3. සච්චංකිරජාතකවණ්ණනා (73)
සච්චං කිරෙවමාහංසූති ඉදං සත්ථා වෙළුවනෙ විහරන්තො දෙවදත්තස්ස වධාය පරිසක්කනං ආරබ්භ කථෙසි. භික්ඛුසඞ්ඝස්මිඤ්හි ධම්මසභායං නිසීදිත්වා “ආවුසො, දෙවදත්තො සත්ථු ගුණං න ජානාති, වධායයෙව පරිසක්කතී”ති දෙවදත්තස්ස අගුණං කථෙන්තෙ සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව දෙවදත්තො මය්හං වධාය පරිසක්කති, පුබ්බෙපි පරිසක්කියෙවා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ තස්ස දුට්ඨකුමාරො නාම පුත්තො අහොසි කක්ඛළො ඵරුසො පහටාසීවිසූපමො, අනක්කොසිත්වා වා අපහරිත්වා වා කෙනචි සද්ධිං න කථෙති. සො අන්තොජනස්ස ච බහිජනස්ස ච අක්ඛිම්හි පතිතරජං විය, ඛාදිතුං ආගතපිසාචො විය ච අමනාපො අහොසි උබ්බෙජනීයො. සො එකදිවසං නදීකීළං කීළිතුකාමො මහන්තෙන පරිවාරෙන නදීතීරං අගමාසි. තස්මිං ඛණෙ මහාමෙඝො උට්ඨහි, දිසා අන්ධකාරා ජාතා. සො දාසපෙස්සජනං ආහ “එථ භණෙ, මං ගහෙත්වා නදීමජ්ඣං නෙත්වා න්හාපෙත්වා ආනෙථා”ති. තෙ තං තත්ථ නෙත්වා “කිං නො රාජා කරිස්සති, ඉමං පාපපුරිසං එත්ථෙව මාරෙමා”ති මන්තයිත්වා “එත්ථ ගච්ඡ කාළකණ්ණී”ති උදකෙ නං ඔපිලාපෙත්වා පච්චුත්තරිත්වා තීරෙ අට්ඨංසු. “කහං කුමාරො”ති ච වුත්තෙ “න මයං කුමාරං පස්සාම, මෙඝං උට්ඨිතං දිස්වා උදකෙ නිමුජ්ජිත්වා පුරතො ආගතො භවිස්සතී”ති. අමච්චා රඤ්ඤො සන්තිකං අගමංසු. රාජා “කහං මෙ පුත්තො”ති පුච්ඡි. න ජානාම දෙව, මෙඝෙ උට්ඨිතෙ “පුරතො ආගතො භවිස්සතී”ති සඤ්ඤාය ආගතම්හාති. රාජා ද්වාරං විවරාපෙත්වා “නදීතීරං ගන්ත්වා විචිනථා”ති තත්ථ තත්ථ විචිනාපෙසි, කොචි කුමාරං නාද්දස.
සොපි ඛො මෙඝන්ධකාරෙ දෙවෙ වස්සන්තෙ නදියා වුය්හමානො එකං දාරුක්ඛන්ධං දිස්වා තත්ථ නිසීදිත්වා මරණභයතජ්ජිතො පරිදෙවමානො ගච්ඡති. තස්මිං පන කාලෙ බාරාණසිවාසී එකො සෙට්ඨි නදීතීරෙ චත්තාලීසකොටිධනං නිදහිත්වාව මරන්තො ධනතණ්හාය ධනපිට්ඨෙ සප්පො හුත්වා නිබ්බත්ති. අපරො තස්මිංයෙව පදෙසෙ තිංස කොටියො නිදහිත්වා ධනතණ්හාය තත්ථෙව උන්දූරො හුත්වා නිබ්බත්ති. තෙසං වසනට්ඨානං උදකං පාවිසි. තෙ උදකස්ස පවිට්ඨමග්ගෙනෙව නික්ඛමිත්වා සොතං ඡින්දන්තා ගන්ත්වා තං රාජකුමාරෙන අභිනිසින්නං දාරුක්ඛන්ධං පත්වා එකො එකං කොටිං, ඉතරො ඉතරං ආරුය්හ ඛන්ධපිට්ඨෙයෙව නිපජ්ජිංසු. තස්සායෙව ඛො පන නදියා තීරෙ එකො සිම්බලිරුක්ඛො අත්ථි, තත්ථෙකො සුවපොතකො වසති. සොපි රුක්ඛො උදකෙන ධොතමූලො නදීපිට්ඨෙ පති, සුවපොතකො දෙවෙ වස්සන්තෙ උප්පතිත්වා ගන්තුං අසක්කොන්තො ගන්ත්වා තස්සෙව ඛන්ධස්ස එකපස්සෙ නිලීයි. එවං තෙ චත්තාරො ජනා එකතො වුය්හමානා ගච්ඡන්ති.
බොධිසත්තොපි ඛො තස්මිං කාලෙ කාසිරට්ඨෙ උදිච්චබ්රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වුඩ්ඪිප්පත්තො ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා එකස්මිං නදීනිවත්තනෙ පණ්ණසාලං මාපෙත්වා වසති. සො අඩ්ඪරත්තසමයෙ චඞ්කමමානො තස්ස රාජකුමාරස්ස බලවපරිදෙවනසද්දං සුත්වා චින්තෙසි “මාදිසෙ නාම මෙත්තානුද්දයසම්පන්නෙ තාපසෙ පස්සන්තෙ එතස්ස පුරිසස්ස මරණං අයුත්තං, උදකතො උද්ධරිත්වා තස්ස ජීවිතදානං දස්සාමී”ති. සො තං “මා භායි, මා භායී”ති අස්සාසෙත්වා උදකසොතං ඡින්දන්තො ගන්ත්වා තං දාරුක්ඛන්ධං එකාය කොටියා ගහෙත්වා ආකඩ්ඪන්තො නාගබලො ථාමසම්පන්නො එකවෙගෙන තීරං පත්වා කුමාරං උක්ඛිපිත්වා තීරෙ පතිට්ඨාපෙසි. තෙපි සප්පාදයො දිස්වා උක්ඛිපිත්වා අස්සමපදං නෙත්වා අග්ගිං ජාලෙත්වා “ඉමෙ දුබ්බලතරා”ති පඨමං සප්පාදීනං සරීරං සෙදෙත්වා පච්ඡා රාජකුමාරස්ස සරීරං සෙදෙත්වා තම්පි අරොගං කත්වා ආහාරං දෙන්තොපි පඨමං සප්පාදීනංයෙව දත්වා පච්ඡා තස්ස ඵලාඵලානි උපනාමෙසි. රාජකුමාරො “අයං කූටතාපසො මං රාජකුමාරං අගණෙත්වා තිරච්ඡානගතානං සම්මානං කරොතී”ති බොධිසත්තෙ ආඝාතං බන්ධි.
තතො කතිපාහච්චයෙන සබ්බෙසුපි තෙසු ථාමබලප්පත්තෙසු නදියා ඔඝෙ පච්ඡින්නෙ සප්පො තාපසං වන්දිත්වා ආහ “භන්තෙ, තුම්හෙහි මය්හං මහාඋපකාරො කතො, න ඛො පනාහං දලිද්දො, අසුකට්ඨානෙ මෙ චත්තාලීස හිරඤ්ඤකොටියො නිදහිත්වා ඨපිතා, තුම්හාකං ධනෙන කිච්චෙ සති සබ්බම්පෙතං ධනං තුම්හාකං දාතුං සක්කොමි, තං ඨානං ආගන්ත්වා ‘දීඝා’ති පක්කොසෙය්යාථා”ති වත්වා පක්කාමි. උන්දූරොපි තථෙව තාපසං නිමන්තෙත්වා “අසුකට්ඨානෙ ඨත්වා ‘උන්දූරා’ති පක්කොසෙය්යාථා”ති වත්වා පක්කාමි. සුවපොතකො පන තාපසං වන්දිත්වා “භන්තෙ, මය්හං ධනං නත්ථි, රත්තසාලීහි පන වො අත්ථෙ සති අසුකං නාම මය්හං වසනට්ඨානං, තත්ථ ගන්ත්වා ‘සුවා’ති පක්කොසෙය්යාථ, අහං ඤාතකානං ආරොචෙත්වා අනෙකසකටපූරමත්තා රත්තසාලියො ආහරාපෙත්වා දාතුං සක්කොමී”ති වත්වා පක්කාමි. ඉතරො පන මිත්තදුබ්භී “ධම්මසුධම්මතාය කිඤ්චි අවත්වා ගන්තුං අයුත්තං, එවං තං අත්තනො සන්තිකං ආගතං මාරෙස්සාමී”ති චින්තෙත්වා “භන්තෙ, මයි රජ්ජෙ පතිට්ඨිතෙ ආගච්ඡෙය්යාථ, අහං වො චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨහිස්සාමී”ති වත්වා පක්කාමි. සො ගන්ත්වා න චිරස්සෙව රජ්ජෙ පතිට්ඨාසි.