11. පරන්තපජාතකවණ්ණනා (416)
ආගමිස්සති මෙ පාපන්ති ඉදං සත්ථා වෙළුවනෙ විහරන්තො දෙවදත්තස්ස වධාය පරිසක්කනං ආරබ්භ කථෙසි. තදා හි ධම්මසභායං කථං සමුට්ඨාපෙසුං “ආවුසො, දෙවදත්තො තථාගතස්ස මාරණත්ථමෙව පරිසක්කති, ධනුග්ගහෙ පයොජෙසි, සිලං පවිජ්ඣි, නාළාගිරිං විස්සජ්ජාපෙසි, තථාගතස්ස විනාසත්ථමෙව උපායං කරොතී”ති. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව, පුබ්බෙපෙස මම වධාය පරිසක්කි, තාසමත්තම්පි පන කාතුං අසක්කොන්තො අත්තනාව දුක්ඛං අනුභොසී”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො තස්ස අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො තක්කසිලායං සබ්බසිප්පානි සික්ඛි, සබ්බරුතජානනමන්තං උග්ගණ්හි. සො ආචරියස්ස අනුයොගං දත්වා බාරාණසිං පච්චාගච්ඡි, පිතා තං ඔපරජ්ජෙ ඨපෙසි. කිඤ්චාපි ඔපරජ්ජෙ ඨපෙති, මාරාපෙතුකාමො පන නං හුත්වා දට්ඨුම්පි න ඉච්ඡි. අථෙකා සිඞ්ගාලී ද්වෙ පොතකෙ ගහෙත්වා රත්තිං මනුස්සෙසු පටිසල්ලීනෙසු නිද්ධමනෙන නගරං පාවිසි. බොධිසත්තස්ස ච පාසාදෙ සයනගබ්භස්ස අවිදූරෙ එකා සාලා අත්ථි, තත්ථෙකො අද්ධිකමනුස්සො උපාහනා ඔමුඤ්චිත්වා පාදමූලෙ භූමියං ඨපෙත්වා එකස්මිං ඵලකෙ නිපජ්ජි, න තාව නිද්දායති. තදා සිඞ්ගාලියා පොතකා ඡාතා විරවිංසු. අථ තෙසං මාතා “තාතා, මා සද්දං කරිත්ථ, එතිස්සා සාලාය එකො මනුස්සො උපාහනා ඔමුඤ්චිත්වා භූමියං ඨපෙත්වා ඵලකෙ නිපන්නො න තාව නිද්දායති, එතස්ස නිද්දායනකාලෙ එතා උපාහනා ආහරිත්වා තුම්හෙ ඛාදාපෙස්සාමී”ති අත්තනො භාසාය ආහ. බොධිසත්තො මන්තානුභාවෙන තස්සා භාසං ජානිත්වා සයනගබ්භා නික්ඛම්ම වාතපානං විවරිත්වා “කො එත්ථා”ති ආහ. “අහං, දෙව, අද්ධිකමනුස්සො”ති. “උපාහනා තෙ කුහි”න්ති? “භූමියං, දෙවා”ති. “උක්ඛිත්වා ඔලම්බෙත්වා ඨපෙහී”ති. තං සුත්වා සිඞ්ගාලී බොධිසත්තස්ස කුජ්ඣි.
පුන එකදිවසං සා තථෙව නගරං පාවිසි. තදා චෙකො මත්තමනුස්සො “පානීයං පිවිස්සාමී”ති පොක්ඛරණිං ඔතරන්තො පතිත්වා නිමුග්ගො නිරස්සාසො මරි. නිවත්ථා පනස්ස ද්වෙ සාටකා නිවාසනන්තරෙ කහාපණසහස්සං අඞ්ගුලියා ච මුද්දිකා අත්ථි. තදාපි සා පුත්තකෙ “ඡාතම්හා, අම්මා”ති විරවන්තෙ “තාතා, මා සද්දං කරිත්ථ, එතිස්සා පොක්ඛරණියා මනුස්සො මතො, තස්ස ඉදඤ්චිදඤ්ච අත්ථි, සො පන මරිත්වා සොපානෙයෙව නිපන්නො, තුම්හෙ එතං මනුස්සං ඛාදාපෙස්සාමී”ති ආහ. බොධිසත්තො තං සුත්වා වාතපානං විවරිත්වා “සාලාය කො අත්ථී”ති වත්වා එකෙනුට්ඨාය “අහං, දෙවා”ති වුත්තෙ “ගච්ඡ එතිස්සා පොක්ඛරණියා මතමනුස්සස්ස සාටකෙ ච කහාපණසහස්සඤ්ච අඞ්ගුලිමුද්දිකඤ්ච ගහෙත්වා සරීරමස්ස යථා න උට්ඨහති, එවං උදකෙ ඔසීදාපෙහී”ති ආහ. සො තථා අකාසි. සා පුනපි කුජ්ඣිත්වා “පුරිමදිවසෙ තාව මෙ පුත්තකානං උපාහනා ඛාදිතුං න අදාසි, අජ්ජ මතමනුස්සං ඛාදිතුං න දෙති, හොතු, ඉතො දානි තතියදිවසෙ එකො සපත්තරාජා ආගන්ත්වා නගරං පරික්ඛිපිස්සති. අථ නං පිතා යුද්ධත්ථාය පෙසෙස්සති, තත්ර තෙ සීසං ඡින්දිස්සන්ති, අථ තෙ ගලලොහිතං පිවිත්වා වෙරං මුඤ්චිස්සාමි. ත්වං මයා සද්ධිං වෙරං බන්ධසි, ජානිස්සාමී”ති විරවිත්වා බොධිසත්තං තජ්ජෙත්වා පුත්තකෙ ගහෙත්වා නික්ඛමති.
තතියදිවසෙ එකො සපත්තරාජා ආගන්ත්වා නගරං පරිවාරෙසි. රාජා බොධිසත්තං “ගච්ඡ, තාත, තෙන සද්ධිං යුජ්ඣා”ති ආහ. “මයා, දෙව, එකං දිට්ඨං අත්ථි, ගන්තුං න විසහාමි, ජීවිතන්තරායං භායාමී”ති. “මය්හං තයි මතෙ වා අමතෙ වා කිං, ගච්ඡාහෙව ත්ව”න්ති? සො “සාධු, දෙවා”ති මහාසත්තො පරිසං ගහෙත්වා සපත්තරඤ්ඤො ඨිතද්වාරෙන අනික්ඛමිත්වා අඤ්ඤං ද්වාරං විවරිත්වා නික්ඛමි. තස්මිං ගච්ඡන්තෙ සකලනගරං තුච්ඡං විය අහොසි. සබ්බෙ තෙනෙව සද්ධිං නික්ඛමිංසු. සො එකස්මිං සභාගට්ඨානෙ ඛන්ධාවාරං නිවාසෙත්වා අච්ඡි. රාජා චින්තෙසි “උපරාජා නගරං තුච්ඡං කත්වා බලං ගහෙත්වා පලායි, සපත්තරාජාපි නගරං පරිවාරෙත්වා ඨිතො, ඉදානි මය්හං ජීවිතං නත්ථී”ති. සො “ජීවිතං රක්ඛිස්සාමී”ති දෙවිඤ්ච පුරොහිතඤ්ච පරන්තපං නාමෙකං පාදමූලිකඤ්ච දාසං ගහෙත්වා රත්තිභාගෙ අඤ්ඤාතකවෙසෙන පලායිත්වා අරඤ්ඤං පාවිසි. බොධිසත්තො තස්ස පලාතභාවං ඤත්වා නගරං පවිසිත්වා යුද්ධං කත්වා සපත්තං පලාපෙත්වා රජ්ජං ගණ්හි. පිතාපිස්ස එකස්මිං නදීතීරෙ පණ්ණසාලං කාරෙත්වා ඵලාඵලෙන යාපෙන්තො වසි. රාජා ච පුරොහිතො ච ඵලාඵලත්ථාය ගච්ඡන්ති. පරන්තපදාසො දෙවියා සද්ධිං පණ්ණසාලායමෙව හොති. තත්රාපි රාජානං පටිච්ච දෙවියා කුච්ඡිස්මිං ගබ්භො පතිට්ඨාසි. සා අභිණ්හසංසග්ගවසෙන පරන්තපෙන සද්ධිං අතිචරි. සා එකදිවසං පරන්තපං ආහ “රඤ්ඤා ඤාතෙ නෙව තව, න මය්හං ජීවිතං අත්ථි, තස්මා මාරෙහි න”න්ති. “කථං මාරෙමී”ති? එස තං ඛග්ගඤ්ච න්හානසාටකඤ්ච ගාහාපෙත්වා න්හායිතුං ගච්ඡති, තත්රස්ස න්හානට්ඨානෙ පමාදං ඤත්වා ඛග්ගෙන සීසං ඡින්දිත්වා සරීරං ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං කත්වා භූමියං නිඛණාහීති. සො “සාධූ”ති සම්පටිච්ඡි.