අපරස්මිං දිවසෙ රාජා කතපාතරාසො පාසාදස්ස දීඝන්තරෙ චඞ්කමන්තො වාතපානන්තරෙන ඔලොකෙන්තො එකං එළකඤ්ච සුනඛඤ්ච මිත්තසන්ථවං කරොන්තං අද්දස. සො කිර එළකො හත්ථිසාලං ගන්ත්වා හත්ථිස්ස පුරතො ඛිත්තං අනාමට්ඨතිණං ඛාදි. අථ නං හත්ථිගොපකා පොථෙත්වා නීහරිංසු. සො විරවිත්වා පලායි. අථ නං එකො පුරිසො වෙගෙනාගන්ත්වා පිට්ඨියං දණ්ඩෙන තිරියං පහරි. සො පිට්ඨිං ඔනාමෙත්වා වෙදනාප්පත්තො හුත්වා ගන්ත්වා රාජගෙහස්ස මහාභිත්තිං නිස්සාය පිට්ඨිකාය නිපජ්ජි. තං දිවසමෙව රඤ්ඤො මහානසෙ අට්ඨිචම්මාදීනි ඛාදිත්වා වඩ්ඪිතසුනඛො භත්තකාරකෙ භත්තං සම්පාදෙත්වා බහි ඨත්වා සරීරෙ සෙදං නිබ්බාපෙන්තෙ මච්ඡමංසගන්ධං ඝායිත්වා තණ්හං අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තො මහානසං පවිසිත්වා භාජනපිධානං පාතෙත්වා මංසං ඛාදි. අථ භත්තකාරකො භාජනසද්දෙන පවිසිත්වා තං දිස්වා ද්වාරං පිදහිත්වා තං ලෙඩ්ඩුදණ්ඩාදීහි පොථෙසි. සො ඛාදිතමංසං මුඛෙනෙව ඡඩ්ඩෙත්වා විරවිත්වා නික්ඛමි. භත්තකාරකොපි තස්ස නික්ඛන්තභාවං ඤත්වා අනුබන්ධිත්වා පිට්ඨියං දණ්ඩෙන තිරියං පහරි. සො වෙදනාප්පත්තො පිට්ඨිං ඔනාමෙත්වා එකං පාදං උක්ඛිපිත්වා එළකස්ස නිපන්නට්ඨානමෙව පාවිසි. අථ නං එළකො “සම්ම, කිං පිට්ඨිං ඔනාමෙත්වා ආගච්ඡසි, කිං තෙ වාතො විජ්ඣතී”ති පුච්ඡි. සුනඛොපි “ත්වම්පි පිට්ඨිං ඔනාමෙත්වා නිපන්නොසි, කිං තෙ වාතො විජ්ඣතී”ති පුච්ඡි. තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං අත්තනො පවත්තිං ආරොචෙසුං.

අථ නං එළකො පුච්ඡි “කිං පන ත්වං පුන භත්තගෙහං ගන්තුං සක්ඛිස්සසි සම්මා”ති? “න සක්ඛිස්සාමි, සම්ම, ගතස්ස මෙ ජීවිතං නත්ථී”ති. “ත්වං පන පුන හත්ථිසාලං ගන්තුං සක්ඛිස්සසී”ති. “මයාපි තත්ථ ගන්තුං න සක්කා, ගතස්ස මෙ ජීවිතං නත්ථී”ති. තෙ “කථං නු ඛො මයං ඉදානි ජීවිස්සාමා”ති උපායං චින්තෙසුං. අථ නං එළකො ආහ – “සචෙ මයං සමග්ගවාසං වසිතුං සක්කොම, අත්ථෙකො උපායො”ති. “තෙන හි කථෙහී”ති. “සම්ම, ත්වං ඉතො පට්ඨාය හත්ථිසාලං යාහි, “නායං තිණං ඛාදතී”ති තයි හත්ථිගොපකා ආසඞ්කං න කරිස්සන්ති, ත්වං මම තිණං ආහරෙය්යාසි. අහම්පි භත්තගෙහං පවිසිස්සාමි, “නායං මංසඛාදකො”ති භත්තකාරකො මයි ආසඞ්කං න කරිස්සති, අහං තෙ මංසං ආහරිස්සාමී”ති. තෙ “සුන්දරො උපායො”ති උභොපි සම්පටිච්ඡිංසු. සුනඛො හත්ථිසාලං ගන්ත්වා තිණකලාපං ඩංසිත්වා ආගන්ත්වා මහාභිත්තිපිට්ඨිකාය ඨපෙසි. ඉතරොපි භත්තගෙහං ගන්ත්වා මංසඛණ්ඩං මුඛපූරං ඩංසිත්වා ආනෙත්වා තත්ථෙව ඨපෙසි. සුනඛො මංසං ඛාදි, එළකො තිණං ඛාදි. තෙ ඉමිනා උපායෙන සමග්ගා සම්මොදමානා මහාභිත්තිපිට්ඨිකාය වසන්ති. රාජා තෙසං මිත්තසන්ථවං දිස්වා චින්තෙසි “අදිට්ඨපුබ්බං වත මෙ කාරණං දිට්ඨං, ඉමෙ පච්චාමිත්තා හුත්වාපි සමග්ගවාසං වසන්ති. ඉදං කාරණං ගහෙත්වා පඤ්හං කත්වා පඤ්ච පණ්ඩිතෙ පුච්ඡිස්සාමි, ඉමං පඤ්හං අජානන්තං රට්ඨා පබ්බාජෙස්සාමි, තං ජානන්තස්ස ‘එවරූපො පණ්ඩිතො නත්ථී’ති මහාසක්කාරං කරිස්සාමි. අජ්ජ තාව අවෙලා, ස්වෙ උපට්ඨානං ආගතකාලෙ පුච්ඡිස්සාමී”ති. සො පුනදිවසෙ පණ්ඩිතෙසු ආගන්ත්වා නිසින්නෙසු පඤ්හං පුච්ඡන්තො ඉමං ගාථමාහ –

තත්ථ පටිසන්ධායාති සද්දහිත්වා ඝටිතා හුත්වා.

ඉදඤ්ච පන වත්වා පුන එවමාහ –

තදා පන සෙනකො අග්ගාසනෙ නිසින්නො අහොසි, පණ්ඩිතො පන පරියන්තෙ නිසින්නො. සො තං පඤ්හං උපධාරෙන්තො තමත්ථං අදිස්වා චින්තෙසි “අයං රාජා දන්ධධාතුකො ඉමං පඤ්හං චින්තෙත්වා සඞ්ඛරිතුං අසමත්ථො, කිඤ්චිදෙව, තෙන දිට්ඨං භවිස්සති, එකදිවසං ඔකාසං ලභන්තො ඉමං පඤ්හං නීහරිස්සාමි, සෙනකො කෙනචි උපායෙන අජ්ජෙකදිවසමත්තං අධිවාසාපෙතූ”ති. ඉතරෙපි චත්තාරො පණ්ඩිතා අන්ධකාරගබ්භං පවිට්ඨා විය න කිඤ්චි පස්සිංසු. සෙනකො “කා නු ඛො මහොසධස්ස පවත්තී”ති බොධිසත්තං ඔලොකෙසි. සොපි තං ඔලොකෙසි. සෙනකො බොධිසත්තස්ස ඔලොකිතාකාරෙනෙව තස්ස අධිප්පායං ඤත්වා “පණ්ඩිතස්සපි න උපට්ඨාති, තෙනෙකදිවසං ඔකාසං ඉච්ඡති, පූරෙස්සාමිස්ස මනොරථ”න්ති චින්තෙත්වා රඤ්ඤා සද්ධිං විස්සාසෙන මහාහසිතං හසිත්වා “කිං, මහාරාජ, සබ්බෙව අම්හෙ පඤ්හං කථෙතුං අසක්කොන්තෙ රට්ඨා පබ්බාජෙස්සසි, එතම්පි ‘එකො ගණ්ඨිපඤ්හො’ති ත්වං සල්ලක්ඛෙසි, න මයං එතං කථෙතුං න සක්කොම, අපිච ඛො ථොකං අධිවාසෙහි. ගණ්ඨිපඤ්හො එස, න සක්කොම මහාජනමජ්ඣෙ කථෙතුං, එකමන්තෙ චින්තෙත්වා පච්ඡා තුම්හාකං කථෙස්සාම , ඔකාසං නො දෙහී”ති මහාසත්තං ඔලොකෙත්වා ඉමං ගාථාද්වයමාහ –

තත්ථ සම්මසිත්වානාති කායචිත්තවිවෙකෙ ඨිතා ඉමෙ ධීරා ඉමං පඤ්හං සම්මසිත්වා අථ වො එතං අත්ථං වක්ඛන්ති.

රාජා තස්ස කථං සුත්වා අනත්තමනො හුත්වාපි “සාධු චින්තෙත්වා කථෙථ, අකථෙන්තෙ පන වො පබ්බාජෙස්සාමී”ති තජ්ජෙසියෙව. චත්තාරො පණ්ඩිතා පාසාදා ඔතරිංසු. සෙනකො ඉතරෙ ආහ – “සම්මා, රාජා සුඛුමපඤ්හං පුච්ඡි, අකථිතෙ මහන්තං භයං භවිස්සති, සප්පායභොජනං භුඤ්ජිත්වා සම්මා උපධාරෙථා”ති. තෙ අත්තනො අත්තනො ගෙහං ගතා. පණ්ඩිතොපි උට්ඨාය උදුම්බරදෙවියා සන්තිකං ගන්ත්වා “දෙවි, අජ්ජ වා හිය්යො වා රාජා කත්ථ චිරං අට්ඨාසී”ති පුච්ඡි. “තාත, දීඝන්තරෙ වාතපානෙන ඔලොකෙන්තො චඞ්කමතී”ති. තතො පණ්ඩිතො චින්තෙසි “රඤ්ඤා ඉමිනා පස්සෙන කිඤ්චි දිට්ඨං භවිස්සතී”ති. සො තත්ථ ගන්ත්වා බහි ඔලොකෙන්තො එළකසුනඛානං කිරියං දිස්වා “ඉමෙ දිස්වා රඤ්ඤා පඤ්හො අභිසඞ්ඛතො”ති සන්නිට්ඨානං කත්වා ගෙහං ගතො. ඉතරෙපි තයො චින්තෙත්වා කිඤ්චි අදිස්වා සෙනකස්ස සන්තිකං අගමංසු. සො තෙ පුච්ඡි “දිට්ඨො වො පඤ්හො”ති. “න දිට්ඨො ආචරියා”ති. “යදි එවං රාජා වො පබ්බාජෙස්සති, කිං කරිස්සථා”ති? “තුම්හෙහි පන දිට්ඨො”ති? “අහම්පි න පස්සාමී”ති. “තුම්හෙසු අපස්සන්තෙසු මයං කිං පස්සාම, රඤ්ඤො පන සන්තිකෙ ‘චින්තෙත්වා කථෙස්සාමා’ති සීහනාදං නදිත්වා ආගතම්හා, අකථිතෙ අම්හෙ රාජා කුජ්ඣිස්සති, කිං කරොම, අයං පඤ්හො න සක්කා අම්හෙහි දට්ඨුං , පණ්ඩිතෙන පන සතගුණං සහස්සගුණං සතසහස්සගුණං කත්වා චින්තිතො භවිස්සති, එථ තස්ස සන්තිකං ගච්ඡාමා”ති තෙ චත්තාරො පණ්ඩිතා බොධිසත්තස්ස ඝරද්වාරං ආගතභාවං ආරොචාපෙත්වා “පවිසන්තු පණ්ඩිතා”ති වුත්තෙ ගෙහං පවිසිත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා එකමන්තං ඨිතා මහාසත්තං පුච්ඡිංසු “කිං පන, පණ්ඩිත, චින්තිතො පඤ්හො”ති? “ආම, චින්තිතො, මයි අචින්තෙන්තෙ අඤ්ඤො කො චින්තයිස්සතී”ති. “තෙන හි පණ්ඩිත අම්හාකම්පි කථෙථා”ති.