අථ රාජා මරණභයතජ්ජිතො පුනදිවසෙ චත්තාරො අමච්චෙ පක්කොසාපෙත්වා “තාතා, තුම්හෙ චත්තාරො චතූසු රථෙසු ඨත්වා චතූහි නගරද්වාරෙහි නික්ඛමිත්වා යත්ථ මම පුත්තං මහොසධපණ්ඩිතං පස්සථ, තත්ථෙවස්ස සක්කාරං කත්වා ඛිප්පං ආනෙථා”ති ආණාපෙසි. තෙපි චත්තාරො එකෙකෙන ද්වාරෙන නික්ඛමිංසු. තෙසු තයො ජනා පණ්ඩිතං න පස්සිංසු. දක්ඛිණද්වාරෙන නික්ඛන්තො පන දක්ඛිණයවමජ්ඣකගාමෙ මහාසත්තං මත්තිකං ආහරිත්වා ආචරියස්ස චක්කං වට්ටෙත්වා මත්තිකාමක්ඛිතසරීරං පලාලපිට්ඨකෙ නිසීදිත්වා මුට්ඨිං මුට්ඨිං කත්වා අප්පසූපං යවභත්තං භුඤ්ජමානං පස්සි. කස්මා පනෙස එතං කම්මං අකාසීති? රාජා කිර “නිස්සංසයං පණ්ඩිතො රජ්ජං ගණ්හිස්සතී”ති ආසඞ්කති. “සො ‘කුම්භකාරකම්මෙන ජීවතී’ති සුත්වා නිරාසඞ්කො භවිස්සතී”ති චින්තෙත්වා එවමකාසීති. සො අමච්චං දිස්වා අත්තනො සන්තිකං ආගතභාවං ඤත්වා “අජ්ජ මය්හං යසො පුන පාකතිකො භවිස්සති, අමරාදෙවියා සම්පාදිතං නානග්ගරසභොජනමෙව භුඤ්ජිස්සාමී”ති චින්තෙත්වා ගහිතං යවභත්තපිණ්ඩං ඡඩ්ඩෙත්වා උට්ඨාය මුඛං වික්ඛාලෙත්වා නිසීදි. තස්මිං ඛණෙ සො අමච්චො තං උපසඞ්කමි. සො පන සෙනකපක්ඛිකො, තස්මා නං ඝටෙන්තො “පණ්ඩිත, ආචරියසෙනකස්ස වචනං නිය්යානිකං, තව නාම යසෙ පරිහීනෙ තථාරූපා පඤ්ඤා පතිට්ඨා හොතුං නාසක්ඛි, ඉදානි මත්තිකාමක්ඛිතො පලාලපිට්ඨෙ නිසීදිත්වා එවරූපං භත්තං භුඤ්ජසී”ති වත්වා දසකනිපාතෙ භූරිපඤ්හෙ පඨමං ගාථමාහ –

තත්ථ සච්චං කිරාති යං ආචරියසෙනකො ආහ, තං කිර සච්චමෙව. සිරීති ඉස්සරියං. ධිතීති අබ්භොච්ඡින්නවීරියං. න තායතෙභාවවසූපනිතන්ති අභාවස්ස අවුඩ්ඪියා වසං උපනීතං තං න රක්ඛති න ගොපෙති, පතිට්ඨා හොතුං න සක්කොති. යවකන්ති යවභත්තං.

අථ නං මහාසත්තො “අන්ධබාල, අහං අත්තනො පඤ්ඤාබලෙන පුන තං යසං පාකතිකං කාතුකාමො එවං කරොමී”ති වත්වා ඉමං ගාථාද්වයමාහ –

තත්ථ දුක්ඛෙනාති ඉමිනා කායිකචෙතසිකදුක්ඛෙන අත්තනො පොරාණකසුඛං පටිපාකතිකකරණෙන පරිපාචයන්තොවඩ්ඪෙන්තො. කාලාකාලන්ති අයං පටිච්ඡන්නො හුත්වා චරණකාලො, අයං අප්පටිච්ඡන්නොති එවං කාලඤ්ච අකාලඤ්ච විචිනන්තො රඤ්ඤො කුද්ධකාලෙ ඡන්නෙන චරිතබ්බන්ති ඤත්වා ඡන්දෙන අත්තනො රුචියා ඡන්නො පටිච්ඡන්නො හුත්වා කුම්භකාරකම්මෙන ජීවන්තො අත්තනො අත්ථස්ස කාරණසඞ්ඛාතානි ද්වාරානි අවාපුරන්තො විහරාමි, තෙන කාරණෙනාහං යවොදනෙන තුස්සාමීති අත්ථො. අභිජීහනායාති වීරියකරණස්ස. මන්තෙහි අත්ථං පරිපාචයිත්වාති අත්තනො ඤාණබලෙන මම යසං වඩ්ඪෙත්වා මනොසිලාතලෙ විජම්භමානො සීහො විය විජම්භිස්සං, තාය ඉද්ධියා මං පුනපි ත්වං පස්සිස්සසීති.

අථ නං අමච්චො ආහ – “පණ්ඩිත, ඡත්තෙ අධිවත්ථා දෙවතා රාජානං පඤ්හං පුච්ඡි. රාජා චත්තාරො පණ්ඩිතෙ පුච්ඡි. තෙසු එකොපි තං පඤ්හං කථෙතුං නාසක්ඛි, තස්මා රාජා තව සන්තිකං මං පහිණී”ති. “එවං සන්තෙ පඤ්ඤාය ආනුභාවං කස්මා න පස්සසි, එවරූපෙ හි කාලෙ න ඉස්සරියං පතිට්ඨා හොති, පඤ්ඤාසම්පන්නොව පතිට්ඨා හොතී”ති මහාසත්තො පඤ්ඤාය ආනුභාවං වණ්ණෙසි. අමච්චො රඤ්ඤා “පණ්ඩිතං දිට්ඨට්ඨානෙයෙව සක්කාරං කත්වා ආනෙථා”ති දින්නං කහාපණසහස්සං මහාසත්තස්ස හත්ථෙ ඨපෙසි. කුම්භකාරො “මහොසධපණ්ඩිතො කිර මයා පෙසකාරකම්මං කාරිතො”ති භයං ආපජ්ජි. අථ නං මහාසත්තො “මා භායි, ආචරිය, බහූපකාරො ත්වං අම්හාක”න්ති අස්සාසෙත්වා සහස්සං දත්වා මත්තිකාමක්ඛිතෙනෙව සරීරෙන රථෙ නිසීදිත්වා නගරං පාවිසි. අමච්චො රඤ්ඤො ආරොචෙත්වා “තාත, කුහිං පණ්ඩිතො දිට්ඨො”ති වුත්තෙ “දෙව, දක්ඛිණයවමජ්ඣකගාමෙ කුම්භකාරකම්මං කත්වා ජීවති, තුම්හෙ පක්කොසථාති සුත්වාව අන්හායිත්වා මත්තිකාමක්ඛිතෙනෙව සරීරෙන ආගතො”ති ආහ. රාජා “සචෙ මය්හං පච්චත්ථිකො අස්ස, ඉස්සරියවිධිනා චරෙය්ය, නායං මම පච්චත්ථිකො”ති චින්තෙත්වා “මම පුත්තස්ස ‘අත්තනො ඝරං ගන්ත්වා න්හත්වා අලඞ්කරිත්වා මයා දින්නවිධානෙන ආගච්ඡතූ’ති වදෙය්යාථා”ති ආහ. තං සුත්වා පණ්ඩිතො තථා කත්වා ආගන්ත්වා “පවිසතූ”ති වුත්තෙ පවිසිත්වා රාජානං වන්දිත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. රාජා පටිසන්ථාරං කත්වා පණ්ඩිතං වීමංසන්තො ඉමං ගාථමාහ –