නිරයකණ්ඩං
තතො රාජා “අහං අවස්සං දෙවලොකං ගමිස්සාමි, නිරයං තාව පස්සිස්සාමී”ති චින්තෙත්වා අනන්තරං ගාථමාහ –
“නිරයෙ තාව පස්සාමි, ආවාසෙ පාපකම්මිනං;
ඨානානි ලුද්දකම්මානං, දුස්සීලානඤ්ච යා ගතී”ති.
තත්ථ යා ගතීති යා එතෙසං නිබ්බත්ති, තඤ්ච පස්සාමීති.
අථස්ස වෙතරණිං නදිං තාව දස්සෙසි. තමත්ථං පකාසෙන්තො සත්ථා ආහ –
“දස්සෙසි මාතලි රඤ්ඤො, දුග්ගං වෙතරණිං නදිං;
කුථිතං ඛාරසංයුත්තං, තත්තං අග්ගිසිඛූපම”න්ති.
තත්ථ වෙතරණින්ති භික්ඛවෙ, මාතලි රඤ්ඤො කථං සුත්වා නිරයාභිමුඛං රථං පෙසෙත්වා කම්මපච්චයෙ උතුනා සමුට්ඨිතං වෙතරණිං නදිං තාව දස්සෙසි. තත්ථ නිරයපාලා ජලිතානි අසිසත්තිතොමරභින්දිවාලමුග්ගරාදීනි ආවුධානි ගහෙත්වා නෙරයිකසත්තෙ පහරන්ති විජ්ඣන්ති විහෙඨෙන්ති. තෙ තං දුක්ඛං අසහන්තා වෙතරණියං පතන්ති. සා උපරි භින්දිවාලප්පමාණාහි සකණ්ටකාහි වෙත්තලතාහි සඤ්ඡන්නා. තෙ තත්ථ බහූනි වස්සසහස්සානි පච්චිංසු. තෙසු පජ්ජලන්තෙසු ඛුරධාරාතිඛිණෙසු කණ්ටකෙසු ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකා හොන්ති. තෙසං හෙට්ඨා තාලක්ඛන්ධප්පමාණානි පජ්ජලිතඅයසූලානි උට්ඨහන්ති. නෙරයිකසත්තා බහුං අද්ධානං වීතිනාමෙත්වා වෙත්තලතාහි ගළිත්වා සූලෙසු පතිත්වා විද්ධසරීරා සූලෙසු ආවුණිතමච්ඡා විය චිරං පච්චන්ති. තානි සූලානිපි පජ්ජලන්ති, නෙරයිකසත්තාපි පජ්ජලන්ති. සූලානං හෙට්ඨා උදකපිට්ඨෙ ජලිතානි ඛුරධාරාසදිසානි තිඛිණානි අයොපොක්ඛරපත්තානි හොන්ති. තෙ සූලෙහි ගළිත්වා අයපොක්ඛරපත්තෙසු පතිත්වා චිරං දුක්ඛවෙදනං අනුභවන්ති. තතො ඛාරොදකෙ පතන්ති, උදකං පජ්ජලති, නෙරයිකසත්තාපි පජ්ජලන්ති, ධූමොපි උට්ඨහති. උදකස්ස පන හෙට්ඨා නදීතලං ඛුරධාරාහි සඤ්ඡන්නං. තෙ “හෙට්ඨා නු ඛො කීදිස”න්ති උදකෙ නිමුජ්ජිත්වා ඛුරධාරාසු ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකා හොන්ති. තෙ තං මහාදුක්ඛං අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තා මහන්තං භෙරවං විරවන්තා විචරන්ති. කදාචි අනුසොතං වුය්හන්ති, කදාචි පටිසොතං. අථ නෙ තීරෙ ඨිතා නිරයපාලා උසුසත්තිතොමරාදීනි උක්ඛිපිත්වා මච්ඡෙ විය විජ්ඣන්ති. තෙ දුක්ඛවෙදනාප්පත්තා මහාවිරවං රවන්ති. අථ නෙ පජ්ජලිතෙහි අයබළිසෙහි උද්ධරිත්වා පරිකඩ්ඪිත්වා පජ්ජලිතඅයපථවියං නිපජ්ජාපෙත්වා තෙසං මුඛෙ තත්තං අයොගුළ්හං පක්ඛිපන්ති.
ඉති නිමිරාජා වෙතරණියං මහාදුක්ඛපීළිතෙ නෙරයිකසත්තෙ දිස්වා භීතතසිතො සඞ්කම්පිතහදයො හුත්වා “කිං නාමෙතෙ සත්තා පාපකම්මං අකංසූ”ති මාතලිං පුච්ඡි. සොපිස්ස බ්යාකාසි. තමත්ථං පකාසෙන්තො ආහ –
“නිමී හවෙ මාතලිමජ්ඣභාසථ, දිස්වා ජනං පතමානං විදුග්ගෙ;
භයඤ්හි මං වින්දති සූත දිස්වා, පුච්ඡාමි තං මාතලි දෙවසාරථි;
ඉමෙ නු මච්චා කිමකංසු පාපං, යෙමෙ ජනා වෙතරණිං පතන්ති.
“තස්ස පුට්ඨො වියාකාසි, මාතලි දෙවසාරථි;
විපාකං පාපකම්මානං, ජානං අක්ඛාසිජානතො.
“යෙ දුබ්බලෙ බලවන්තා ජීවලොකෙ, හිං සන්ති රොසෙන්ති සුපාපධම්මා;
තෙ ලුද්දකම්මා පසවෙත්ව පාපං, තෙමෙ ජනා වෙතරණිං පතන්තී”ති.
තත්ථ වින්දතීති අහං අත්තනො අනිස්සරො හුත්වා භයසන්තකො විය ජාතො. දිස්වාති පතමානං දිස්වා. ජානන්ති භික්ඛවෙ, සො මාතලි සයං ජානන්තො තස්ස අජානතො අක්ඛාසි. දුබ්බලෙති සරීරබලභොගබලආණාබලවිරහිතෙ. බලවන්තාති තෙහි බලෙහි සමන්නාගතා. හිංසන්තීති පාණිප්පහාරාදීහි කිලමෙන්ති. රොසෙන්තීති නානප්පකාරෙහි අක්කොසවත්ථූහි අක්කොසන්ති ඝටෙන්ති. පසවෙත්වාති ජනෙත්වා, කත්වාති අත්ථො.
එවං මාතලි තස්ස පඤ්හං බ්යාකරිත්වා රඤ්ඤා වෙතරණිනිරයෙ දිට්ඨෙ තං පදෙසං අන්තරධාපෙත්වා පුරතො රථං පෙසෙත්වා සුනඛාදීහි ඛාදනට්ඨානං දස්සෙත්වා තං දිස්වා භීතෙන රඤ්ඤා පඤ්හං පුට්ඨො බ්යාකාසි. තමත්ථං පකාසෙන්තො සත්ථා ආහ –
“සාමා ච සොණා සබලා ච ගිජ්ඣා, කාකොලසඞ්ඝා අදන්ති භෙරවා;
භයඤ්හි මං වින්දති සූත දිස්වා, පුච්ඡාමි තං මාතලි දෙවසාරථි;
ඉමෙ නු මච්චා කිංමකංසු පාපං, යෙමෙ ජනෙ කාකොලසඞ්ඝා අදන්ති.
“තස්ස පුට්ඨො වියාකාසි, මාතලි දෙවසාරථි;
විපාකං පාපකම්මානං, ජානං අක්ඛාසිජානතො.
“යෙ කෙචිමෙ මච්ඡරිනො කදරියා, පරිභාසකා සමණබ්රාහ්මණානං;
හිං සන්ති රොසෙන්ති සුපාපධම්මා, තෙ ලුද්දකම්මා පසවෙත්ව පාපං;
තෙමෙ ජනෙ කාකොලසඞ්ඝා අදන්තී”ති.
ඉතො පරෙසු පඤ්හෙසු චෙව බ්යාකරණෙසු ච එසෙව නයො. තත්ථ සාමාති රත්තවණ්ණා. සොණාති සුනඛා. සබලා චාති කබරවණ්ණා ච, සෙතකාළපීතලොහිතවණ්ණා චාති එවං පඤ්චවණ්ණසුනඛෙ දස්සෙති. තෙ කිර මහාහත්ථිප්පමාණා ජලිතඅයපථවියං නෙරයිකසත්තෙ මිගෙ විය අනුබන්ධිත්වා පිණ්ඩිකමංසෙසු ඩංසිත්වා තෙසං තිගාවුතප්පමාණං සරීරං ජලිතඅයපථවියං පාතෙත්වා මහාරවං රවන්තානං ද්වීහි පුරිමපාදෙහි උරං අක්කමිත්වා අට්ඨිමෙව සෙසෙත්වා මංසං ලුඤ්චිත්වා ඛාදන්ති. ගිජ්ඣාති මහාභණ්ඩසකටප්පමාණා ලොහතුණ්ඩා ගිජ්ඣා. එතෙ තෙසං කණයසදිසෙහි තුණ්ඩෙහි අට්ඨීනි භින්දිත්වා අට්ඨිමිඤ්ජං ඛාදන්ති. කාකොලසඞ්ඝාති ලොහතුණ්ඩකාකගණා. තෙ අතිවිය භයානකා දිට්ඨෙ දිට්ඨෙ ඛාදන්ති. යෙමෙ ජනෙති යෙ ඉමෙ නෙරයිකසත්තෙ කාකොලසඞ්ඝා ඛාදන්ති, ඉමෙ නු මච්චා කිං නාම පාපං අකංසූති පුච්ඡි. මච්ඡරිනොති අඤ්ඤෙසං අදායකා. කදරියාති පරෙ දෙන්තෙපි පටිසෙධකා ථද්ධමච්ඡරිනො. සමණබ්රාහ්මණානන්ති සමිතබාහිතපාපානං.