2. උම්මාදන්තීජාතකවණ්ණනා (527)
නිවෙසනං කස්සනුදං සුනන්දාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො උක්කණ්ඨිතභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. සො කිරෙකදිවසං සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරන්තො එකං අලඞ්කතපටියත්තං උත්තමරූපධරං ඉත්ථිං ඔලොකෙත්වා පටිබද්ධචිත්තො හුත්වා චිත්තං නිවත්තෙතුං අසක්කොන්තො විහාරමෙව ආගන්ත්වා තතො පට්ඨාය සල්ලවිද්ධො විය රාගාතුරො භන්තමිගපටිභාගො කිසො ධමනීසන්ථතගත්තො උප්පණ්ඩුප්පණ්ඩුකජාතො අනභිරතො එකිරියාපථෙපි චිත්තස්සාදං අලභන්තො ආචරියවත්තාදීනි පහාය උද්දෙසපරිපුච්ඡාකම්මට්ඨානානුයොගරහිතො විහාසි. සො සහායභික්ඛූහි “පුබ්බෙ ත්වං, ආවුසො, සන්තින්ද්රියො විප්පසන්නමුඛවණ්ණො, ඉදානි නො තථා, කිං නු ඛො කාරණ”න්ති පුට්ඨො, “ආවුසො, අනභිරතොම්හී”ති ආහ. අථ නං තෙ “අභිරමාවුසො, සාසනෙ, බුද්ධුප්පාදො නාම දුල්ලභො, තථා සද්ධම්මස්සවනං මනුස්සපටිලාභො ච, සො ත්වං මනුස්සපටිලාභං පටිලභිත්වා දුක්ඛස්සන්තකිරියං පත්ථයමානො අස්සුමුඛං ඤාතිජනං පහාය සද්ධාය පබ්බජිත්වා කිංකාරණා කිලෙසවසං යාසි, කිලෙසා නාමෙතෙ ගණ්ඩුප්පාදකපාණකං උපාදාය සබ්බබාලජනසාධාරණා, යෙ තෙසං වත්ථුභූතා, තෙපි අප්පස්සාදා කාමා බහුදුක්ඛා බහුපායාසා, ආදීනවො එත්ථ භිය්යො. අට්ඨිකඞ්කලූපමා කාමා, මංසපෙසූපමා කාමා, තිණුක්කූපමා කාමා, අඞ්ගාරකාසූපමා කාමා, සුපිනකූපමා කාමා, යාචිතකූපමා කාමා, රුක්ඛඵලූපමා කාමා, අසිසූනූපමා කාමා, සත්තිසූලූපමා කාමා, සප්පසිරූපමා කාමා, අග්ගික්ඛන්ධූපමා කාමා, ත්වං නාම එවරූපෙ බුද්ධසාසනෙ පබ්බජිත්වා එවං අනත්ථකාරකානං කිලෙසානං වසං ගතොසී”ති ඔවදිත්වා අත්තනො කථං ගාහාපෙතුං අසක්කොන්තා සත්ථු සන්තිකං ධම්මසභං නෙත්වා “කිං, භික්ඛවෙ, අනිච්ඡමානකං භික්ඛුං ආනයිත්ථා”ති වුත්තෙ, “භන්තෙ, අයං කිර භික්ඛු උක්කණ්ඨිතො”ති ආහංසු. සත්ථා “සච්චං කිරා”ති පුච්ඡිත්වා “සච්චං, භන්තෙ”ති වුත්තෙ “භික්ඛු පොරාණකපණ්ඩිතා රජ්ජං අනුසාසන්තාපි කිලෙසෙ උප්පන්නෙ තස්ස වසං අගන්ත්වා චිත්තං නිවාරෙත්වා න අයුත්තකං කරිංසූ”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ සිවිරට්ඨෙ අරිට්ඨපුරනගරෙ සිවි නාම රාජා රජ්ජං කාරෙසි. බොධිසත්තො තස්ස අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිස්මිං නිබ්බත්ති, “සිවිකුමාරො”ත්වෙවස්ස නාමං කරිංසු. සෙනාපතිස්සපි පුත්තො ජායි, “අභිපාරකො”තිස්ස නාමං කරිංසු. තෙ උභොපි සහායා හුත්වා අභිවඩ්ඪන්තා සොළසවස්සිකා හුත්වා තක්කසිලං ගන්ත්වා සිප්පං උග්ගණ්හිත්වා ආගමිංසු. රාජා පුත්තස්ස රජ්ජං අදාසි. සොපි අභිපාරකං සෙනාපතිට්ඨානෙ ඨපෙත්වා ධම්මෙන රජ්ජං කාරෙසි. තස්මිංයෙව නගරෙ තිරිටිවච්ඡස්ස නාම අසීතිකොටිවිභවස්ස සෙට්ඨිනො ධීතා නිබ්බත්ති උත්තමරූපධරා සොභග්ගප්පත්තා සුභලක්ඛණෙන සමන්නාගතා, තස්සා නාමග්ගහණදිවසෙ “උම්මාදන්තී”ති නාමං කරිංසු. සා සොළසවස්සිකකාලෙ අතික්කන්තමානුසවණ්ණා දෙවච්ඡරා විය අභිරූපා දස්සනීයා පාසාදිකා පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතා අහොසි. යෙ යෙ පුථුජ්ජනා තං පස්සන්ති, තෙ තෙ සකභාවෙන සණ්ඨාතුං අසක්කොන්තා සුරාපානමදමත්තා විය කිලෙසමදෙන මත්තා හුත්වා සතිං පච්චුපට්ඨාපෙතුං සමත්ථා නාම නාහෙසුං.
අථස්සා පිතා තිරිටිවච්ඡො රාජානං උපසඞ්කමිත්වා “දෙව, මම ගෙහෙ ඉත්ථිරතනං උප්පන්නං, රඤ්ඤොව අනුච්ඡවිකං, ලක්ඛණපාඨකෙ බ්රාහ්මණෙ පෙසෙත්වා තං වීමංසාපෙත්වා යථාරුචි කරොහී”ති ආහ. රාජා “සාධූ”ති වත්වා බ්රාහ්මණෙ පෙසෙසි. තෙ සෙට්ඨිගෙහං ගන්ත්වා කතසක්කාරසම්මානා පායාසං පරිභුඤ්ජිංසු. තස්මිං ඛණෙ උම්මාදන්තී සබ්බාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතා තෙසං සන්තිකං අගමාසි. තෙ තං දිස්වා සතිං පච්චුපට්ඨාපෙතුං අසක්කොන්තා කිලෙසමදමත්තා හුත්වා අත්තනො විප්පකතභොජනභාවං න ජානිංසු. එකච්චෙ ආලොපං ගහෙත්වා “භුඤ්ජිස්සාමා”ති සඤ්ඤාය සීසෙ ඨපෙසුං, එකච්චෙ උපකච්ඡන්තරෙ ඛිපිංසු, එකච්චෙ භිත්තිං පහරිංසු, සබ්බෙව උම්මත්තකා අහෙසුං. සා තෙ දිස්වා “ඉමෙ කිර මම ලක්ඛණං වීමංසිස්සන්ති, ගීවායං නෙ ගහෙත්වා නීහරථා”ති නීහරාපෙසි. තෙ මඞ්කුභූතා රාජනිවෙසනං ගන්ත්වා උම්මාදන්තියා කුද්ධා “දෙව, සා ඉත්ථී කාළකණ්ණී, න තුම්හාකං අනුච්ඡවිකා”ති වදිංසු. රාජා “කාළකණ්ණී කිරා”ති න තං ආණාපෙසි. සා තං පවත්තිං සුත්වා “අහං කිර කාළකණ්ණීති රඤ්ඤා න ගහිතා, කාළකණ්ණියො නාම න එවරූපා හොන්තී”ති වත්වා “හොතු, සචෙ පන තං රාජානං පස්සිස්සාමි, ජානිස්සාමී”ති තස්මිං ආඝාතං බන්ධි. අථ නං පිතා අභිපාරකස්ස අදාසි, සා තස්ස පියා අහොසි මනාපා.