උසභස්සෙව තෙ ඛන්‍ධො යන මේ දේශනාව බුදුරජාණන් වහන්සේ එහිම වැඩවාසය කරනසේක් ඒ තෙරුන් වහන්සේලා දෙනමම අරබයා වදාළ සේක. වර්තමාන කථාව පෙර පරිදිමය.

අතීතයේ වනාහි බරණැස් නුවර බඹදත් රජු රජ කරද්දී බෝසතාණන් වහන්සේ එක් ගව් සීමාවක එරඬු ගසෙක දෙවියෙකු වී උපන්හ. එකල එක් ගමෙක මළා වූ මහලු ගවයෙකු බැහැරකොට ගම්සීමාවෙහි එරඬු වනයෙහි ඉවත දැමූහ. එක් හිවලෙක් අවුත් ඌගේ මස් කෑවේය. එක් කපුටෙක් අවුත් එරඬු ගසෙහි සැඟවුනේ හිවලා දැක මම මොහුගේ නැති ගුණ කියා මස් කන්නේ නම් යෙහෙැකයි සිතා

යන පළමු ගාථාව කීය.

නුඹේ කඳ (ශරීරය) වෘෂභ රාජයෙකුගේ වැනිය. ඇඟ කිළිපෙලීම සිංහයෙකුගේ වැනිය. මෘගරාජය, තොපට නමස්කාර වේවා! අපටත් යමක් ලැබෙනවා නම් මැනවි.

එහි, නමොත්‍යත්‍ථු යනු (නමො තෙ අත්‍ථු) ඔබට නමස්කාර වේවා!

ඒ අසා හිවලා,

යන දෙවන ගාථාව කීය.

කුලපුත්‍රයන් පසසන්නට කුලපුත්‍රයෙක්ම දනී. මොණරකුගේ බෙල්ල වැනි බෙල්ලක් ඇති කවුඩාණෙනි, මෙහි එන්න.

එහි, ඉතො පරියාහි යනු එරඬු ගසෙන් බැස මා සිටින මෙතැනට අවුත් මස් කන්නැයි කියයි.

ඒ දේවතාවා ඔවුන්ගේ ක්‍රියාව දැක ඒ රුක් දේවතාවා

යන තෙවන ගාථාව කීය.

මෘගයන් අතුරෙන් හිවලා හීනය. පක්‍ෂීන් අතුරෙන් කවුඩා හීනය. වෘක්‍ෂයන් අතුරින් එරඬුගස හීනය. හීනයෝ තිදෙනෙක් එක්වූහ.

එහි, අන්තො යනු හීන පහත් වූ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා ජාතක කථාව නිමවා වදාළ සේක. එකල සිවලා දෙව්දත්ය. කපුටා කෝකාලිකය. රුක්දෙවියා වනාහි මම ම වූයෙමි යි වදාළ සේක.

කොනායං යන මේ දේශනාව බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවාසය කරනසේක් උපනන්ද තෙරුන් වහන්සේ අරබයා වදාළ සේක. හෙතෙම බොහෝ අනුභව කරන මහත් තෘෂ්ණා ඇත්තෙක් විය. ගැල් පුරවා ප්‍රත්‍යය ලැබුණත් සෑහීමට පත් කරන්නට නොහැකිය. වස් ආරාධනා කරන කාලයේදී දෙතුන් විහාරයක වස් එළඹ ඒ තැන්වලින් එක් ආරාමයක පාවහන් තබයි. එක් තැනක සැරයටියද තවත් තැනක පැන් කෙණ්ඩියද තබා එක් ආරාමයක තමන් වාසය කරයි. ජනපදවල විහාරවලට ගොස් වටිනා පිරිකර ඇති භික්‍ෂූන් දැක අරියවංස කථාව දේශනාකොට උන්වහන්සේලාට පාංශුකූල සිවුරු ගන්නට සලස්වා තමා උන්වහන්සේලාගේ සිවුරු ගනියි. මැටි පාත්‍රා ගන්නට සලස්වා කැමති කැමති පාත්‍ර ද තැලිද ගනියි. ඒවා එකතුකර යානාවක පුරවාගෙන ජේතවනාරාමයට එයි. ඉක්බිති එක්දිනක භික්‍ෂූහු දම්සභාවෙහිදී “ඇවැත්නි, උපනන්ද ශාක්‍ය පුත්‍රයා බොහෝ අනුභව කරන මහත් තෘෂ්ණා ඇත්තෙකි. අනුන් හට ප්‍රතිපත්ති කියා ශ්‍රමණ පිරිකර යානාවක පුරවාගෙන එන්නේය”යි කථාවක් මතුකළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ එහි වැඩමවා මහණෙනි, මම මෙහි එන්නට පෙර නුඹලා කවර කථාවකින් යුක්තව සිටියාහුදැයි විචාරා, මෙනම් කථාවෙන් යයි කී කල්හි මහණෙනි, උපනන්ද විසින් අයුක්තියක් කරන ලදි. අනුන්ට අරියවංස දේශනාව කරන තැනැත්තා විසින් පළමුකොට තමා විසින් ස්වල්පයක් කැමති වීමෙන් අල්පේච්ඡ පුද්ගලයෙකු වී පසුව අන් අයට අරියවංස ප්‍රතිපදාව කීම සුදුසුයයි,

යන ගාථාව කීය.

තමන් පළමුව සුදුසු ගුණයෙහි පිහිටා සිට අනතුරුව අන් අයට ඒ ගැන අනුශාසනා කරන්නේය. එසේ කරන නුවණ ඇත්තා නොකෙලෙසෙයි.

මේ ධම්මපදයේ ගාථාව දේශනාකොට උපනන්ද භික්‍ෂුවට රහා මහණෙනි, උපනන්ද භික්‍ෂුව දැන් පමණක් මහත් ආසා ඇත්තේ නොවෙයි. පෙරත් මහමුහුදේ ජලය රැකගත යුතුයයි සිතීයයි වදාරා අතීත කථාව ගෙනහැර දැක්වූ සේක.

යටගිය දවස බරණැස් නුවර බඹදත් රජු රජ කරද්දී බෝසතාණන් වහන්සේ මුහුදට අරක් ගත් දෙවියෙක් වී උපන්හ. ඉක්බිති එක් දියකාවෙක් මුහුද මතුපිටින් යන්නේ මුහුදෙහි ජලය පමණට බොන්න. ආරක්ෂා කරගෙන බොන්නැයි මාලු සමූහයා හා කුරුළු සමූහයා වළක්වමින් හැසිරෙයි. ඒ කථාව දැක මුහුදු දෙවියා,

ලවණ ජලයෙහි හාත්පස දුවයි. මාලුවන් හා මෝරුන් වළකයි. රැළෙහිද ගැටේ. මේ කවරෙක්ද?

එහි, කොනායං (කොනු අයං) යනු මේ කවරෙක්ද?

ඒ අසා මුහුදු කපුටා (දියකාවා),

යන දෙවන ගාථාව කීය.

ගංගාවන්ට ස්වාමී වූ මුහුද බොන්නට රිස්සෙමි. එහෙයින් අනන්තපායී පක්‍ෂියා වෙමි. සපුරන්නට නොහැකි ආසාවෙන් යුත් හෙයින් අතෘප්ත යයි දිශාවන්හි ප්‍රසිද්ධ වෙමි.

එහි අර්ථය, මම අනන්ත සාගරය බොන්නට කැමැත්තෙමි. එහෙයින් අනන්තපායී නාම සකුණො අනන්තපායී නම් පක්‍ෂියා වෙමි. පිරවිය නොහැකි තණ්හාවෙන් යුක්ත බැවින් අනිත්තො අතෘප්තිමත් කෙනෙකැයිද මම දිසාසුතො (ඒ ඒ දිශාවල අයට අසන්නට ලැබීමෙන්) ප්‍රකට වූවෙක් වෙමි. ඒ මම මේ මුළු සමුද්‍රය සුන්දර වූ රත්නවලට ආකරයක් වන බැවින් හෝ සාගර නම් සෘෂිවරයා විසින් සාරන ලද බැවින් සාගර සාගරය නම් වූ ගංගාවන්ට ස්වාමියෙක් (අධිපතියෙක්) වූ බැවින්. සරිතං පතිං පාතුමිච්ඡාමි ගංගාවන්ට ස්වාමී වූ (ගඟපති වූ) සමුද්‍රය බොන්නට කැමැත්තෙමි.