න වෙ අනත්ථකුසලෙනාති ඉදං සත්ථා අඤ්ඤතරස්මිං කොසලගාමකෙ විහරන්තො උය්යානදූසකං ආරබ්භ කථෙසි. සත්ථා කිර කොසලෙසු චාරිකං චරමානො අඤ්ඤතරං ගාමකං සම්පාපුණි. තත්ථෙකො කුටුම්බිකො තථාගතං නිමන්තෙත්වා අත්තනො උය්යානෙ නිසීදාපෙත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා “භන්තෙ, යථාරුචියා ඉමස්මිං උය්යානෙ විචරථා”ති ආහ. භික්ඛූ උට්ඨාය උය්යානපාලං ගහෙත්වා උය්යානෙ විචරන්තා එකං අඞ්ගණට්ඨානං දිස්වා උය්යානපාලං පුච්ඡිංසු “උපාසක, ඉමං උය්යානං අඤ්ඤත්ථ සන්දච්ඡායං, ඉමස්මිං පන ඨානෙ න කොචි රුක්ඛො වා ගච්ඡො වා අත්ථි, කිං නු ඛො කාරණ”න්ති? “භන්තෙ, ඉමස්ස උය්යානස්ස රොපනකාලෙ එකො ගාමදාරකො උදකං සිඤ්චන්තො ඉමස්මිං ඨානෙ රුක්ඛපොතකෙ උම්මූලං කත්වා මූලප්පමාණෙන උදකං සිඤ්චි . තෙ රුක්ඛපොතකා මිලායිත්වා මතා. ඉමිනා කාරණෙන ඉදං ඨානං අඞ්ගණං ජාත”න්ති. භික්ඛූ සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා එතමත්ථං ආරොචෙසුං. සත්ථා “න, භික්ඛවෙ, සො ගාමදාරකො ඉදානෙව ආරාමදූසකො, පුබ්බෙපි ආරාමදූසකොයෙවා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බාරාණසියං නක්ඛත්තං ඝොසයිංසු. නක්ඛත්තභෙරිසද්දසවනකාලතො පට්ඨාය සකලනගරවාසිනො නක්ඛත්තනිස්සිතකා හුත්වා විචරන්ති. තදා රඤ්ඤො උය්යානෙ බහූ මක්කටා වසන්ති. උය්යානපාලො චින්තෙසි “නගරෙ නක්ඛත්තං ඝුට්ඨං, ඉමෙ වානරෙ ‘උදකං සිඤ්චථා’ති වත්වා අහං නක්ඛත්තං කීළිස්සාමී”ති ජෙට්ඨකවානරං උපසඞ්කමිත්වා “සම්ම වානරජෙට්ඨක, ඉමං උය්යානං තුම්හාකම්පි බහූපකාරං, තුම්හෙ එත්ථ පුප්ඵඵලපල්ලවානි ඛාදථ, නගරෙ නක්ඛත්තං ඝුට්ඨං, අහං නක්ඛත්තං කීළිස්සාමි. යාවාහං ආගච්ඡාමි, තාව ඉමස්මිං උය්යානෙ රුක්ඛපොතකෙසු උදකං සිඤ්චිතුං සක්ඛිස්සථා”ති පුච්ඡි. “සාධු, සිඤ්චිස්සාමී”ති. “තෙන හි අප්පමත්තා හොථා”ති උදකසිඤ්චනත්ථාය තෙසං චම්මකුටෙ ච දාරුකුටෙ ච දත්වා ගතො. වානරා චම්මකුටෙ චෙව දාරුකුටෙ ච ගහෙත්වා රුක්ඛපොතකෙසු උදකං සිඤ්චන්ති. අථ නෙ වානරජෙට්ඨකො එවමාහ “භොන්තො වානරා, උදකං නාම රක්ඛිතබ්බං, තුම්හෙ රුක්ඛපොතකෙසු උදකං සිඤ්චන්තා උප්පාටෙත්වා උප්පාටෙත්වා මූලං ඔලොකෙත්වා ගම්භීරගතෙසු මූලෙසු බහුං උදකං සිඤ්චථ, අගම්භීරගතෙසු අප්පං, පච්ඡා අම්හාකං උදකං දුල්ලභං භවිස්සතී”ති. තෙ “සාධූ”ති සම්පටිච්ඡිත්වා තථා අකංසු.

තස්මිං සමයෙ එකො පණ්ඩිතපුරිසො රාජුය්යානෙ තෙ වානරෙ තථා කරොන්තෙ දිස්වා එවමාහ “භොන්තො වානරා, කස්මා තුම්හෙ රුක්ඛපොතකෙ උප්පාටෙත්වා උප්පාටෙත්වා මූලප්පමාණෙන උදකං සිඤ්චථා”ති? තෙ “එවං නො වානරජෙට්ඨකො ඔවදතී”ති ආහංසු. සො තං වචනං සුත්වා “අහො වත භො බාලා අපණ්ඩිතා, ‘අත්ථං කරිස්සාමා’ති අනත්ථමෙව කරොන්තී”ති චින්තෙත්වා ඉමං ගාථමාහ –

තත්ථ වෙති නිපාතමත්තං. අනත්ථකුසලෙනාති අනත්ථෙ අනායතනෙ කුසලෙන, අත්ථෙ ආයතනෙ කාරණෙ අකුසලෙන වාති අත්ථො. අත්ථචරියාති වුඩ්ඪිකිරියා. සුඛාවහාති එවරූපෙන අනත්ථකුසලෙන කායිකචෙතසිකසුඛසඞ්ඛාතස්ස අත්ථස්ස චරියා න සුඛාවහා, න සක්කා ආවහිතුන්ති අත්ථො. කිංකාරණා? එකන්තෙනෙව හි හාපෙති අත්ථං දුම්මෙධොති, බාලපුග්ගලො “අත්ථං කරිස්සාමී”ති අත්ථං හාපෙත්වා අනත්ථමෙව කරොති. කපි ආරාමිකො යථාති යථා ආරාමෙ නියුත්තො ආරාමරක්ඛනකො මක්කටො “අත්ථං කරිස්සාමී”ති අනත්ථමෙව කරොති, එවං යො කොචි අනත්ථකුසලො, තෙන න සක්කා අත්ථචරියං ආවහිතුං, සො එකංසෙන අත්ථං හාපෙතියෙවාති. එවං සො පණ්ඩිතො පුරිසො ඉමාය ගාථාය වානරජෙට්ඨකං ගරහිත්වා අත්තනො පරිසං ආදාය උය්යානා නික්ඛමි.