හාහී”ති වුත්තෙ වන්දිත්වා සරං ලුඤ්චි, මහතී වෙදනා උප්පජ්ජි. පච්චෙකබුද්ධො තත්ථෙව පරිනිබ්බායි. උය්යානපාලො “සචෙ රාජා ජානිස්සති, නාසෙස්සතී”ති පුත්තදාරං ගහෙත්වා තතොව පලායි. තාවදෙව “පච්චෙකබුද්ධො පරිනිබ්බුතො”ති දෙවතානුභාවෙන සකලනගරං එකකොලාහලං ජාතං.

පුනදිවසෙ මනුස්සා උය්යානං ගන්ත්වා පච්චෙකබුද්ධං දිස්වා “උය්යානපාලො පච්චෙකබුද්ධං මාරෙත්වා පලාතො”ති රඤ්ඤො කථයිංසු. රාජා මහන්තෙන පරිවාරෙන උය්යානං ගන්ත්වා සත්තාහං සරීරපූජං කත්වා මහන්තෙන සක්කාරෙන ඣාපෙත්වා ධාතුයො ආදාය චෙතියං කත්වා තං පූජෙන්තො ධම්මෙන රජ්ජං කාරෙසි. සුමඞ්ගලොපි එකසංවච්ඡරං වීතිනාමෙත්වා “රඤ්ඤො චිත්තං ජානිස්සාමී”ති ආගන්ත්වා එකං අමච්චං පස්සිත්වා “මයි රඤ්ඤො චිත්තං ජානාහී”ති ආහ. අමච්චොපි රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා තස්ස ගුණං කථෙසි. රාජා අසුණන්තො විය අහොසි. පුන කිඤ්චි අවත්වා රඤ්ඤො අනත්තමනභාවං සුමඞ්ගලස්ස කථෙසි. සො දුතියසංවච්ඡරෙපි ආගන්ත්වා තථෙව රාජා තුණ්හී අහොසි. තතියසංවච්ඡරෙ ආගන්ත්වා පුත්තදාරං ගහෙත්වාව ආගමි. අමච්චො රඤ්ඤො චිත්තමුදුභාවං ඤත්වා තං රාජද්වාරෙ ඨපෙත්වා තස්සාගතභාවං රඤ්ඤො කථෙසි. රාජා තං පක්කොසාපෙත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා “සුමඞ්ගල, කස්මා තයා මම පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං පච්චෙකබුද්ධො මාරිතො”ති පුච්ඡි. සො “නාහං, දෙව, ‘පච්චෙකබුද්ධං මාරෙමී’ති මාරෙසිං, අපිච ඛො ඉමිනා නාම කාරණෙන ඉදං නාම අකාසි”න්ති තං පවත්තිං ආචික්ඛි. අථ නං රාජා “තෙන හි මා භායී”ති සමස්සාසෙත්වා පුන උය්යානපාලමෙව අකාසි.

අථ නං සො අමච්චො පුච්ඡි “දෙව, කස්මා තුම්හෙ ද්වෙ වාරෙ සුමඞ්ගලස්ස ගුණං සුත්වාපි කිඤ්චි න කථයිත්ථ, කස්මා පන තතියවාරෙ සුත්වා තං පක්කොසිත්වා අනුකම්පිත්ථා”ති? රාජා “තාත, රඤ්ඤා නාම කුද්ධෙන සහසා කිඤ්චි කාතුං න වට්ටති, තෙනාහං පුබ්බෙ තුණ්හී හුත්වා තතියවාරෙ සුමඞ්ගලෙ මම චිත්තස්ස මුදුභාවං ඤත්වා තං පක්කොසාපෙසි”න්ති රාජවත්තං කථෙන්තො ඉමා ගාථා ආහ –