8. වරුණවග්ගො
1. වරුණජාතකවණ්ණනා (71)
යො පුබ්බෙ කරණීයානීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො කුටුම්බිකපුත්තතිස්සත්ථෙරං ආරබ්භ කථෙසි. එකස්මිං කිර දිවසෙ සාවත්ථිවාසිනො අඤ්ඤමඤ්ඤසහායකා තිංසමත්තා කුලපුත්තා ගන්ධපුප්ඵවත්ථාදීනි ගහෙත්වා “සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණිස්සාමා”ති මහාජනපරිවුතා ජෙතවනං ගන්ත්වා නාගමාළකසාලමාළකාදීසු ථොකං නිසීදිත්වා සායන්හසමයෙ සත්ථරි සුරභිගන්ධවාසිතාය ගන්ධකුටිතො නික්ඛමිත්වා ධම්මසභං ගන්ත්වා අලඞ්කතබුද්ධාසනෙ නිසින්නෙ සපරිවාරා ධම්මසභං ගන්ත්වා සත්ථාරං ගන්ධපුප්ඵෙහි පූජෙත්වා චක්කඞ්කිතතලෙසු ඵුල්ලපදුමසස්සිරිකෙසු පාදෙසු වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නා ධම්මං සුණිංසු.
අථ නෙසං එතදහොසි “යථා යථා ඛො මයං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාම, පබ්බජෙය්යාමා”ති. තෙ තථාගතස්ස ධම්මසභාතො නික්ඛන්තකාලෙ තථාගතං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා පබ්බජ්ජං යාචිංසු, සත්ථා තෙසං පබ්බජ්ජං අදාසි. තෙ ආචරියුපජ්ඣායෙ ආරාධෙත්වා උපසම්පදං ලභිත්වා පඤ්ච වස්සානි ආචරියුපජ්ඣායානං සන්තිකෙ වසිත්වා ද්වෙ මාතිකා පගුණං කත්වා කප්පියාකප්පියං ඤත්වා තිස්සො අනුමොදනා උග්ගණ්හිත්වා චීවරානි සිබ්බෙත්වා රජිත්වා “සමණධම්මං කරිස්සාමා”ති ආචරියුපජ්ඣායෙ ආපුච්ඡිත්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදිත්වා “මයං, භන්තෙ, භවෙසු උක්කණ්ඨිතා ජාතිජරාබ්යාධිමරණභයභීතා, තෙසං නො සංසාරපරිමොචනත්ථාය කම්මට්ඨානං කථෙථා”ති යාචිංසු. සත්ථා තෙසං අට්ඨතිංසාය කම්මට්ඨානෙසු සප්පායං විචිනිත්වා කම්මට්ඨානං කථෙසි. තෙ සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පරිවෙණං ගන්ත්වා ආචරියුපජ්ඣායෙ ඔලොකෙත්වා පත්තචීවරමාදාය “සමණධම්මං කරිස්සාමා”ති නික්ඛමිංසු.
අථ නෙසං අබ්භන්තරෙ එකො භික්ඛු නාමෙන කුටුම්බිකපුත්තතිස්සත්ථෙරො නාම කුසීතො හීනවීරියො රසගිද්ධො. සො එවං චින්තෙසි “අහං නෙව අරඤ්ඤෙ වසිතුං, න පධානං පදහිතුං, න භික්ඛාචරියාය යාපෙතුං සක්ඛිස්සාමි, කො මෙ ගමනෙන අත්ථො, නිවත්තිස්සාමී”ති සො වීරියං ඔස්සජිත්වා තෙ භික්ඛූ අනුගන්ත්වා නිවත්ති. තෙපි ඛො භික්ඛූ කොසලෙසු චාරිකං චරමානා අඤ්ඤතරං පච්චන්තගාමං ගන්ත්වා තං උපනිස්සාය එකස්මිං අරඤ්ඤායතනෙ වස්සං උපගන්ත්වා අන්තොතෙමාසං අප්පමත්තා ඝටෙන්තා වායමන්තා විපස්සනාගබ්භං ගාහාපෙත්වා පථවිං උන්නාදයමානා අරහත්තං පත්වා වුත්ථවස්සා පවාරෙත්වා “පටිලද්ධගුණං සත්ථු ආරොචෙස්සාමා”ති තතො නික්ඛමිත්වා අනුපුබ්බෙන ජෙතවනං පත්වා පත්තචීවරං පටිසාමෙත්වා ආචරියුපජ්ඣායෙ දිස්වා තථාගතං දට්ඨුකාමා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා නිසීදිංසු. සත්ථා තෙහි සද්ධිං මධුරපටිසන්ථාරං අකාසි. තෙ කතපටිසන්ථාරා අත්තනා පටිලද්ධගුණං තථාගතස්ස ආරොචෙසුං, සත්ථා තෙ භික්ඛූ පසංසි. කුටුම්බිකපුත්තතිස්සත්ථෙරො සත්ථාරං තෙසං ගුණකථං කථෙන්තං දිස්වා සයම්පි සමණධම්මං කාතුකාමො ජාතො. තෙපි ඛො භික්ඛූ “මයං, භන්තෙ, තමෙව අරඤ්ඤවාසං ගන්ත්වා වසිස්සාමා”ති සත්ථාරං ආපුච්ඡිංසු. සත්ථා “සාධූ”ති අනුජානි. තෙ සත්ථාරං වන්දිත්වා පරිවෙණං අගමංසු.
අථ සො කුටුම්බිකපුත්තතිස්සත්ථෙරො රත්තිභාගසමනන්තරෙ අච්චාරද්ධවීරියො හුත්වා අතිවෙගෙන සමණධම්මං කරොන්තො මජ්ඣිමයාමසමනන්තරෙ ආලම්බනඵලකං නිස්සාය ඨිතකොව නිද්දායන්තො පරිවත්තිත්වා පති, ඌරුට්ඨිකං භිජ්ජි, වෙදනා මහන්තා ජාතා. තෙසං භික්ඛූනං තං පටිජග්ගන්තානං ගමනං න සම්පජ්ජි. අථ නෙ උපට්ඨානවෙලායං ආගතෙ සත්ථා පුච්ඡි “නනු තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, ‘ස්වෙ ගමිස්සාමා’ති හිය්යො ආපුච්ඡිත්ථා”ති? “ආම, භන්තෙ, අපිච ඛො පන අම්හාකං සහායකො කුටුම්බිකපුත්තතිස්සත්ථෙරො අකාලෙ අතිවෙගෙන සමණධම්මං කරොන්තො නිද්දාභිභූතො පරිවත්තිත්වා පතිතො, ඌරුට්ඨිස්ස භින්නං, තං නිස්සාය අම්හාකං ගමනං න සම්පජ්ජී”ති. සත්ථා “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙවෙස අත්තනො හීනවීරියභාවෙන අකාලෙ අතිවෙගෙන වීරියං කරොන්තො තුම්හාකං ගමනන්තරායං කරොති, පුබ්බෙපෙස තුම්හාකං ගමනන්තරායං අකාසියෙවා”ති වත්වා තෙහි යාචිතො අතීතං ආහරි.