පඤ්චපණ්ඩිතපඤ්හො
පුන තෙ චත්තාරො පණ්ඩිතා “අම්භො, ගහපතිපුත්තො ඉදානි මහන්තතරො ජාතො, කිං කරොමා”ති මන්තයිංසු. අථ නෙ සෙනකො ආහ – “හොතු දිට්ඨො මෙ උපායො, මයං ගහපතිපුත්තං උපසඞ්කමිත්වා ‘රහස්සං නාම කස්ස කථෙතුං වට්ටතී’ති පුච්ඡිස්සාම, සො ‘න කස්සචි කථෙතබ්බ’න්ති වක්ඛති. අථ නං ‘ගහපතිපුත්තො තෙ, දෙව, පච්චත්ථිකො ජාතො’ති පරිභින්දිස්සාමා”ති. තෙ චත්තාරොපි පණ්ඩිතා තස්ස ඝරං ගන්ත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා “පණ්ඩිත, පඤ්හං පුච්ඡිතුකාමම්හා”ති වත්වා “පුච්ඡථා”ති වුත්තෙ සෙනකො පුච්ඡි “පණ්ඩිත, පුරිසෙන නාම කත්ථ පතිට්ඨාතබ්බ”න්ති? “සච්චෙ පතිට්ඨාතබ්බ”න්ති. “සච්චෙ පතිට්ඨිතෙන කිං උප්පාදෙතබ්බ”න්ති? “ධනං උප්පාදෙතබ්බ”න්ති. “ධනං උප්පාදෙත්වා කිං කාතබ්බ”න්ති? “මන්තො ගහෙතබ්බො”ති. “මන්තං ගහෙත්වා කිං කාතබ්බ”න්ති? “අත්තනො රහස්සං පරස්ස න කථෙතබ්බ”න්ති. තෙ “සාධු පණ්ඩිතා”ති වත්වා තුට්ඨමානසා හුත්වා “ඉදානි ගහපතිපුත්තස්ස පිට්ඨිං පස්සිස්සාමා”ති රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා “මහාරාජ, ගහපතිපුත්තො තෙ පච්චත්ථිකො ජාතො”ති වදිංසු. “නාහං තුම්හාකං වචනං සද්දහාමි, න සො මය්හං පච්චත්ථිකො භවිස්සතී”ති . සච්චං, මහාරාජ, සද්දහථ, අසද්දහන්තො පන තමෙව පුච්ඡථ “පණ්ඩිත, අත්තනො රහස්සං නාම කස්ස කථෙතබ්බ”න්ති? සචෙ පච්චත්ථිකො න භවිස්සති, “අසුකස්ස නාම කථෙතබ්බ”න්ති වක්ඛති. සචෙ පච්චත්ථිකො භවිස්සති, “කස්සචි න කථෙතබ්බං, මනොරථෙ පරිපුණ්ණෙ කථෙතබ්බ”න්ති වක්ඛති. තදා අම්හාකං වචනං සද්දහිත්වා නික්කඞ්ඛා භවෙය්යාථාති. සො “සාධූ”ති සම්පටිච්ඡිත්වා එකදිවසං සබ්බෙසු සමාගන්ත්වා නිසින්නෙසු වීසතිනිපාතෙ පඤ්චපණ්ඩිතපඤ්හෙ පඨමං ගාථමාහ –
“පඤ්ච පණ්ඩිතා සමාගතාත්ථ, පඤ්හා මෙ පටිභාති තං සුණාථ;
නින්දියමත්ථං පසංසියං වා, කස්සෙවාවිකරෙය්ය ගුය්හමත්ථ”න්ති. (ජා· 1.15.315);
එවං වුත්තෙ සෙනකො “රාජානම්පි අම්හාකංයෙව අබ්භන්තරෙ පක්ඛිපිස්සාමී”ති චින්තෙත්වා ඉමං ගාථමාහ –
“ත්වං ආවිකරොහි භූමිපාල, භත්තා භාරසහො තුවං වදෙතං;
තව ඡන්දරුචීනි සම්මසිත්වා, අථ වක්ඛන්ති ජනින්ද පඤ්ච ධීරා”ති. (ජා· 1.15.316);
තත්ථ භත්තාති ත්වං අම්හාකං සාමිකො චෙව උප්පන්නස්ස ච භාරස්ස සහො, පඨමං තාව ත්වමෙව එතං වදෙහි. තව ඡන්දරුචීනීති පච්ඡා තව ඡන්දඤ්චෙව රුච්චනකාරණානි ච සම්මසිත්වා ඉමෙ පඤ්ච පණ්ඩිතා වක්ඛන්ති.
අථ රාජා අත්තනො කිලෙසවසිකතාය ඉමං ගාථමාහ –
“යා සීලවතී අනඤ්ඤථෙය්යා, භත්තුච්ඡන්දවසානුගා පියා මනාපා;
නින්දියමත්ථං පසංසියං වා, භරියායාවිකරෙය්ය ගුය්හමත්ථ”න්ති. (ජා· 1.15.317);
තත්ථ අනඤ්ඤථෙය්යාති කිලෙසවසෙන අඤ්ඤෙන න ථෙනිතබ්බා.
තතො සෙනකො “ඉදානි රාජානං අම්හාකං අබ්භන්තරෙ පක්ඛිපිම්හා”ති තුස්සිත්වා සයංකතකාරණමෙව දීපෙන්තො ඉමං ගාථමාහ –
“යො කිච්ඡගතස්ස ආතුරස්ස, සරණං හොති ගතී පරායණඤ්ච;
නින්දියමත්ථං පසංසියං වා, සඛිනොවාවිකරෙය්ය ගුය්හමත්ථ”න්ති. (ජා· 1.15.318);
අථ රාජා පුක්කුසං පුච්ඡි “කථං, පුක්කුස, පස්සසි, නින්දියං වා පසංසියං වා රහස්සං කස්ස කථෙතබ්බ”න්ති? සො කථෙන්තො ඉමං ගාථමාහ –
“ජෙට්ඨො අථ මජ්ඣිමො කනිට්ඨො, යො චෙ සීලසමාහිතො ඨිතත්තො;
නින්දියමත්ථං පසංසියං වා, භාතුවාවිකරෙය්ය ගුය්හමත්ථ”න්ති. (ජා· 1.15.319);
තත්ථ ඨිතත්තොති ඨිතසභාවො නිබ්බිසෙවනො.
තතො රාජා කාමින්දං පුච්ඡි “කථං කාමින්ද පස්සසි, රහස්සං කස්ස කථෙතබ්බ”න්ති? සො කථෙන්තො ඉමං ගාථමාහ –
“යො වෙ පිතුහදයස්ස පද්ධගූ, අනුජාතො පිතරං අනොමපඤ්ඤො;
නින්දියමත්ථං පසංසියං වා, පුත්තස්සාවිකරෙය්ය ගුය්හමත්ථ”න්ති. (ජා· 1.15.320);
තත්ථ පද්ධගූති පෙසනකාරකො යො පිතුස්ස පෙසනං කරොති, පිතු චිත්තස්ස වසෙ වත්තති, ඔවාදක්ඛමො හොතීති අත්ථො. අනුජාතොති තයො පුත්තා අතිජාතො ච අනුජාතො ච අවජාතො චාති. අනුප්පන්නං යසං උප්පාදෙන්තො අතිජාතො, කුලභාරො අවජාතො, කුලපවෙණිරක්ඛකො පන අනුජාතො. තං සන්ධාය එවමාහ.