යො අත්ථකාමස්සාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ලොසකතිස්සත්ථෙරං නාම ආරබ්භ කථෙසි. කො පනෙස ලොසකතිස්සත්ථෙරො නාමාති? කොසලරට්ඨෙ එකො අත්තනො කුලනාසකො කෙවට්ටපුත්තකො අලාභී භික්ඛු. සො කිර නිබ්බත්තට්ඨානෙතා චවිත්වා කොසලරට්ඨෙ එකස්මිං කුලසහස්සවාසෙ කෙවට්ටගාමෙ එකිස්සා කෙවට්ටියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි. තස්ස පටිසන්ධිග්ගහණදිවසෙ තං කුලසහස්සං ජාලහත්ථං නදියඤ්ච තළාකාදීසු ච මච්ඡෙ පරියෙසන්තං එකං ඛුද්දකමච්ඡම්පි නාලත්ථ. තතො පට්ඨාය ච තෙ කෙවට්ටා පරිහායන්තියෙව. තස්මිඤ්හි කුච්ඡිගතෙයෙව නෙසං ගාමො සත්ත වාරෙ අග්ගිනා දඩ්ඪො, සත්ත වාරෙ රඤ්ඤා දණ්ඩිතො. එවං අනුක්කමෙන දුග්ගතා ජාතා. තෙ චින්තයිංසු “පුබ්බෙ අම්හාකං එවරූපං නත්ථි, ඉදානි පන පරිහායාම, අම්හාකං අන්තරෙ එකාය කාළකණ්ණියා භවිතබ්බං, ද්වෙ භාගා හොමා”ති පඤ්ච පඤ්ච කුලසතානි එකතො අහෙසුං. තතො යත්ථ තස්ස මාතාපිතරො, සොව කොට්ඨාසො පරිහායති, ඉතරො වඩ්ඪති. තෙ තම්පි කොට්ඨාසං ද්විධා, තම්පි ද්විධාති එවං යාව තමෙව කුලං එකං අහොසි, තාව විභජිත්වා තෙසං කාළකණ්ණිභාවං ඤත්වා පොථෙත්වා නික්කඩ්ඪිංසු.

අථස්ස මාතා කිච්ඡෙන ජීවමානා පරිපක්කෙ ගබ්භෙ එකස්මිං ඨානෙ විජායි. පච්ඡිමභවිකසත්තං න සක්කා නාසෙතුං, අන්තොඝටෙ පදීපො විය තස්ස හදයෙ අරහත්තස්ස උපනිස්සයො ජලති. සා තං දාරකං පටිජග්ගිත්වා ආධාවිත්වා පරිධාවිත්වා විචරණකාලෙ එකමස්ස කපාලකං හත්ථෙ දත්වා “පුත්ත, එතං ඝරං පවිසා”ති පෙසෙත්වා පලාතා. සො තතො පට්ඨාය එකකොව හුත්වා තත්ථ තත්ථ භික්ඛං පරියෙසිත්වා එකස්මිං ඨානෙ සයති, න න්හායති, න සරීරං පටිජග්ගති, පංසුපිසාචකො විය කිච්ඡෙන ජීවිකං කප්පෙති. සො අනුක්කමෙන සත්තවස්සිකො හුත්වා එකස්මිං ගෙහද්වාරෙ උක්ඛලිධොවනස්ස ඡඩ්ඩිතට්ඨානෙ කාකො විය එකෙකං භත්තසිත්ථං උච්චිනිත්වා ඛාදති.

අථ නං ධම්මසෙනාපති සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරමානො දිස්වා “අයං සත්තො අතිකාරුඤ්ඤප්පත්තො , කතරගාමවාසිකො නු ඛො”ති තස්මිං මෙත්තචිත්තං වඩ්ඪෙත්වා “එහි, රෙ”ති ආහ. සො ආගන්ත්වා ථෙරං වන්දිත්වා අට්ඨාසි. අථ නං ථෙරො “කතරගාමවාසිකොසි, කහං වා තෙ මාතාපිතරො”ති පුච්ඡි. “අහං, භන්තෙ, නිප්පච්චයො, මය්හං මාතාපිතරො මං නිස්සාය ‘කිලන්තම්හා’ති මං ඡඩ්ඩෙත්වා පලාතා”ති. “අපි පන පබ්බජිස්සසී”ති. “භන්තෙ, අහං තාව පබ්බජෙය්යං, මාදිසං පන කපණං කො පබ්බාජෙස්සසී”ති? “අහං පබ්බාජෙස්සාමී”ති. “සාධු, භන්තෙ, පබ්බාජෙථා”ති. ථෙරො තස්ස ඛාදනීයභොජනීයං දත්වා තං විහාරං නෙත්වා සහත්ථෙනෙව න්හාපෙත්වා පබ්බාජෙත්වා පරිපුණ්ණවස්සං උපසම්පාදෙසි. සො මහල්ලකකාලෙ “ලොසකතිස්සත්ථෙරො”ති පඤ්ඤායිත්ථ අප්පපුඤ්ඤො අප්පලාභො. තෙන කිර අසදිසදානෙපි කුච්ඡිපූරො න ලද්ධපුබ්බො, ජීවිතඝටනමත්තමෙව ලභති. තස්ස හි පත්තෙ එකස්මිංයෙව යාගුඋළුඞ්කෙ දින්නෙ පත්තො සමතිත්තිකො විය හුත්වා පඤ්ඤායති. අථ මනුස්සා “ඉමස්ස පත්තො පූරො”ති හෙට්ඨා යාගුං දෙන්ති. තස්ස පත්තෙ යාගුං දානකාලෙ මනුස්සානං භාජනෙ යාගු අන්තරධායතීතිපි වදන්ති. ඛජ්ජකාදීසුපි එසෙව නයො.

සො අපරෙන සමයෙන විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අග්ගඵලෙ අරහත්තෙ පතිට්ඨිතොපි අප්පලාභොව අහොසි. අථස්ස අනුපුබ්බෙන ආයුසඞ්ඛාරෙසු පරිහීනෙසු පරිනිබ්බානදිවසො සම්පාපුණි. ධම්මසෙනාපති ආවජ්ජෙන්තො තස්ස පරිනිබ්බානභාවං ඤත්වා “අයං ලොසකතිස්සත්ථෙරො අජ්ජ පරිනිබ්බායිස්සති, අජ්ජ මයා එතස්ස යාවදත්ථං ආහාරං දාතුං වට්ටතී”ති තං ආදාය සාවත්ථිං පිණ්ඩාය පාවිසි. ථෙරො තං නිස්සාය තාව බහුමනුස්සාය සාවත්ථියා හත්ථං පසාරෙත්වා වන්දනමත්තම්පි නාලත්ථ. අථ නං ථෙරො “ගච්ඡාවුසො, ආසනසාලාය නිසීදා”ති උය්යොජෙත්වා ගතො. තං ආගතමෙව මනුස්සා “අය්යො, ආගතො”ති ආසනෙ නිසීදාපෙත්වා භොජෙසි. ථෙරොපි “ඉමං ලොසකස්ස දෙථා”ති ලද්ධාහාරං පෙසෙසි. තං ගහෙත්වා ගතා ලොසකතිස්සත්ථෙරං අසරිත්වා සයමෙව භුඤ්ජිංසු. අථ ථෙරස්ස උට්ඨාය විහාරං ගමනකාලෙ ලොසකතිස්සත්ථෙරො ආගන්ත්වා ථෙරං වන්දි, ථෙරො නිවත්තිත්වා ඨිතකොව “ලද්ධං තෙ, ආවුසො, භත්ත”න්ති පුච්ඡි. ලභිස්සාම නො, භන්තෙති. ථෙරො සංවෙගපත්තො කාලං ඔලොකෙසි, කාලො අතික්කන්තො. ථෙරො “හොතාවුසො, ඉධෙව නිසීදා”ති ලොසකත්ථෙරං ආසනසාලායං නිසීදාපෙත්වා කොසලරඤ්ඤො නිවෙසනං අගමාසි. රාජා ථෙරස්ස පත්තං ගාහාපෙත්වා “භත්තස්ස අකාලො”ති පත්තපූරං චතුමධුරං දාපෙසි. ථෙරො තං ආදාය ගන්ත්වා “එහාවුසො, තිස්ස ඉමං චතුමධුරං භුඤ්ජා”ති වත්වා පත්තං ගහෙත්වා අට්ඨාසි. සො ථෙරෙ ගාරවෙන ලජ්ජන්තො න පරිභුඤ්ජති. අථ නං ථෙරො “එහාවුසො තිස්ස, අහං ඉමං පත්තං ගහෙත්වාව ඨස්සාමි, ත්වං නිසීදිත්වා පරිභුඤ්ජ. සචෙ අහං පත්තං හත්ථතො මුඤ්චෙය්යං, කිඤ්චි න භවෙය්යා”ති ආහ. අථායස්මා ලොසකතිස්සත්ථෙරො අග්ගසාවකෙ ධම්මසෙනාපතිම්හි පත්තං ගහෙත්වා ඨිතෙ චතුමධුරං පරිභුඤ්ජි. තං ථෙරස්ස අරියිද්ධිබලෙන පරික්ඛයං න අගමාසි. තදා ලොසකතිස්සත්ථෙරො යාවදත්ථං උදරපූරං කත්වා පරිභුඤ්ජි, තං දිවසංයෙව ච අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි. සම්මාසම්බුද්ධො සන්තිකෙ ඨත්වා සරීරනික්ඛෙපං කාරෙසි, ධාතුයො ගහෙත්වා චෙතියං කරිංසු.