රාජා අපුච්ඡි විධුරන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො කොසලරඤ්ඤො ආගන්තුකසඞ්ගහං ආරබ්භ කථෙසි. සො කිර එකස්මිං සමයෙ පවෙණිආගතානං පොරාණකයොධානං සඞ්ගහං අකත්වා අභිනවාගතානං ආගන්තුකානඤ්ඤෙව සක්කාරසම්මානං අකාසි. අථස්ස පච්චන්තෙ කුපිතෙ යුජ්ඣනත්ථාය ගතස්ස “ආගන්තුකා ලද්ධසක්කාරා යුජ්ඣිස්සන්තී”ති පොරාණකයොධා න යුජ්ඣිංසු, “පොරාණකයොධා යුජ්ඣිස්සන්තී”ති ආගන්තුකාපි න යුජ්ඣිංසු. චොරා රාජානං ජිනිංසු. රාජා පරාජිතො ආගන්තුකසඞ්ගහදොසෙන අත්තනො පරාජිතභාවං ඤත්වා සාවත්ථිං පච්චාගන්ත්වා “කිං නු ඛො අහමෙව එවං කරොන්තො පරාජිතො, උදාහු අඤ්ඤෙපි රාජානො පරාජිතපුබ්බාති දසබලං පුච්ඡිස්සාමී”ති භුත්තපාතරාසො ජෙතවනං ගන්ත්වා සක්කාරං කත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා තමත්ථං පුච්ඡි. සත්ථා “න ඛො, මහාරාජ, ත්වමෙවෙකො, පොරාණකරාජානොපි ආගන්තුකසඞ්ගහං කත්වා පරාජිතා”ති වත්වා තෙන යාචිතො අතීතං ආහරි.

අතීතෙ කුරුරට්ඨෙ ඉන්දපත්ථනගරෙ යුධිට්ඨිලගොත්තො ධනඤ්චයො නාම කොරබ්යරාජා රජ්ජං කාරෙසි. තදා බොධිසත්තො තස්ස පුරොහිතකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො තක්කසිලායං සබ්බසිප්පානි උග්ගණ්හිත්වා ඉන්දපත්ථං පච්චාගන්ත්වා පිතු අච්චයෙන පුරොහිතට්ඨානං ලභිත්වා රඤ්ඤො අත්ථධම්මානුසාසකො අහොසි, විධුරපණ්ඩිතොතිස්ස නාමං කරිංසු. තදා ධනඤ්චයරාජා පොරාණකයොධෙ අගණෙත්වා ආගන්තුකානඤ්ඤෙව සඞ්ගහං අකාසි. තස්ස පච්චන්තෙ කුපිතෙ යුජ්ඣනත්ථාය ගතස්ස “ආගන්තුකා ජානිස්සන්තී”ති නෙව පොරාණකා යුජ්ඣිංසු, “පොරාණකා යුජ්ඣිස්සන්තී”ති න ආගන්තුකා යුජ්ඣිංසු. රාජා පරාජිතො ඉන්දපත්ථමෙව පච්චාගන්ත්වා “ආගන්තුකසඞ්ගහස්ස කතභාවෙන පරාජිතොම්හී”ති චින්තෙසි. සො එකදිවසං “කිං නු ඛො අහමෙව ආගන්තුකසඞ්ගහං කත්වා පරාජිතො, උදාහු අඤ්ඤෙපි රාජානො පරාජිතපුබ්බා අත්ථීති විධුරපණ්ඩිතං පුච්ඡිස්සාමී”ති චින්තෙත්වා තං රාජුපට්ඨානං ආගන්ත්වා නිසින්නං තමත්ථං පුච්ඡි. අථස්ස තං පුච්ඡනාකාරං ආවිකරොන්තො සත්ථා උපඩ්ඪං ගාථමාහ –

තත්ථ ධම්මකාමොති සුචරිතධම්මප්පියො.

තං සුත්වා බොධිසත්තො “මහාරාජ, කිං සොකො නාම තුම්හාකං සොකො, පුබ්බෙ ධූමකාරී නාමෙකො අජපාලබ්රාහ්මණො මහන්තං අජයූථං ගහෙත්වා අරඤ්ඤෙ වජං කත්වා තත්ථ අජා ඨපෙත්වා අග්ගිඤ්ච ධූමඤ්ච කත්වා අජයූථං පටිජග්ගන්තො ඛීරාදීනි පරිභුඤ්ජන්තො වසි. සො තත්ථ ආගතෙ සුවණ්ණවණ්ණෙ සරභෙ දිස්වා තෙසු සිනෙහං කත්වා අජා අගණෙත්වා අජානං සක්කාරං සරභානං කත්වා සරදකාලෙ සරභෙසු පලායිත්වා හිමවන්තං ගතෙසු අජාසුපි නට්ඨාසු සරභෙ අපස්සන්තො සොකෙන පණ්ඩුරොගී හුත්වා ජීවිතක්ඛයං පත්තො, අයං ආගන්තුකසඞ්ගහං කත්වා තුම්හෙහි සතගුණෙන සහස්සගුණෙන සොචිත්වා කිලමිත්වා විනාසං පත්තො”ති ඉදං උදාහරණං ආනෙත්වා දස්සෙන්තො ඉමා ගාථා ආහ –

තත්ථ පහූතෙජොති පහූතඉන්ධනො. ධූමං අකාසීති මක්ඛිකපරිපන්ථහරණත්ථාය අග්ගිඤ්ච ධූමඤ්ච අකාසි. වාසෙට්ඨොති තස්ස ගොත්තං. අතන්දිතොති අනලසො හුත්වා. තංධූමගන්ධෙනාති තෙන ධූමගන්ධෙන. සරභාති සරභමිගා. මකසඩ්ඩිතාති මකසෙහි උපද්දුතා පීළිතා. සෙසමක්ඛිකාපි මකසග්ගහණෙනෙව ගහිතා. වස්සාවාසන්ති වස්සාරත්තවාසං වසිංසු. මනං කත්වාති සිනෙහං උප්පාදෙත්වා. නාවබුජ්ඣථාති අරඤ්ඤතො චරිත්වා වජං ආගච්ඡන්තී චෙව වජතො අරඤ්ඤං ගච්ඡන්තී ච “එත්තකා ආගතා, එත්තකා අනාගතා”ති න ජානාති. තස්ස තා විනසුන්ති තස්ස තා එවං අපච්චවෙක්ඛන්තස්ස සීහපරිපන්ථාදිතො අරක්ඛියමානා අජා සීහපරිපන්ථාදීහි විනස්සිංසු, සබ්බාව විනට්ඨා.