නානාඡන්දා, මහාරාජාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ආයස්මතො ආනන්දස්ස අට්ඨවරලාභං ආරබ්භ කථෙසි. වත්ථු එකාදසකනිපාතෙ ජුණ්හජාතකෙ (ජා· 1.11.13 ආදයො) ආවිභවිස්සති.

අතීතෙ පන බොධිසත්තො බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ තස්ස අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො තක්කසිලායං සබ්බසිප්පානි උග්ගහෙත්වා පිතු අච්චයෙන රජ්ජං පාපුණි. තස්ස ඨානතො අපනීතො පිතු පුරොහිතො අත්ථි. සො දුග්ගතො හුත්වා එකස්මිං ජරගෙහෙ වසති. අථෙකදිවසං බොධිසත්තො අඤ්ඤාතකවෙසෙන රත්තිභාගෙ නගරං පරිග්ගණ්හන්තො විචරති. තමෙනං කතකම්මචොරා එකස්මිං සුරාපානෙ සුරං පිවිත්වා අපරම්පි ඝටෙනාදාය අත්තනො ගෙහං ගච්ඡන්තා අන්තරවීථියං දිස්වා “අරෙ කොසි ත්ව”න්ති වත්වා පහරිත්වා උත්තරිසාටකං ගහෙත්වා ඝටං උක්ඛිපාපෙත්වා තාසෙන්තා ගච්ඡිංසු. සොපි ඛො බ්රාහ්මණො තස්මිං ඛණෙ නික්ඛමිත්වා අන්තරවීථියං ඨිතො නක්ඛත්තං ඔලොකෙන්තො රඤ්ඤො අමිත්තානං හත්ථගතභාවං ඤත්වා බ්රාහ්මණිං ආමන්තෙසි. සා “කිං, අය්යා”ති වත්වා වෙගෙන තස්ස සන්තිකං ආගතා. අථ නං සො ආහ – “භොති අම්හාකං රාජා අමිත්තානං වසං ගතො”ති. “අය්ය, කිං තෙ රඤ්ඤො සන්තිකෙ පවත්තියා, බ්රාහ්මණා ජානිස්සන්තී”ති.

රාජා බ්රාහ්මණස්ස සද්දං සුත්වා ථොකං ගන්ත්වා ධුත්තෙ ආහ – “දුග්ගතොම්හි, සාමි, උත්තරාසඞ්ගං ගහෙත්වා විස්සජ්ජෙථ ම”න්ති. තෙ පුනප්පුනං කථෙන්තං කාරුඤ්ඤෙන විස්සජ්ජෙසුං. සො තෙසං වසනගෙහං සල්ලක්ඛෙත්වා නිවත්ති. අථ පොරාණකපුරොහිතො බ්රාහ්මණොපි “භොති, අම්හාකං රාජා අමිත්තහත්ථතො මුත්තො”ති ආහ. රාජා තම්පි සුත්වා තම්පි ගෙහං සල්ලක්ඛෙත්වා පාසාදං අභිරුහි. සො විභාතාය රත්තියා බ්රාහ්මණෙ පක්කොසාපෙත්වා “කිං ආචරියා රත්තිං නක්ඛත්තං ඔලොකයිත්ථා”ති පුච්ඡි. “ආම, දෙවා”ති. “කිං සොභන”න්ති? “සොභනං, දෙවා”ති. “කොචි ගාහො නත්ථී”ති. “නත්ථි, දෙවා”ති. රාජා “අසුකගෙහතො බ්රාහ්මණං පක්කොසථා”ති පොරාණකපුරොහිතං පක්කොසාපෙත්වා “කිං, ආචරිය, රත්තිං තෙ නක්ඛත්තං දිට්ඨ”න්ති පුච්ඡි. “ආම, දෙවා”ති. “අත්ථි කොචි ගාහො”ති. “ආම, මහාරාජ, අජ්ජ රත්තිං තුම්හෙ අමිත්තවසං ගන්ත්වා මුහුත්තෙනෙව මුත්තා”ති. රාජා “නක්ඛත්තජානනකෙන නාම එවරූපෙන භවිතබ්බ”න්ති සෙසබ්රාහ්මණෙ නික්කඩ්ඪාපෙත්වා “බ්රාහ්මණ, පසන්නොස්මි තෙ, වරං ත්වං ගණ්හා”ති ආහ. “මහාරාජ, පුත්තදාරෙන සද්ධිං මන්තෙත්වා ගණ්හිස්සාමී”ති. “ගච්ඡ මන්තෙත්වා එහී”ති.

සො ගන්ත්වා බ්රාහ්මණිඤ්ච පුත්තඤ්ච සුණිසඤ්ච දාසිඤ්ච පක්කොසිත්වා “රාජා මෙ වරං දදාති, කිං ගණ්හාමා”ති පුච්ඡි. බ්රාහ්මණී “මය්හං ධෙනුසතං ආනෙහී”ති ආහ, පුත්තො ඡත්තමාණවො නාම “මය්හං කුමුදවණ්ණෙහි චතූහි සින්ධවෙහි යුත්තං ආජඤ්ඤරථ”න්ති, සුණිසා “මය්හං මණිකුණ්ඩලං ආදිං කත්වා සබ්බාලඞ්කාර”න්ති, පුණ්ණා නාම දාසී “මය්හං උදුක්ඛලමුසලඤ්චෙව සුප්පඤ්චා”ති. බ්රාහ්මණො පන ගාමවරං ගහෙතුකාමො රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා “කිං , බ්රාහ්මණ, පුච්ඡිතො තෙ පුත්තදාරො”ති පුට්ඨො “ආම, දෙව, පුච්ඡිතො, අනෙකච්ඡන්දො”ති වත්වා පඨමං ගාථාද්වයමාහ –

තත්ථ ඉච්ඡෙති ඉච්ඡාමි. ගවං සතන්ති ධෙනූනං ගුන්නං සතං. කඤ්ඤාති සුණිසා. යා චෙසාති යා එසා අම්හාකං ඝරෙ පුණ්ණිකා නාම දාසී, සා ජම්මී ලාමිකා සුප්පමුසලෙහි සද්ධිං උදුක්ඛලං අභිකඞ්ඛති ඉච්ඡතීති.

රාජා “සබ්බෙසං ඉච්ඡිතිච්ඡිතං දෙථා”ති ආණාපෙන්තො –

තත්ථ යඤ්චෙතන්ති යඤ්ච එතං පුණ්ණිකන්ති වදති, තං ජම්මිං උදුක්ඛලං පටිපාදෙථ සම්පටිච්ඡාපෙථාති.

ඉති රාජා බ්රාහ්මණෙන පත්ථිතඤ්ච අඤ්ඤඤ්ච මහන්තං යසං දත්වා “ඉතො පට්ඨාය අම්හාකං කත්තබ්බකිච්චෙසු උස්සුක්කං ආපජ්ජා”ති වත්වා බ්රාහ්මණං අත්තනො සන්තිකෙ අකාසි.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – “තදා බ්රාහ්මණො ආනන්දො අහොසි, රාජා පන අහමෙව අහොසි”න්ති.

සීලං කිරෙව කල්යාණන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං සීලවීමංසකබ්රාහ්මණං ආරබ්භ කථෙසි. වත්ථු පන පච්චුප්පන්නම්පි අතීතම්පි හෙට්ඨා එකකනිපාතෙ සීලවීමංසකජාතකෙ (ජා· 1.1.86) විත්ථාරිතමෙව. ඉධ පන බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ තස්ස පුරොහිතො සීලසම්පන්නො “අත්තනො සීලං වීමංසිස්සාමී”ති හෙරඤ්ඤිකඵලකතො ද්වෙ දිවසෙ එකෙකං කහාපණං ගණ්හි. අථ නං තතියදිවසෙ “චොරො”ති ගහෙත්වා රඤ්ඤො සන්තිකං නයිංසු. සො අන්තරාමග්ගෙ අහිතුණ්ඩිකෙ සප්පං කීළාපෙන්තෙ අද්දස. අථ නං රාජා දිස්වා “කස්මා එවරූපං අකාසී”ති පුච්ඡි . බ්රාහ්මණො “අත්තනො සීලං වීමංසිතුකාමතායා”ති වත්වා ඉමා ගාථා අවොච –