පඤ්චාලො සබ්බසෙනායාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො පඤ්ඤාපාරමිං ආරබ්භ කථෙසි. එකදිවසඤ්හි භික්ඛූ ධම්මසභායං සන්නිසින්නා තථාගතස්ස පඤ්ඤාපාරමිං වණ්ණයන්තා නිසීදිංසු “මහාපඤ්ඤො, ආවුසො, තථාගතො පුථුපඤ්ඤො ගම්භීරපඤ්ඤො හාසපඤ්ඤො ජවනපඤ්ඤො තික්ඛපඤ්ඤො නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො පරප්පවාදමද්දනො, අත්තනො පඤ්ඤානුභාවෙන කූටදන්තාදයො බ්රාහ්මණෙ, සභියාදයො පරිබ්බාජකෙ, අඞ්ගුලිමාලාදයො චොරෙ, ආළවකාදයො යක්ඛෙ, සක්කාදයො දෙවෙ, බකාදයො බ්රහ්මානො ච දමෙත්වා නිබ්බිසෙවනෙ අකාසි, බහුජනකායෙ පබ්බජ්ජං දත්වා මග්ගඵලෙසු පතිට්ඨාපෙසි, එවං මහාපඤ්ඤො, ආවුසො, සත්ථා”ති. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ “න, භික්ඛවෙ, තථාගතො ඉදානෙව පඤ්ඤවා, අතීතෙපි අපරිපක්කෙ ඤාණෙ බොධිඤාණත්ථාය චරියං චරන්තොපි පඤ්ඤවායෙවා”ති වත්වා තෙහි යාචිතො අතීතං ආහරි.

අතීතෙ විදෙහරට්ඨෙ මිථිලායං වෙදෙහො නාම රාජා රජ්ජං කාරෙසි. තස්ස අත්ථධම්මානුසාසකා චත්තාරො පණ්ඩිතා අහෙසුං සෙනකො, පුක්කුසො, කාමින්දො, දෙවින්දො චාති. තදා රාජා බොධිසත්තස්ස පටිසන්ධිග්ගහණදිවසෙ පච්චූසකාලෙ එවරූපං සුපිනං අද්දස – රාජඞ්ගණෙ චතූසු කොණෙසු චත්තාරො අග්ගික්ඛන්ධා මහාපාකාරප්පමාණා උට්ඨාය පජ්ජලන්ති. තෙසං මජ්ඣෙ ඛජ්ජොපනකප්පමාණො අග්ගික්ඛන්දො උට්ඨහිත්වා තඞ්ඛණඤ්ඤෙව චත්තාරො අග්ගික්ඛන්ධෙ අතික්කමිත්වා යාව බ්රහ්මලොකා උට්ඨාය සකලචක්කවාළං ඔභාසෙත්වා ඨිතො, භූමියං පතිතො සාසපබීජමත්තම්පි පඤ්ඤායති. තං සදෙවකා ලොකා සමාරකා සබ්රහ්මකා ගන්ධමාලාදීහි පූජෙන්ති, මහාජනො ජාලන්තරෙනෙව චරති, ලොමකූපමත්තම්පි උණ්හං න ගණ්හාති. රාජා ඉමං සුපිනං දිස්වා භීතතසිතො උට්ඨාය “කිං නු ඛො මෙ භවිස්සතී”ති චින්තෙන්තො නිසින්නකොව අරුණං උට්ඨාපෙසි.

චත්තාරොපි පණ්ඩිතා පාතොවාගන්ත්වා “කච්චි, දෙව, සුඛං සයිත්ථා”ති සුඛසෙය්යං පුච්ඡිංසු. සො “කුතො මෙ සුඛසෙය්යං ලද්ධ”න්ති වත්වා “එවරූපො මෙ සුපිනො දිට්ඨො”ති සබ්බං කථෙසි. අථ නං සෙනකපණ්ඩිතො “මා භායි, මහාරාජ, මඞ්ගලසුපිනො එස, වුද්ධි වො භවිස්සතී”ති වත්වා “කිං කාරණා ආචරියා”ති වුත්තෙ “මහාරාජ, අම්හෙ චත්තාරො පණ්ඩිතෙ අභිභවිත්වා අඤ්ඤො වො පඤ්චමො පණ්ඩිතො උප්පජ්ජිස්සති, මයඤ්හි චත්තාරො පණ්ඩිතා චත්තාරො අග්ගික්ඛන්ධා විය, තෙසං මජ්ඣෙ උප්පන්නො අග්ගික්ඛන්ධො විය අඤ්ඤො පඤ්චමො පණ්ඩිතො උප්පජ්ජිස්සති, සො සදෙවකෙ ලොකෙ අසදිසො භවිස්සතී”ති වත්වා “ඉදානි පනෙස කුහි”න්ති වුත්තෙ “මහාරාජ, අජ්ජ තස්ස පටිසන්ධිග්ගහණෙන වා මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමනෙන වා භවිතබ්බ”න්ති අත්තනො සිප්පබලෙන දිබ්බචක්ඛුනා දිට්ඨො විය බ්යාකාසි. රාජාපි තතො පට්ඨාය තං වචනං අනුස්සරි.

මිථිලායං පන චතූසු ද්වාරෙසු පාචීනයවමජ්ඣකො, දක්ඛිණයවමජ්ඣකො, පච්ඡිමයවමජ්ඣකො, උත්තරයවමජ්ඣකොති චත්තාරො ගාමා අහෙසුං. තෙසු පාචීනයවමජ්ඣකෙ සිරිවඩ්ඪනො නාම සෙට්ඨි පටිවසති, සුමනදෙවී නාමස්ස භරියා අහොසි. මහාසත්තො තං දිවසං රඤ්ඤා සුපිනස්ස දිට්ඨවෙලාය තාවතිංසභවනතො චවිත්වා තස්සා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හි. තස්මිංයෙව කාලෙ අපරෙපි දෙවපුත්තසහස්සා තාවතිංසභවනතො චවිත්වා තස්මිංයෙව ගාමෙ සෙට්ඨානුසෙට්ඨීනං කුලෙසු පටිසන්ධිං ගණ්හිංසු. සුමනදෙවීපි දසමාසච්චයෙන සුවණ්ණවණ්ණං පුත්තං විජායි. තස්මිං ඛණෙ සක්කො මනුස්සලොකං ඔලොකෙන්තො මහාසත්තස්ස මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමනභාවං ඤත්වා “ඉමං බුද්ධඞ්කුරං සදෙවකෙ ලොකෙ පාකටං කාතුං වට්ටතී”ති මහාසත්තස්ස මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛන්තක්ඛණෙ අදිස්සමානකායෙන ගන්ත්වා තස්ස හත්ථෙ එකං ඔසධඝටිකං ඨපෙත්වා සකට්ඨානමෙව ගතො. මහාසත්තො තං මුට්ඨිං කත්වා ගණ්හි. තස්මිං පන මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛන්තෙ මාතු අප්පමත්තකම්පි දුක්ඛං නාහොසි, ධමකරණතො උදකමිව සුඛෙන නික්ඛමි.

සා තස්ස හත්ථෙ ඔසධඝටිකං දිස්වා “තාත, කිං තෙ ලද්ධ”න්ති ආහ. “ඔසධං, අම්මා”ති දිබ්බොසධං මාතු හත්ථෙ ඨපෙසි. ඨපෙත්වා ච පන “අම්ම, ඉදං ඔසධං යෙන කෙනචි ආබාධෙන ආබාධිකානං දෙථා”ති ආහ. සා තුට්ඨපහට්ඨා සිරිවඩ්ඪනසෙට්ඨිනො ආරොචෙසි. තස්ස පන සත්තවස්සිකො සීසාබාධො අත්ථි. සො තුට්ඨපහට්ඨො හුත්වා “අයං මාතුකුච්ඡිතො ජායමානො ඔසධං ගහෙත්වා ආගතො, ජාතක්ඛණෙයෙව මාතරා සද්ධිං කථෙසි, එවරූපෙන පුඤ්ඤවතා දින්නං ඔසධං මහානුභාවං භවිස්සතී”ති චින්තෙත්වා තං ඔසධං ගහෙත්වා නිසදායං ඝංසිත්වා ථොකං නලාටෙ මක්ඛෙසි. තස්මිං ඛණෙ තස්ස සත්තවස්සිකො සීසාබාධො පදුමපත්තතො උදකං විය නිවත්තිත්වා ගතො. සො “මහානුභාවං ඔසධ”න්ති සොමනස්සප්පත්තො අහොසි. මහාසත්තස්ස ඔසධං ගහෙත්වා ආගතභාවො සබ්බත්ථ පාකටො ජාතො. යෙ කෙචි ආබාධිකා, සබ්බෙ සෙට්ඨිස්ස ගෙහං ගන්ත්වා ඔසධං යාචන්ති. සබ්බෙසං නිසදායං ඝංසිත්වා ථොකං ගහෙත්වා උදකෙන ආළොලෙත්වා දෙති . දිබ්බොසධෙන සරීරෙ මක්ඛිතමත්තෙයෙව සබ්බාබාධා වූපසම්මන්ති. සුඛිතා මනුස්සා “සිරිවඩ්ඪනසෙට්ඨිනො ගෙහෙ ඔසධස්ස මහන්තො ආනුභාවො”ති වණ්ණයන්තා පක්කමිංසු. මහාසත්තස්ස පන නාමග්ගහණදිවසෙ මහාසෙට්ඨි “මම පුත්තස්ස අය්යකාදීනං න නාමෙන අත්ථො අත්ථි, ජායමානස්ස ඔසධං ගහෙත්වා ආගතත්තා ඔසධනාමකොව හොතූ”ති වත්වා “මහොසධකුමාරො”ත්වෙවස්ස නාමමකාසි.