4. ලොහකුම්භිජාතකවණ්ණනා (314)
දුජ්ජීවිතමජීවිම්හාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො කොසලරාජානං ආරබ්භ කථෙසි. තදා කිර කොසලරාජා රත්තිභාගෙ චතුන්නං නෙරයිකසත්තානං සද්දං සුණි. එකො දු-කාරමෙව භණි, එකො ස-කාරං, එකො න-කාරං, එකො සො-කාරමෙවාති. තෙ කිර අතීතභවෙ සාවත්ථියංයෙව පාරදාරිකා රාජපුත්තා අහෙසුං. තෙ පරෙසං රක්ඛිතගොපිතමාතුගාමෙසු අපරජ්ඣිත්වා චිත්තකෙළිං කීළන්තා බහුං පාපකම්මං කත්වා මරණචක්කෙන ඡින්නා සාවත්ථිසාමන්තෙ චතූසු ලොහකුම්භීසු නිබ්බත්තා සට්ඨි වස්සසහස්සානි තත්ථ පච්චිත්වා උග්ගතා ලොහකුම්භිමුඛවට්ටිං දිස්වා “කදා නු ඛො ඉමම්හා දුක්ඛා මුච්චිස්සාමා”ති චත්තාරොපි මහන්තෙන සද්දෙන අනුපටිපාටියා විරවිංසු. රාජා තෙසං සද්දං සුත්වා මරණභයතජ්ජිතො නිසින්නකොව අරුණං උට්ඨාපෙසි.
අරුණුග්ගමනවෙලාය බ්රාහ්මණා ආගන්ත්වා රාජානං සුඛසයිතං පුච්ඡිංසු. රාජා “කුතො මෙ ආචරියා සුඛසයිතං, අජ්ජාහං එවරූපෙ චත්තාරො භිංසනකසද්දෙ සුණි”න්ති. බ්රාහ්මණා හත්ථෙ විධුනිංසු. “කිං ආචරියා”ති? “සාහසිකසද්දා, මහාරාජා”ති. “සපටිකම්මා අප්පටිකම්මා”ති? “කාමං අප්පටිකම්මා, මයං පන සුසික්ඛිතා, මහාරාජා”ති. “කිං කත්වා පටිබාහිස්සථා”ති? “මහාරාජ, පටිකම්මං මහන්තං න සක්කා කාතුං, මයං පන සබ්බචතුක්කං යඤ්ඤං යජිත්වා හාරෙස්සාමා”ති. “තෙන හි ඛිප්පං චත්තාරො හත්ථී චත්තාරො අස්සෙ චත්තාරො උසභෙ චත්තාරො මනුස්සෙති ලටුකිකසකුණිකා ආදිං කත්වා චත්තාරො චත්තාරො පාණෙ ගහෙත්වා සබ්බචතුක්කයඤ්ඤං යජිත්වා මම සොත්ථිභාවං කරොථා”ති. “සාධු, මහාරාජා”ති සම්පටිච්ඡිත්වා යෙනත්ථො, තං ගහෙත්වා යඤ්ඤාවාටං පච්චුපට්ඨපෙසුං, බහුපාණෙ ථූණූපනීතෙ කත්වා ඨපෙසුං. “බහුං මච්ඡමංසං ඛාදිස්සාම, බහුං ධනං ලභිස්සාමා”ති උස්සාහප්පත්තා හුත්වා “ඉදං ලද්ධුං වට්ටති, ඉදං ලද්ධුං වට්ටති, දෙවා”ති අපරාපරං චරන්ති.
මල්ලිකා දෙවී රාජානං උපසඞ්කමිත්වා “කිං නු ඛො, මහාරාජ, බ්රාහ්මණා අතිවිය උස්සාහයන්තා විචරන්තී”ති පුච්ඡි. “දෙවි කිං තුය්හිමිනා, ත්වං අත්තනො යසෙනෙව මත්තා පමත්තා, දුක්ඛං පන අම්හාකමෙව න ජානාසී”ති? “කිං , මහාරාජා”ති. “දෙවි, අහං එවරූපං නාම අසොතබ්බං සුණිං, තතො ඉමෙසං සද්දානං සුතත්තා “කිං භවිස්සතී”ති බ්රාහ්මණෙ පුච්ඡිං, බ්රාහ්මණා “තුම්හාකං මහාරාජ රජ්ජස්ස වා භොගානං වා ජීවිතස්ස වා අන්තරායො පඤ්ඤායති, සබ්බචතුක්කෙන යඤ්ඤං යජිත්වා සොත්ථිභාවං කරිස්සාමා”ති වදිංසු, තෙ මය්හං වචනං ගහෙත්වා යඤ්ඤාවාටං කත්වා යෙන යෙනත්ථො, තස්ස තස්ස කාරණා ආගච්ඡන්තී”ති. “කිං පන දෙව, ඉමෙසං සද්දානං නිප්ඵත්තිං සදෙවකෙ ලොකෙ අග්ගබ්රාහ්මණං පුච්ඡිත්ථා”ති? “කො එස දෙවි, සදෙවකෙ ලොකෙ අග්ගබ්රාහ්මණො නාමා”ති? “මහාගොතමො සම්මාසම්බුද්ධො”ති. “දෙවි, සම්මාසම්බුද්ධො මෙ න පුච්ඡිතො”ති? “තෙන හි ගන්ත්වා පුච්ඡථා”ති.
රාජා තස්සා වචනං ගහෙත්වා භුත්තපාතරාසො රථවරමාරුය්හ ජෙතවනං ගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා පුච්ඡි “අහං, භන්තෙ, රත්තිභාගෙ චත්තාරො සද්දෙ සුත්වා බ්රාහ්මණෙ පුච්ඡිං, තෙ ‘සබ්බචතුක්කයඤ්ඤං යජිත්වා සොත්ථිං කරිස්සාමා’ති වත්වා යඤ්ඤාවාටෙ කම්මං කරොන්ති, තෙසං සද්දානං සුතත්තා මය්හං කිං භවිස්සතී”ති. “න කිඤ්චි, මහාරාජ, නෙරයිකසත්තා දුක්ඛමනුභවන්තා එවං විරවිංසු, න ඉමෙ සද්දා ඉදානි තයා එව සුතා, පොරාණකරාජූහිපි සුතායෙව, තෙපි බ්රාහ්මණෙ පුච්ඡිත්වා පසුඝාතයඤ්ඤං කත්තුකාමා හුත්වා පණ්ඩිතානං කථං සුත්වා න කරිංසු, පණ්ඩිතා තෙසං සද්දානං අන්තරං කථෙත්වා මහාජනං විස්සජ්ජාපෙත්වා සොත්ථිමකංසූ”ති වත්වා තෙන යාචිතො අතීතං ආහරි.