මහාඋමඞ්ගකණ්ඩං
තං සුත්වා මහාසත්තො චින්තෙසි “රාජා මම අනිච්ඡමානස්සෙව ගමිස්සති, ගන්ත්වා ච පන මහාවිනාසං පාපුණිස්සති. අථ මය්හං ‘එවරූපස්ස නාම යසදායකස්ස රඤ්ඤො වචනං හදයෙ කත්වා තස්ස සඞ්ගහං නාකාසී’ති ගරහාපි උප්පජ්ජිස්සති, මාදිසෙ පණ්ඩිතෙ විජ්ජමානෙ කිංකාරණා එස නස්සිස්සති, අහං රඤ්ඤො පුරෙතරමෙව ගන්ත්වා චූළනිං දිස්වා සුවිභත්තං කත්වා විදෙහරඤ්ඤො නිවාසත්ථාය නගරං මාපෙත්වා ගාවුතමත්තං ජඞ්ඝඋමඞ්ගං, අඩ්ඪයොජනිකඤ්ච මහාඋමඞ්ගං, කාරෙත්වා චූළනිරඤ්ඤො ධීතරං අභිසිඤ්චිත්වා අම්හාකං රඤ්ඤොපාදපරිචාරිකං කත්වා අට්ඨාරසඅක්ඛොභණිසඞ්ඛෙහි බලෙහි එකසතරාජූසු පරිවාරෙත්වා ඨිතෙස්වෙව අම්හාකං රාජානං රාහුමුඛතො චන්දං විය මොචෙත්වා ආදායාගමනං නාම මම භාරො”ති. තස්සෙවං චින්තෙන්තස්ස සරීරෙ පීති උප්පජ්ජි. සො පීතිවෙගෙන උදානං උදානෙන්තො ඉමං උපඩ්ඪගාථමාහ –
“යස්සෙව ඝරෙ භුඤ්ජෙය්ය භොගං, තස්සෙව අත්ථං පුරිසො චරෙය්යා”ති.
තස්සත්ථො – යස්ස රඤ්ඤො සන්තිකෙ පුරිසො මහන්තං ඉස්සරියං ලභිත්වා භොගං භුඤ්ජෙය්ය, අක්කොසන්තස්සපි පහරන්තස්සපි ගලෙ ගහෙත්වා නික්කඩ්ඪන්තස්සපි තස්සෙව අත්ථං හිතං වුඩ්ඪිං පණ්ඩිතො කායද්වාරාදීහි තීහි ද්වාරෙහි චරෙය්ය. න හි මිත්තදුබ්භිකම්මං පණ්ඩිතෙහි කාතබ්බන්ති.
ඉති චින්තෙත්වා සො න්හත්වා අලඞ්කරිත්වා මහන්තෙන යසෙන රාජකුලං ගන්ත්වා රාජානං වන්දිත්වා එකමන්තං ඨිතො ආහ – “කිං, දෙව, ගච්ඡිස්සථ උත්තරපඤ්චාලනගර”න්ති? “ආම, තාත, පඤ්චාලචන්දිං අලභන්තස්ස මම කිං රජ්ජෙන, මා මං පරිච්චජි, මයා සද්ධිංයෙව එහි. තත්ථ අම්හාකං ගතකාරණා ද්වෙ අත්ථා නිප්ඵජ්ජිස්සන්ති, ඉත්ථිරතනඤ්ච ලච්ඡාමි, රඤ්ඤා ච මෙ සද්ධිං මෙත්ති පතිට්ඨහිස්සතී”ති. අථ නං පණ්ඩිතො “තෙන හි, දෙව, අහං පුරෙ ගන්ත්වා තුම්හාකං නිවෙසනානි මාපෙස්සාමි, තුම්හෙ මයා පහිතසාසනෙන ආගච්ඡෙය්යාථා”ති වදන්තො ද්වෙ ගාථා අභාසි –
“හන්දාහං ගච්ඡාමි පුරෙ ජනින්ද, පඤ්චාලරාජස්ස පුරං සුරම්මං;
නිවෙසනානි මාපෙතුං, වෙදෙහස්ස යසස්සිනො.
නිවෙසනානි මාපෙතුං, වෙදෙහස්ස යසස්සිනො.
“නිවෙසනානි මාපෙත්වා, වෙදෙහස්ස යසස්සිනො;
යදා තෙ පහිණෙය්යාමි, තදා එය්යාසි ඛත්තියා”ති.
යදා තෙ පහිණෙය්යාමි, තදා එය්යාසි ඛත්තියා”ති.
තත්ථ වෙදෙහස්සාති තව විදෙහරාජස්ස. එය්යාසීති ආගච්ඡෙය්යාසීති.
තං සුත්වා රාජා “න කිර මං පණ්ඩිතො පරිච්චජතී”ති හට්ඨතුට්ඨො හුත්වා ආහ – “තාත, තව පුරෙ ගච්ඡන්තස්ස කිං ලද්ධුං වට්ටතී”ති? “බලවාහනං, දෙවා”ති. “යත්තකං ඉච්ඡසි, තත්තකං ගණ්හ, තාතා”ති. “චත්තාරි බන්ධනාගාරානි විවරාපෙත්වා චොරානං සඞ්ඛලිකබන්ධනානි භින්දාපෙත්වා තෙපි මයා සද්ධිං පෙසෙථ දෙවා”ති. “යථාරුචි කරොහි, තාතා”ති. මහාසත්තො බන්ධනාගාරද්වාරානි විවරාපෙත්වා සූරෙ මහායොධෙ ගතට්ඨානෙ කම්මං නිප්ඵාදෙතුං සමත්ථෙ නීහරාපෙත්වා “මං උපට්ඨහථා”ති වත්වා තෙසං සක්කාරං කාරෙත්වා වඩ්ඪකිකම්මාරචම්මකාරඉට්ඨකපාසාණකාරචිත්තකාරාදයො නානාසිප්පකුසලා අට්ඨාරස සෙනියො ආදාය වාසිඵරසුකුද්දාලඛණිත්තිආදීනි බහූනි උපකරණානි ගාහාපෙත්වා මහාබලකායපරිවුතො නගරා නික්ඛමි. තමත්ථං පකාසෙන්තො සත්ථා ආහ –
“තතො ච පායාසි පුරෙ මහොසධො, පඤ්චාලරාජස්ස පුරං සුරම්මං;
නිවෙසනානි මාපෙතුං, වෙදෙහස්ස යසස්සිනො”ති.
නිවෙසනානි මාපෙතුං, වෙදෙහස්ස යසස්සිනො”ති.
මහාසත්තොපි ගච්ඡන්තො යොජනන්තරෙ යොජනන්තරෙ එකෙකං ගාමං නිවෙසෙත්වා එකෙකං අමච්චං “තුම්හෙ රඤ්ඤො පඤ්චාලචන්දිං ගහෙත්වා නිවත්තනකාලෙ හත්ථිඅස්සරථෙ කප්පෙත්වා රාජානං ආදාය පච්චාමිත්තෙ පටිබාහන්තා ඛිප්පං මිථිලං පාපෙය්යාථා”ති වත්වා ඨපෙසි. ගඞ්ගාතීරං පන පත්වා ආනන්දකුමාරං පක්කොසාපෙත්වා “ආනන්ද, ත්වං තීණි වඩ්ඪකිසතානි ආදාය උද්ධංගඞ්ගං ගන්ත්වා සාරදාරූනි ගාහාපෙත්වා තිසතමත්තා නාවා මාපෙත්වා නගරස්සත්ථාය තත්ථෙව තච්ඡාපෙත්වා සල්ලහුකානං දාරූනං නාවාය පූරාපෙත්වා ඛිප්පං ආගච්ඡෙය්යාසී”ති පෙසෙසි. සයං පන නාවාය ගඞ්ගං තරිත්වා ඔතිණ්ණට්ඨානතො පට්ඨාය පදසඤ්ඤායෙව ගණෙත්වා “ඉදං අඩ්ඪයොජනට්ඨානං, එත්ථ මහාඋමඞ්ගො භවිස්සති, ඉමස්මිං ඨානෙ රඤ්ඤො නිවෙසනනගරං භවිස්සති, ඉතො පට්ඨාය යාව රාජගෙහා ගාවුතමත්තෙ ඨානෙ ජඞ්ඝඋමඞ්ගො භවිස්සතී”ති පරිච්ඡින්දිත්වා නගරං පාවිසි. චූළනිරාජා බොධිසත්තස්ස ආගමනං සුත්වා “ඉදානි මෙ මනොරථො මත්ථකං පාපුණිස්සති, පච්චාමිත්තානං පිට්ඨිං පස්සිස්සාමි, ඉමස්මිං ආගතෙ වෙදෙහොපි න චිරස්සෙව ආගමිස්සති, අථ නෙ උභොපි මාරෙත්වා සකලජම්බුදීපතලෙ එකරජ්ජං කරිස්සාමී”ති පරමතුට්ඨිං පත්තො අහොසි. සකලනගරං සඞ්ඛුභි “එස කිර මහොසධපණ්ඩිතො, ඉමිනා කිර එකසතරාජානො ලෙඩ්ඩුනා කාකා විය පලාපිතා”ති.