10. දීපිජාතකවණ්ණනා (426)
ඛමනීයං යාපනීයන්ති ඉදං සත්ථා වෙළුවනෙ විහරන්තො එකං එළිකං ආරබ්භ කථෙසි. එකස්මිඤ්හි සමයෙ මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරො ගිරිපරික්ඛිත්තෙ එකද්වාරෙ ගිරිබ්බජසෙනාසනෙ විහාසි. ද්වාරසමීපෙයෙවස්ස චඞ්කමො අහොසි. තදා එළකපාලකා “එළකා එත්ථ චරන්තූ”ති ගිරිබ්බජං පවෙසෙත්වා කීළන්තා විහරන්ති. තෙසු එකදිවසං සායං ආගන්ත්වා එළකෙ ගහෙත්වා ගච්ඡන්තෙසු එකා එළිකා දූරෙ චරමානා එළකෙ නික්ඛමන්තෙ අදිස්වා ඔහීයි. තං පච්ඡා නික්ඛමන්තිං එකො දීපිකො දිස්වා “ඛාදිස්සාමි න”න්ති ගිරිබ්බජද්වාරෙ අට්ඨාසි. සාපි ඉතො චිතො ච ඔලොකෙන්තී තං දිස්වා “එස මං මාරෙත්වා ඛාදිතුකාමතාය ඨිතො, සචෙ නිවත්තිත්වා පලායිස්සාමි, ජීවිතං මෙ නත්ථි, අජ්ජ මයා පුරිසකාරං කාතුං වට්ටතී”ති චින්තෙත්වා සිඞ්ගානි උක්ඛිපිත්වා තස්ස අභිමුඛං වෙගෙන පක්ඛන්දිත්වා දීපිකස්ස “ඉතො ගණ්හිස්සාමි, ඉතො ගණ්හිස්සාමී”ති විප්ඵන්දතොව ගහණං අනුපගන්ත්වා වෙගෙන පලායිත්වා එළකානං අන්තරං පාවිසි. අථ ථෙරො තං තෙසං කිරියං දිස්වා පුනදිවසෙ ගන්ත්වා තථාගතස්ස ආරොචෙත්වා “එවං භන්තෙ, සා එළිකා අත්තනො උපායකුසලතාය පරක්කමං කත්වා දීපිකතො මුච්චී”ති ආහ. සත්ථා “මොග්ගල්ලාන, ඉදානි තාව සො දීපිකො තං ගහෙතුං නාසක්ඛි, පුබ්බෙ පන නං විරවන්තිං මාරෙත්වා ඛාදී”ති වත්වා තෙන යාචිතො අතීතං ආහරි.
අතීතෙ මගධරට්ඨෙ බොධිසත්තො එකස්මිං ගාමෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො කාමෙ පහාය ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා ඣානාභිඤ්ඤායො නිබ්බත්තෙත්වා චිරං හිමවන්තෙ වසිත්වා ලොණම්බිලසෙවනත්ථාය රාජගහං ගන්ත්වා එකස්මිංයෙව ගිරිබ්බජෙ පණ්ණසාලං මාපෙත්වා වාසං කප්පෙසි. තදා ඉමිනාව නියාමෙන එළකපාලකෙසු එළකෙ චරන්තෙසු එකදිවසං එවමෙව එකං එළිකං පච්ඡා නික්ඛමන්තිං දිස්වා එකො දීපිකො “ඛාදිස්සාමි න”න්ති ද්වාරෙ අට්ඨාසි. සාපි තං දිස්වා “අජ්ජ මය්හං ජීවිතං නත්ථි, එකෙනුපායෙන ඉමිනා සද්ධිං මධුරපටිසන්ථාරං කත්වා හදයමස්ස මුදුකං ජනෙත්වා ජීවිතං රක්ඛිස්සාමී”ති චින්තෙත්වා දූරතොව තෙන සද්ධිං පටිසන්ථාරං කරොන්තී ආගච්ඡමානා පඨමං ගාථමාහ –
“ඛමනීයං යාපනීයං, කච්චි මාතුල තෙ සුඛං;
සුඛං තෙ අම්මා අවච, සුඛකාමාව තෙ මය”න්ති.
සුඛං තෙ අම්මා අවච, සුඛකාමාව තෙ මය”න්ති.
තත්ථ සුඛං තෙ අම්මාති මය්හං මාතාපි “තුම්හාකං සුඛං පුච්ඡෙය්යාසී”ති අජ්ජ මං අවචාති අත්ථො. මයන්ති මාතුල මයම්පි තුම්හාකං සුඛං එව ඉච්ඡාමාති.
තං සුත්වා දීපිකො “අයං ධුත්තිකා මං මාතුලවාදෙන වඤ්චෙතුකාමා, න මෙ කක්ඛළභාවං ජානාතී”ති චින්තෙත්වා දුතියං ගාථමාහ –
“නඞ්ගුට්ඨං මෙ අවක්කම්ම, හෙඨයිත්වාන එළිකෙ;
සාජ්ජ මාතුලවාදෙන, මුඤ්චිතබ්බා නු මඤ්ඤසී”ති.
සාජ්ජ මාතුලවාදෙන, මුඤ්චිතබ්බා නු මඤ්ඤසී”ති.
තස්සත්ථො – ත්වං මම නඞ්ගුට්ඨමණ්ඩලං අක්කමිත්වා හෙඨයිත්වා ආගච්ඡසි, සා ත්වං “අජ්ජ මාතුලවාදෙන මුඤ්චිතබ්බාහමස්මී”ති මඤ්ඤසි නු, එවං මඤ්ඤසි මඤ්ඤෙති.
තං සුත්වා ඉතරා “මාතුල, මා එවං කරී”ති වත්වා තතියං ගාථමාහ –
“පුරත්ථාමුඛො නිසින්නොසි, අහං තෙ මුඛමාගතා;
පච්ඡතො තුය්හං නඞ්ගුට්ඨං, කථං ඛ්වාහං අවක්කමි”න්ති.
පච්ඡතො තුය්හං නඞ්ගුට්ඨං, කථං ඛ්වාහං අවක්කමි”න්ති.
තත්ථ මුඛන්ති අභිමුඛං. කථං ඛ්වාහං අවක්කමින්ති තව පච්ඡතො ඨිතං අහං කථං අවක්කමින්ති අත්ථො.
අථ නං සො “කිං කථෙසි එළිකෙ, මම නඞ්ගුට්ඨස්ස අට්ඨිතට්ඨානං නාම නත්ථී”ති වත්වා චතුත්ථං ගාථමාහ –
“යාවතා චතුරො දීපා, සසමුද්දා සපබ්බතා;
තාවතා මය්හං නඞ්ගුට්ඨං, කථං ඛො තං විවජ්ජයී”ති.
තාවතා මය්හං නඞ්ගුට්ඨං, කථං ඛො තං විවජ්ජයී”ති.
තත්ථ තාවතාති එත්තකං ඨානං මම නඞ්ගුට්ඨං පරික්ඛිපිත්වා ගතන්ති වදති.
තං සුත්වා එළිකා “අයං පාපො මධුරකථාය න අල්ලීයති, පටිසත්තු හුත්වා තස්ස කථෙස්සාමී”ති වත්වා පඤ්චමං ගාථමාහ –
“පුබ්බෙව මෙතමක්ඛිංසු, මාතා පිතා ච භාතරො;
දීඝං දුට්ඨස්ස නඞ්ගුට්ඨං, සාම්හි වෙහායසාගතා”ති.
දීඝං දුට්ඨස්ස නඞ්ගුට්ඨං, සාම්හි වෙහායසාගතා”ති.
තත්ථ අක්ඛිංසූති පුබ්බෙව මෙ එතං මාතා ච පිතා ච භාතරො ච ආචික්ඛිංසු. සාම්හීති සා අහං ඤාතකානං සන්තිකා තව නඞ්ගුට්ඨස්ස දීඝභාවං සුත්වා තව නඞ්ගුට්ඨං පරිහරන්තී වෙහායසා ආකාසෙන ආගතාති.
අථ නං සො “ජානාමි තෙ අහං ආකාසෙන ආගතභාවං, එවං ආගච්ඡන්තී පන මය්හං භක්ඛෙ නාසෙත්වා ආගතාසී”ති වත්වා ඡට්ඨං ගාථමාහ –
“තඤ්ච දිස්වාන ආයන්තිං, අන්තලික්ඛස්මි එළිකෙ;
මිගසඞ්ඝො පලායිත්ථ, භක්ඛො මෙ නාසිතො තයා”ති.
මිගසඞ්ඝො පලායිත්ථ, භක්ඛො මෙ නාසිතො තයා”ති.
තං සුත්වා ඉතරා මරණභයභීතා අඤ්ඤං කාරණං ආහරිතුං අසක්කොන්තී “මාතුල, මා එවරූපං කක්ඛළකම්මං කරි, ජීවිතං මෙ දෙහී”ති විලපි. ඉතරොපි නං විලපන්තිඤ්ඤෙව ඛන්ධෙ ගහෙත්වා මාරෙත්වා ඛාදි.