සිරිමන්තපඤ්හො
උදුම්බරදෙවී පන ඉතරෙහි පණ්ඩිතං නිස්සාය පඤ්හස්ස ඤාතභාවං ඤත්වා “රඤ්ඤා මුග්ගං මාසෙන නිබ්බිසෙසකං කරොන්තෙන විය පඤ්චන්නං සමකොව සක්කාරො කතො, නනු මය්හං කනිට්ඨස්ස විසෙසං සක්කාරං කාතුං වට්ටතී”ති චින්තෙත්වා රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා පුච්ඡි “දෙව, කෙන වො පඤ්හො කථිතො”ති? “පඤ්චහි පණ්ඩිතෙහි, භද්දෙ”ති. “දෙව, චත්තාරො ජනා තං පඤ්හං කං නිස්සාය ජානිංසූ”ති? “න ජානාමි, භද්දෙ”ති. “මහාරාජ, කිං තෙ ජානන්ති, පණ්ඩිතො පන ‘මා නස්සන්තු ඉමෙ බාලා’ති පඤ්හං උග්ගණ්හාපෙසි, තුම්හෙ සබ්බෙසං සමකං සක්කාරං කරොථ, අයුත්තමෙතං, පණ්ඩිතස්ස විසෙසකං කාතුං වට්ටතී”ති. රාජා “අත්තානං නිස්සාය ඤාතභාවං න කථෙසී”ති පණ්ඩිතස්ස තුස්සිත්වා අතිරෙකතරං සක්කාරං කාතුකාමො චින්තෙසි “හොතු මම පුත්තං එකං පඤ්හං පුච්ඡිත්වා කථිතකාලෙ මහන්තං සක්කාරං කරිස්සාමී”ති. සො පඤ්හං චින්තෙන්තො සිරිමන්තපඤ්හං චින්තෙත්වා එකදිවසං පඤ්චන්නං පණ්ඩිතානං උපට්ඨානං ආගන්ත්වා සුඛනිසින්නකාලෙ සෙනකං ආහ – “සෙනක, පඤ්හං පුච්ඡිස්සාමී”ති. “පුච්ඡ දෙවා”ති. රාජා සිරිමන්තපඤ්හෙ පඨමං ගාථමාහ –
“පඤ්ඤායුපෙතං සිරියා විහීනං, යසස්සිනං වාපි අපෙතපඤ්ඤං;
පුච්ඡාමි තං සෙනක එතමත්ථං, කමෙත්ථ සෙය්යො කුසලා වදන්තී”ති. (ජා· 1.15.83);
තත්ථ කමෙත්ථ සෙය්යොති ඉමෙසු ද්වීසු කතරං පණ්ඩිතා සෙය්යොති වදන්ති.
අයඤ්ච කිර පඤ්හො සෙනකස්ස වංසානුගතො, තෙන නං ඛිප්පමෙව කථෙසි –
“ධීරා ච බාලා ච හවෙ ජනින්ද, සිප්පූපපන්නා ච අසිප්පිනො ච;
සුජාතිමන්තොපි අජාතිමස්ස, යසස්සිනො පෙසකරා භවන්ති;
එතම්පි දිස්වාන අහං වදාමි, පඤ්ඤො නිහීනො සිරීමාව සෙය්යො”ති. (ජා· 1.15.84);
තත්ථ පඤ්ඤො නිහීනොති පඤ්ඤවා නිහීනො, ඉස්සරොව උත්තමොති අත්ථො.
රාජා තස්ස වචනං සුත්වා ඉතරෙ තයො අපුච්ඡිත්වා සඞ්ඝනවකං හුත්වා නිසින්නං මහොසධපණ්ඩිතං ආහ –
“තුවම්පි පුච්ඡාමි අනොමපඤ්ඤ, මහොසධ කෙවලධම්මදස්සි;
බාලං යසස්සිං පණ්ඩිතං අප්පභොගං, කමෙත්ථ සෙය්යො කුසලා වදන්තී”ති. (ජා· 1.15.85);
තත්ථ කෙවලධම්මදස්සීති සබ්බධම්මදස්සි.
අථස්ස මහාසත්තො “සුණ, මහාරාජා”ති වත්වා කථෙසි –
“පාපානි කම්මානි කරොති බාලො, ඉධමෙව සෙය්යො ඉති මඤ්ඤමානො;
ඉධලොකදස්සී පරලොකමදස්සී, උභයත්ථ බාලො කලිමග්ගහෙසි;
එතම්පි දිස්වාන අහං වදාමි, පඤ්ඤොව සෙය්යො න යසස්සි බාලො”ති. (ජා· 1.15.86);
තත්ථ ඉධමෙව සෙය්යොති ඉධලොකෙ ඉස්සරියමෙව මය්හං සෙට්ඨන්ති මඤ්ඤමානො. කලිමග්ගහෙසීති බාලො ඉස්සරියමානෙන පාපකම්මං කත්වා නිරයාදිං උපපජ්ජන්තො පරලොකෙ ච පුන තතො ආගන්ත්වා නීචකුලෙ දුක්ඛභාවං පත්වා නිබ්බත්තමානො ඉධලොකෙ චාති උභයත්ථ පරාජයමෙව ගණ්හාති. එතම්පි කාරණං අහං දිස්වා පඤ්ඤාසම්පන්නොව උත්තමො, ඉස්සරො පන බාලො න උත්තමොති වදාමි.
එවං වුත්තෙ රාජා සෙනකං ඔලොකෙත්වා “නනු මහොසධො පඤ්ඤවන්තමෙව උත්තමොති වදතී”ති ආහ. සෙනකො “මහාරාජ, මහොසධො දහරො, අජ්ජාපිස්ස මුඛෙ ඛීරගන්ධො වායති, කිමෙස ජානාතී”ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –
“නිසිප්පමෙතං විදධාති භොගං, න බන්ධුවා න සරීරවණ්ණො යො;
පස්සෙළමූගං සුඛමෙධමානං, සිරී හි නං භජතෙ ගොරවින්දං;
එතම්පි දිස්වාන අහං වදාමි, පඤ්ඤො නිහීනො සිරීමාව සෙය්යො”ති.
තත්ථ එළමූගන්ති පග්ඝරිතලාලමුඛං. ගොරවින්දන්ති සො කිර තස්මිංයෙව නගරෙ අසීතිකොටිවිභවො සෙට්ඨි විරූපො. නාස්ස පුත්තො න ච ධීතා, න කිඤ්චි සිප්පං ජානාති. කථෙන්තස්සපිස්ස හනුකස්ස උභොහිපි පස්සෙහි ලාලාධාරා පග්ඝරති. දෙවච්ඡරා විය ද්වෙ ඉත්ථියො සබ්බාලඞ්කාරෙහි විභූසිතා සුපුප්ඵිතානි නීලුප්පලානි ගහෙත්වා උභොසු පස්සෙසු ඨිතා තං ලාලං නීලුප්පලෙහි සම්පටිච්ඡිත්වා නීලුප්පලානි වාතපානෙන ඡඩ්ඩෙන්ති. සුරාසොණ්ඩාපි පානාගාරං පවිසන්තා නීලුප්පලෙහි අත්ථෙ සති තස්ස ගෙහද්වාරං ගන්ත්වා “සාමි ගොරවින්ද, සෙට්ඨී”ති වදන්ති. සො තෙසං සද්දං සුත්වා වාතපානෙ ඨත්වා “කිං, තාතා”ති වදති. අථස්ස ලාලාධාරා පග්ඝරති . තා ඉත්ථියො තං නීලුප්පලෙහි සම්පටිච්ඡිත්වා නීලුප්පලානි අන්තරවීථියං ඛිපන්ති. සුරාධුත්තා තානි ගහෙත්වා උදකෙන වික්ඛාලෙත්වා පිළන්ධිත්වා පානාගාරං පවිසන්ති. එවං සිරිසම්පන්නො අහොසි. සෙනකො තං උදාහරණං කත්වා දස්සෙන්තො එවමාහ.