5. චූළසුතසොමජාතකවණ්ණනා (525)
ආමන්තයාමි නිගමන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො නෙක්ඛම්මපාරමිං ආරබ්භ කථෙසි. පච්චුප්පන්නවත්ථු මහානාරදකස්සපජාතකසදිසමෙව (ජා· 2.22.1153 ආදයො). අතීතෙ පන බාරාණසී සුදස්සනං නාම නගරං අහොසි, තත්ථ බ්රහ්මදත්තො නාම රාජා අජ්ඣාවසි. බොධිසත්තො තස්ස අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්ති, දසමාසච්චයෙන මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමි. තස්ස පන පුණ්ණචන්දසස්සිරිකං මුඛං අහොසි, තෙනස්ස “සොමකුමාරො”ති නාමං කරිංසු. සො විඤ්ඤුතං පත්තො සුතවිත්තකො සවනසීලො අහොසි, තෙන නං “සුතසොමො”ති සඤ්ජානිංසු. සො වයප්පත්තො තක්කසිලායං සබ්බසිප්පානි උග්ගහෙත්වා ආගතො පිතු සන්තකං සෙතච්ඡත්තං ලභිත්වා ධම්මෙන රජ්ජං කාරෙසි, මහන්තං ඉස්සරියං අහොසි. තස්ස චන්දාදෙවිප්පමුඛානි සොළස ඉත්ථිසහස්සානි අහෙසුං. සො අපරභාගෙ පුත්තධීතාහි වඩ්ඪන්තො ඝරාවාසෙ අනභිරතො අරඤ්ඤං පවිසිත්වා පබ්බජිතුකාමො අහොසි.
සො එකදිවසං කප්පකං ආමන්තෙත්වා “යදා මෙ, සම්ම, සිරස්මිං පලිතං පස්සෙය්යාසි, තදා මෙ ආරොචෙය්යාසී”ති ආහ. කප්පකො තස්ස වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා අපරභාගෙ පලිතං දිස්වා ආරොචෙත්වා “තෙන හි නං, සම්ම කප්පක, උද්ධරිත්වා මම හත්ථෙ පතිට්ඨපෙහී”ති වුත්තෙ සුවණ්ණසණ්ඩාසෙන උද්ධරිත්වා රඤ්ඤො හත්ථෙ ඨපෙසි. තං දිස්වා මහාසත්තො “ජරාය මෙ සරීරං අභිභූත”න්ති භීතො තං පලිතං ගහෙත්වාව පාසාදා ඔතරිත්වා මහාජනස්ස දස්සනට්ඨානෙ පඤ්ඤත්තෙ රාජපල්ලඞ්කෙ නිසීදිත්වා සෙනාපතිප්පමුඛානි අසීතිඅමච්චසහස්සානි පුරොහිතප්පමුඛානි සට්ඨිබ්රාහ්මණසහස්සානි අඤ්ඤෙ ච රට්ඨිකජානපදනෙගමාදයො බහූ ජනෙ පක්කොසාපෙත්වා “සිරස්මිං මෙ පලිතං ජාතං, අහං මහල්ලකොස්මි, මම පබ්බජිතභාවං ජානාථා”ති වත්වා පඨමං ගාථමාහ –
“ආමන්තයාමි නිගමං, මිත්තාමච්චෙ පරිස්සජෙ;
සිරස්මිං පලිතං ජාතං, පබ්බජ්ජං දානි රොචහ”න්ති.
තත්ථ ආමන්තයාමීති ජානාපෙමි. රොචහන්ති “රොචෙමි අහං, තස්ස මෙ, භොන්තො! පබ්බජිතභාවං ජානාථා”ති.
තං සුත්වා තෙසු එකො විසාරදප්පත්තො හුත්වා ගාථමාහ –
“අභුං මෙ කථං නු භණසි, සල්ලං මෙ දෙව උරසි කප්පෙසි;
සත්තසතා තෙ භරියා, කථං නු තෙ තා භවිස්සන්තී”ති.
තත්ථ අභුන්ති අවඩ්ඪිං. උරසි කප්පෙසීති උරස්මිං සුනිසිතධොතසත්තිං චාරෙසි. සත්තසතාති සමජාතිකා ඛත්තියකඤ්ඤා සන්ධායෙතං වුත්තං. කථං නු තෙ තා භවිස්සන්තීති තා තව භරියා තයි පබ්බජිතෙ අනාථා නිප්පච්චයා කථං භවිස්සන්ති, එතා අනාථා කත්වා තුම්හාකං පබ්බජ්ජා නාම න යුත්තාති.
තතො මහාසත්තො තතියං ගාථමාහ –
“පඤ්ඤායිහින්ති එතා, දහරා අඤ්ඤම්පි තා ගමිස්සන්ති;
සග්ගඤ්ච පත්ථයානො, තෙන අහං පබ්බජිස්සාමී”ති.
තත්ථ පඤ්ඤායිහින්තීති අත්තනො කම්මෙන පඤ්ඤායිස්සන්ති. අහං එතාසං කිං හොමි, සබ්බාපෙතා දහරා, යො අඤ්ඤො රාජා භවිස්සති, තං එතා ගමිස්සන්තීති.
අමච්චාදයො බොධිසත්තස්ස පටිවචනං දාතුං අසක්කොන්තා තස්ස මාතු සන්තිකං ගන්ත්වා තමත්ථං ආරොචෙසුං. සා තුරිතතුරිතා ආගන්ත්වා “සච්චං කිර ත්වං, තාත, පබ්බජිතුකාමොසී”ති වත්වා ද්වෙ ගාථායො අභාසි –
“දුල්ලද්ධං මෙ ආසි සුතසොම, යස්ස තෙ හොමහං මාතා;
යං මෙ විලපන්තියා, අනපෙක්ඛො පබ්බජසි දෙව.
“දුල්ලද්ධං මෙ ආසි සුතසොම, යං තං අහං විජායිස්සං;
යං මෙ විලපන්තියා, අනපෙක්ඛො පබ්බජසි දෙවා”ති.
තත්ථ දුල්ලද්ධන්ති යං එතං මයා ලභන්තියා පුත්තං ජම්මං ලද්ධං දුල්ලද්ධං. යං මෙති යෙන කාරණෙන මයි නානප්පකාරකං විපලන්තියා ත්වං පබ්බජිතුං ඉච්ඡසි, තෙන කාරණෙන තාදිසස්ස පුත්තස්ස ලභනං මම දුල්ලද්ධං නාමාති.
බොධිසත්තො එවං පරිදෙවමානායපි මාතරා සද්ධිං කිඤ්චි න කථෙසි. සා රොදිත්වා කන්දිත්වා සයමෙව එකමන්තං අට්ඨාසි. අථස්ස පිතු ආරොචෙසුං. සො ආගන්ත්වා එකං තාව ගාථමාහ –
“කො නාමෙසො ධම්මො, සුතසොම කා ච නාම පබ්බජ්ජා;
යං නො අම්හෙ ජිණ්ණෙ, අනපෙක්ඛො පබ්බජසි දෙවා”ති.
තත්ථ යං නො අම්හෙති යං ත්වං අම්හාකං පුත්තො සමානො අම්හෙ ජිණ්ණෙ පටිජග්ගිතබ්බකාලෙ අප්පටිජග්ගිත්වා පපාතෙ සිලං පවට්ටෙන්තො විය ඡඩ්ඩෙත්වා අනපෙක්ඛො පබ්බජසි, තෙන තං වදාමි කො නාමෙසො තව ධම්මොති අධිප්පායො.