වනපවෙසනකණ්ඩවණ්ණනා
තෙ පටිපථං ආගච්ඡන්තෙ මනුස්සෙ දිස්වා “කුහිං වඞ්කපබ්බතො”ති පුච්ඡන්ති. මනුස්සා “දූරෙ”ති වදන්ති. තෙන වුත්තං –
“යදි කෙචි මනුජා එන්ති, අනුමග්ගෙ පටිපථෙ;
මග්ගං තෙ පටිපුච්ඡාම, ‘කුහිං වඞ්කතපබ්බතො’.
“තෙ තත්ථ අම්හෙ පස්සිත්වා, කලුනං පරිදෙවයුං;
දුක්ඛං තෙ පටිවෙදෙන්ති, දූරෙ වඞ්කතපබ්බතො”ති.
මග්ගස්ස උභොසු පස්සෙසු විවිධඵලධාරිනො රුක්ඛෙ දිස්වා දාරකා කන්දන්ති. මහාසත්තස්සානුභාවෙන ඵලධාරිනො රුක්ඛා ඔනමිත්වා හත්ථසම්ඵස්සං ආගච්ඡන්ති. තතො සුපක්කඵලාඵලානි උච්චිනිත්වා තෙසං දෙති. තං දිස්වා මද්දී අච්ඡරියං පවෙදෙසි. තෙන වුත්තං –
“යදි පස්සන්ති පවනෙ, දාරකා ඵලිනෙ දුමෙ;
තෙසං ඵලානං හෙතුම්හි, උපරොදන්ති දාරකා.
“රොදන්තෙ දාරකෙ දිස්වා, උබ්බිද්ධා විපුලා දුමා;
සයමෙවොනමිත්වාන, උපගච්ඡන්ති දාරකෙ.
“ඉදං අච්ඡෙරකං දිස්වා, අබ්භුතං ලොමහංසනං;
සාධුකාරං පවත්තෙසි, මද්දී සබ්බඞ්ගසොභනා.
“අච්ඡෙරං වත ලොකස්මිං, අබ්භුතං ලොමහංසනං;
වෙස්සන්තරස්ස තෙජෙන, සයමෙවොනතා දුමා”ති.
ජෙතුත්තරනගරතො සුවණ්ණගිරිතාලො නාම පබ්බතො පඤ්ච යොජනානි, තතො කොන්තිමාරා නාම නදී පඤ්ච යොජනානි, තතො අඤ්චරගිරි නාම පබ්බතො පඤ්ච යොජනානි, තතො දුන්නිවිට්ඨබ්රාහ්මණගාමො නාම පඤ්ච යොජනානි, තතො මාතුලනගරං දස යොජනානි. ඉති තං මග්ගං ජෙතුත්තරනගරතො තිංසයොජනං හොති. දෙවතා තං මග්ගං සංඛිපිංසු. තෙ එකදිවසෙනෙව මාතුලනගරං පාපුණිංසු. තෙන වුත්තං –
“සඞ්ඛිපිංසු පථං යක්ඛා, අනුකම්පාය දාරකෙ;
නික්ඛන්තදිවසෙනෙව, චෙතරට්ඨං උපාගමු”න්ති.
උපගච්ඡන්තා ච පන ජෙතුත්තරනගරතො පාතරාසසමයෙ නික්ඛමිත්වා සායන්හසමයෙ චෙතරට්ඨෙ මාතුලනගරං පත්තා. තමත්ථං පකාසෙන්තො සත්ථා ආහ –
“තෙ ගන්ත්වා දීඝමද්ධානං, චෙතරට්ඨං උපාගමුං;
ඉද්ධං ඵීතං ජනපදං, බහුමංසසුරොදන”න්ති.
තදා මාතුලනගරෙ සට්ඨි ඛත්තියසහස්සානි වසන්ති. මහාසත්තො අන්තොනගරං අපවිසිත්වා නගරද්වාරෙයෙව සාලායං නිසීදි. අථස්ස මද්දී බොධිසත්තස්ස පාදෙසු රජං පුඤ්ඡිත්වා පාදෙ සම්බාහිත්වා “වෙස්සන්තරස්ස ආගතභාවං ජානාපෙස්සාමී”ති සාලාතො නික්ඛමිත්වා තස්ස චක්ඛුපථෙ සාලාද්වාරෙ අට්ඨාසි. නගරං පවිසන්තියො ච නික්ඛමන්තියො ච ඉත්ථියො තං දිස්වා පරිවාරෙසුං. තමත්ථං පකාසෙන්තො සත්ථා ආහ –
“චෙතියො පරිවාරිංසු, දිස්වා ලක්ඛණමාගතං;
සුඛුමාලී වත අය්යා, පත්තිකා පරිධාවති.
“වය්හාහි පරියායිත්වා, සිවිකාය රථෙන ච;
සාජ්ජ මද්දී අරඤ්ඤස්මිං, පත්තිකා පරිධාවතී”ති.
තත්ථ ලක්ඛණමාගතන්ති ලක්ඛණසම්පන්නං මද්දිං ආගතං. පරිධාවතීති එවං සුඛුමාලී හුත්වා පත්තිකාව විචරති. පරියායිත්වාති ජෙතුත්තරනගරෙ විචරිත්වා. සිවිකායාති සුවණ්ණසිවිකාය.
මහාජනො මද්දිඤ්ච වෙස්සන්තරඤ්ච ද්වෙ පුත්තෙ චස්ස අනාථාගමනෙන ආගතෙ දිස්වා ගන්ත්වා රාජූනං ආචික්ඛි. සට්ඨිසහස්සා රාජානො රොදන්තා පරිදෙවන්තා තස්ස සන්තිකං ආගමංසු. තමත්ථං පකාසෙන්තො සත්ථා ආහ –
“තං දිස්වා චෙතපාමොක්ඛා, රොදමානා උපාගමුං;
කච්චි නු දෙව කුසලං, කච්චි දෙව අනාමයං;
කච්චි පිතා අරොගො තෙ, සිවීනඤ්ච අනාමයං.
“කො තෙ බලං මහාරාජ, කො නු තෙ රථමණ්ඩලං;
අනස්සකො අරථකො, දීඝමද්ධානමාගතො;
කච්චාමිත්තෙහි පකතො, අනුප්පත්තොසිමං දිස”න්ති.
තත්ථ දිස්වාති දූරතොව පස්සිත්වා. චෙතපාමොක්ඛාති චෙතරාජානො. උපාගමුන්ති උපසඞ්කමිංසු. කුසලන්ති ආරොග්යං. අනාමයන්ති නිද්දුක්ඛභාවං. කො තෙ බලන්ති කුහිං තව බලකායො. රථමණ්ඩලන්ති යෙනාසි රථෙන ආගතො, සො කුහින්ති පුච්ඡන්ති. අනස්සකොති අස්සවිරහිතො. අරථකොති අයානකො. දීඝමද්ධානමාගතොති දීඝමග්ගං ආගතො. පකතොති අභිභූතො.
අථ නෙසං මහාසත්තො අත්තනො ආගතකාරණං කථෙන්තො ආහ –
“කුසලඤ්චෙව මෙ සම්මා, අථො සම්මා අනාමයං;
අථො පිතා අරොගො මෙ, සිවීනඤ්ච අනාමයං.
“අහඤ්හි කුඤ්ජරං දජ්ජං, ඊසාදන්තං උරූළ්හවං;
ඛෙත්තඤ්ඤුං සබ්බයුද්ධානං, සබ්බසෙතං ගජුත්තමං.
“පණ්ඩුකම්බලසඤ්ඡන්නං, පභින්නං සත්තුමද්දනං;
දන්තිං සවාලබීජනිං, සෙතං කෙලාසසාදිසං.
“සසෙතච්ඡත්තං සඋපාධෙය්යං, සාථබ්බනං සහත්ථිපං;
අග්ගයානං රාජවාහිං, බ්රාහ්මණානං අදාසහං.
“තස්මිං මෙ සිවයො කුද්ධා, පිතා චුපහතොමනො;
අවරුද්ධසි මං රාජා, වඞ්කං ගච්ඡාමි පබ්බතං;
ඔකාසං සම්මා ජානාථ, වනෙ යත්ථ වසාමසෙ”ති.
තත්ථ තස්මිං මෙති තස්මිං කාරණෙ මය්හං සිවයො කුද්ධා. උපහතොමනොති උපහතචිත්තො කුද්ධොව මං රට්ඨා පබ්බාජෙසි. යත්ථාති යස්මිං වනෙ මයං වසෙය්යාම, තත්ථ වසනොකාසං ජානාථාති.