සාධූ සම්බහුලා ඤාතීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො උදකකලහෙ අත්තනො ඤාතකානං මහාවිනාසං පච්චුපට්ඨිතං ඤත්වා ආකාසෙන ගන්ත්වා රොහිණීනදියා උපරි පල්ලඞ්කෙන නිසීදිත්වා නීලරංසිං විස්සජ්ජෙත්වා ඤාතකෙ සංවෙජෙත්වා ආකාසා ඔරුය්හ නදීතීරෙ නිසින්නො තං කලහං ආරබ්භ කථෙසි. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන කුණාලජාතකෙ (ජා· 2.21.කුණාලජාතක) ආවි භවිස්සති. තදා පන සත්ථා ඤාතකෙ ආමන්තෙත්වා “මහාරාජා , තුම්හෙ ඤාතකා, ඤාතකෙහි නාම සමග්ගෙහි සම්මොදමානෙහි භවිතුං වට්ටති. ඤාතකානඤ්හි සාමග්ගියා සති පච්චාමිත්තා ඔකාසං න ලභන්ති, තිට්ඨන්තු තාව මනුස්සභූතා, අචෙතනානං රුක්ඛානම්පි සාමග්ගිං ලද්ධුං වට්ටති. අතීතස්මිඤ්හි හිමවන්තප්පදෙසෙ මහාවාතො සාලවනං පහරි, තස්ස පන සාලවනස්ස අඤ්ඤමඤ්ඤං රුක්ඛගච්ඡගුම්බලතාහි සම්බන්ධත්තා එකරුක්ඛම්පි පාතෙතුං අසක්කොන්තො මත්ථකමත්ථකෙනෙව අගමාසි. එකං පන අඞ්ගණෙ ඨිතං සාඛාවිටපසම්පන්නම්පි මහාරුක්ඛං අඤ්ඤෙහි රුක්ඛෙහි අසම්බන්ධත්තා උම්මූලෙත්වා භූමියං පාතෙසි, ඉමිනා කාරණෙන තුම්හෙහිපි සමග්ගෙහි සම්මොදමානෙහි භවිතුං වට්ටතී”ති වත්වා තෙහි යාචිතො අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ පඨමං උප්පන්නො වෙස්සවණො මහාරාජා චවි, සක්කො අඤ්ඤං වෙස්සවණං ඨපෙසි. එතස්මිං වෙස්සවණෙ පරිවත්තෙ පච්ඡා නිබ්බත්තවෙස්සවණො “රුක්ඛගච්ඡගුම්බලතානං අත්තනො අත්තනො රුච්චනට්ඨානෙ විමානං ගණ්හන්තූ”ති සාසනං පෙසෙසි. තදා බොධිසත්තො හිමවන්තප්පදෙසෙ එකස්මිං සාලවනෙ රුක්ඛදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති. සො ඤාතකෙ ආහ “තුම්හෙ විමානානි ගණ්හන්තා අඞ්ගණෙ ඨිතරුක්ඛෙසු මා ගණ්හථ, ඉමස්මිං පන සාලවනෙ මයා ගහිතවිමානං පරිවාරෙත්වා ඨිතවිමානානි ගණ්හථා”ති. තත්ථ බොධිසත්තස්ස වචනකරා පණ්ඩිතදෙවතා බොධිසත්තස්ස විමානං පරිවාරෙත්වා ඨිතවිමානානි ගණ්හිංසු. අපණ්ඩිතා පන දෙවතා “කිං අම්හාකං අත්ථො අරඤ්ඤවිමානෙහි, මයං මනුස්සපථෙ ගාමනිගමරාජධානිද්වාරෙසු විමානානි ගණ්හිස්සාම. ගාමාදයො හි උපනිස්සාය වසමානා දෙවතා ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තා හොන්තී”ති මනුස්සපථෙ අඞ්ගණට්ඨානෙ නිබ්බත්තමහාරුක්ඛෙසු විමානානි ගණ්හිංසු.

අථෙකස්මිං දිවසෙ මහතී වාතවුට්ඨි උප්පජ්ජි. වාතස්ස අතිබලවතාය දළ්හමූලා වනජෙට්ඨකරුක්ඛාපි සංභග්ගසාඛාවිටපා සමූලා නිපතිංසු. තං පන අඤ්ඤමඤ්ඤං සම්බන්ධනෙන ඨිතං සාලවනං පත්වා ඉතො චිතො ච පහරන්තො එකරුක්ඛම්පි පාතෙතුං නාසක්ඛි. භග්ගවිමානා දෙවතා නිප්පටිසරණා දාරකෙ හත්ථෙසු ගහෙත්වා හිමවන්තං ගන්ත්වා අත්තනො පවත්තිං සාලවනදෙවතානං කථයිංසු. තා තාසං එවං ආගතභාවං බොධිසත්තස්ස ආරොචෙසුං. බොධිසත්තො “පණ්ඩිතානං වචනං අග්ගහෙත්වා නිප්පච්චයට්ඨානං ගතා නාම එවරූපාව හොන්තී”ති වත්වා ධම්මං දෙසෙන්තො ඉමං ගාථමාහ –

තත්ථ සම්බහුලා ඤාතීති චත්තාරො උපාදාය තතුත්තරි සතසහස්සම්පි සම්බහුලා නාම, එවං සම්බහුලා අඤ්ඤමඤ්ඤං නිස්සාය වසන්තා ඤාතකා. සාධූති සොභනා පසත්ථා, පරෙහි අප්පධංසියාති අත්ථො. අපි රුක්ඛා අරඤ්ඤජාති තිට්ඨන්තු මනුස්සභූතා, අරඤ්ඤෙ ජාතරුක්ඛාපි සම්බහුලා අඤ්ඤමඤ්ඤූපත්ථම්භෙන ඨිතා සාධුයෙව. රුක්ඛානම්පි හි සපච්චයභාවො ලද්ධුං වට්ටති. වාතො වහති එකට්ඨන්ති පුරත්ථිමාදිභෙදො වාතො වායන්තො අඞ්ගණට්ඨානෙ ඨිතං එකට්ඨං එකකමෙව ඨිතං බ්රහන්තම්පි වනප්පතිං සාඛාවිටපසම්පන්නං මහාරුක්ඛම්පි වහති, උම්මූලෙත්වා පාතෙතීති අත්ථො. බොධිසත්තො ඉමං කාරණං කථෙත්වා ආයුක්ඛයෙ යථාකම්මං ගතො.

සත්ථාපි “එවං, මහාරාජා, ඤාතකානං තාව සාමග්ගියෙව ලද්ධුං වට්ටති, සමග්ගා සම්මොදමානා පියසංවාසමෙව වසථා”ති ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා අනුසන්ධිං ඝටෙත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – “තදා දෙවතා බුද්ධපරිසා අහෙසුං, පණ්ඩිතදෙවතා පන අහමෙව අහොසි”න්ති.

අභිත්ථනය පජ්ජුන්නාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො අත්තනා වස්සාපිතවස්සං ආරබ්භ කථෙසි. එකස්මිං කිර සමයෙ කොසලරට්ඨෙ දෙවො න වස්සි, සස්සානි මිලායන්ති, තෙසු තෙසු ඨානෙසු තළාකපොක්ඛරණිසරානි සුස්සන්ති. ජෙතවනද්වාරකොට්ඨකසමීපෙ ජෙතවනපොක්ඛරණියාපි උදකං ඡිජ්ජි. කලලගහනං පවිසිත්වා නිපන්නෙ මච්ඡකච්ඡපෙ කාකකුලලාදයො කණයග්ගසදිසෙහි තුණ්ඩෙහි කොට්ටෙත්වා නීහරිත්වා නීහරිත්වා විප්ඵන්දමානෙ ඛාදන්ති.