අම්බාහමද්දං වනමන්තරස්මින්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො කිලෙසනිග්ගහං ආරබ්භ කථෙසි. වත්ථු පානීයජාතකෙ (ජා· 1.11.59 ආදයො) ආවි භවිස්සති. තදා පන සාවත්ථියං පඤ්චසතා සහායකා පබ්බජිත්වා අන්තොකොටිසන්ථාරෙ වසමානා අඩ්ඪරත්තසමයෙ කාමවිතක්කං විතක්කයිංසු. සත්ථා අත්තනො සාවකෙ රත්තියා තයො වාරෙ, දිවසස්ස තයො වාරෙති රත්තින්දිවං ඡ වාරෙ ඔලොකෙන්තො කිකී අණ්ඩං විය, චමරී වාලධිං විය, මාතා පියපුත්තං විය, එකචක්ඛුකො පුරිසො චක්ඛුං විය රක්ඛති, තස්මිං තස්මිංයෙව ඛණෙ උප්පන්නකිලෙසං නිග්ගණ්හාති. සො තං දිවසං අඩ්ඪරත්තසමයෙ ජෙතවනං පරිග්ගණ්හන්තො තෙසං භික්ඛූනං විතක්කසමුදාචාරං ඤත්වා “ඉමෙසං භික්ඛූනං අබ්භන්තරෙ අයං කිලෙසො වඩ්ඪන්තො අරහත්තස්ස හෙතුං භින්දිස්සති, ඉදානෙව නෙසං කිලෙසං නිග්ගණ්හිත්වා අරහත්තං දස්සාමී”ති ගන්ධකුටිතො නික්ඛමිත්වා ආනන්දත්ථෙරං පක්කොසාපෙත්වා “ආනන්ද, අන්තොකොටිසන්ථාරෙ වසනකභික්ඛූ සබ්බෙ සන්නිපාතෙහී”ති සන්නිපාතාපෙත්වා පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසීදිත්වා “න, භික්ඛවෙ, අන්තොපවත්තකිලෙසානං වසෙ වත්තිතුං වට්ටති, කිලෙසො හි වඩ්ඪමානො පච්චාමිත්තො විය මහාවිනාසං පාපෙති, භික්ඛුනා නාම අප්පමත්තකම්පි කිලෙසං නිග්ගණ්හිතුං වට්ටති, පොරාණකපණ්ඩිතා අප්පමත්තකං ආරම්මණං දිස්වා අබ්භන්තරෙ පවත්තකිලෙසං නිග්ගණ්හිත්වා පච්චෙකබොධිඤාණං නිබ්බත්තෙසු”න්ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො බාරාණසිනගරස්ස ද්වාරගාමෙ කුම්භකාරකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො කුටුම්බං සණ්ඨපෙත්වා එකං පුත්තඤ්ච ධීතරඤ්ච ලභිත්වා කුම්භකාරකම්මං නිස්සාය පුත්තදාරං පොසෙසි. තදා කලිඞ්ගරට්ඨෙ දන්තපුරනගරෙ කරණ්ඩකො නාම රාජා මහන්තෙන පරිවාරෙන උය්යානං ගච්ඡන්තො උය්යානද්වාරෙ ඵලභාරභරිතං මධුරඵලං අම්බරුක්ඛං දිස්වා හත්ථික්ඛන්ධවරගතොයෙව හත්ථං පසාරෙත්වා එකං අම්බපිණ්ඩං ගහෙත්වා උය්යානං පවිසිත්වා මඞ්ගලසිලාය නිසින්නො දාතබ්බයුත්තකානං දත්වා අම්බං පරිභුඤ්ජි. “රඤ්ඤා ගහිතකාලතො පට්ඨාය සෙසෙහි නාම ගහෙතබ්බමෙවා”ති අමච්චාපි බ්රාහ්මණගහපතිකාදයොපි අම්බානි පාතෙත්වා ඛාදිංසු. පච්ඡා ආගතා රුක්ඛං ආරුය්හ මුග්ගරෙහි පොථෙත්වා ඔභග්ගවිභග්ගසාඛං කත්වා ආමකඵලම්පි අසෙසෙත්වා ඛාදිංසු.

රාජා දිවසං උය්යානෙ කීළිත්වා සායන්හසමයෙ අලඞ්කතහත්ථික්ඛන්ධවරෙ නිසීදිත්වා ගච්ඡන්තො තං රුක්ඛං දිස්වා හත්ථිතො ඔතරිත්වා රුක්ඛමූලං ගන්ත්වා රුක්ඛං ඔලොකෙත්වා “අයං පාතොව පස්සන්තානං අතිත්තිකරො ඵලභාරභරිතො සොභමානො අට්ඨාසි, ඉදානි ගහිතඵලො ඔභග්ගවිභග්ගො අසොභමානො ඨිතො”ති චින්තෙත්වා පුන අඤ්ඤතො ඔලොකෙන්තො අපරං නිප්ඵලං අම්බරුක්ඛං දිස්වා “එස රුක්ඛො අත්තනො නිප්ඵලභාවෙන මුණ්ඩමණිපබ්බතො විය සොභමානො ඨිතො, අයං පන සඵලභාවෙන ඉමං බ්යසනං පත්තො, ඉදං අගාරමජ්ඣම්පි ඵලිතරුක්ඛසදිසං, පබ්බජ්ජා නිප්ඵලරුක්ඛසදිසා, සධනස්සෙව භයං අත්ථි, නිද්ධනස්ස භයං නත්ථි, මයාපි නිප්ඵලරුක්ඛෙන විය භවිතබ්බ”න්ති ඵලරුක්ඛං ආරම්මණං කත්වා රුක්ඛමූලෙ ඨිතකොව තීණි ලක්ඛණානි සල්ලක්ඛෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා පච්චෙකබොධිඤාණං නිබ්බත්තෙත්වා “විද්ධංසිතා දානි මෙ මාතුකුච්ඡිකුටිකා, ඡින්නා තීසු භවෙසු පටිසන්ධි, සොධිතා සංසාරඋක්කාරභූමි, සොසිතො මයා අස්සුසමුද්දො, භින්නො අට්ඨිපාකාරො, නත්ථි මෙ පුන පටිසන්ධී”ති ආවජ්ජෙන්තො සබ්බාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතොව අට්ඨාසි.

අථ නං අමච්චා ආහංසු “අතිබහුං ඨිතත්ථ, මහාරාජා”ති. “න මයං මහාරාජානො, පච්චෙකබුද්ධා නාම මය”න්ති. “පච්චෙකබුද්ධා නාම තුම්හාදිසා න හොන්ති, දෙවා”ති. “අථ කීදිසා හොන්තී”ති? “ඔරොපිතකෙසමස්සුකාසාවවත්ථපටිච්ඡන්නා කුලෙ වා ගණෙ වා අලග්ගා වාතච්ඡින්නවලාහකරාහුමුත්තචන්දමණ්ඩලපටිභාගා හිමවන්තෙ නන්දමූලකපබ්භාරෙ වසන්ති, එවරූපා දෙව, පච්චෙකබුද්ධා”ති. තස්මිං ඛණෙ රාජා හත්ථං උක්ඛිපිත්වා සීසං පරාමසි, තාවදෙවස්ස ගිහිලිඞ්ගං අන්තරධායි, සමණලිඞ්ගං පාතුරහොසි.

ගන්ධාරරට්ඨෙපි තක්කසිලනගරෙ නග්ගජි නාම රාජා උපරිපාසාදෙ පල්ලඞ්කමජ්ඣගතො එකං ඉත්ථිං එකෙකහත්ථෙ එකෙකං මණිවලයං පිළන්ධිත්වා අවිදූරෙ නිසීදිත්වා ගන්ධං පිසමානං දිස්වා “එතානි වලයානි එකෙකභාවෙන න ඝට්ටෙන්ති න විරවන්තී”ති ඔලොකෙන්තො නිසීදි. අථ සා දක්ඛිණහත්ථතො වලයං වාමහත්ථෙයෙව පිළන්ධිත්වා දක්ඛිණහත්ථෙන ගන්ධං සඞ්කඩ්ඪිත්වා පිසිතුං ආරභි, වාමහත්ථෙ වලයං දුතියං ආගම්ම ඝට්ටියමානං සද්දමකාසි. රාජා තානි ද්වෙ වලයානි අඤ්ඤමඤ්ඤං ඝට්ටෙන්තානි විරවන්තානි දිස්වා චින්තෙසි “ඉදං වලයං එකෙකකාලෙ න ඝට්ටෙසි, දුතියං ආගම්ම ඝට්ටෙති, සද්දං කරොති, එවමෙව ඉමෙ සත්තාපි එකෙකා න ඝට්ටෙන්ති න විවදන්ති, ද්වෙ තයො හුත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං ඝට්ටෙන්ති, කලහං කරොන්ති. අහං පන කස්මීරගන්ධාරෙසු ද්වීසු රජ්ජෙසු රට්ඨවාසිනො විචාරෙමි, මයාපි එකවලයසදිසෙන හුත්වා පරං අවිචාරෙත්වා අත්තානමෙව විචාරෙන්තෙන වසිතුං වට්ටතී”ති සඞ්ඝට්ටනවලයං ආරම්මණං කත්වා යථානිසින්නොව තීණි ලක්ඛණානි සල්ලක්ඛෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා පච්චෙකබොධිඤාණං නිබ්බත්තෙසි. සෙසං පුරිමසදිසමෙව.