තෙ දෙසා තානි වත්ථූනීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං විකත්ථකභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. තත්ථ ද්වෙපි වත්ථූනි කටාහකජාතකසදිසානෙව.

ඉධ පනෙස බාරාණසිසෙට්ඨිනො දාසො කලණ්ඩුකො නාම අහොසි. තස්ස පලායිත්වා පච්චන්තවාසිසෙට්ඨිනො ධීතරං ගහෙත්වා මහන්තෙන පරිවාරෙන වසනකාලෙ බාරාණසිසෙට්ඨි පරියෙසාපෙත්වාපි තස්ස ගතට්ඨානං අජානන්තො “ගච්ඡ, කලණ්ඩුකං පරියෙසා”ති අත්තනා පුට්ඨං සුකපොතකං පෙසෙසි. සුකපොතකො ඉතො චිතො ච විචරන්තො තං නගරං පාපුණි. තස්මිඤ්ච කාලෙ කලණ්ඩුකො නදීකීළං කීළිතුකාමො බහුං මාලාගන්ධවිලෙපනඤ්චෙව ඛාදනීයභොජනීයානි ච ගාහාපෙත්වා නදිං ගන්ත්වා සෙට්ඨිධීතාය සද්ධිං නාවං ආරුය්හ උදකෙ කීළති. තස්මිඤ්ච පදෙසෙ නදීකීළං කීළන්තා ඉස්සරජාතිකා තිඛිණභෙසජ්ජපරිභාවිතං ඛීරං පිවන්ති, තෙන තෙසං දිවසභාගම්පි උදකෙ කීළන්තානං සීතං න බාධති. අයං පන කලණ්ඩුකො ඛීරගණ්ඩූසං ගහෙත්වා මුඛං වික්ඛාලෙත්වා තං ඛීරං නුට්ඨුභති. නුට්ඨුභන්තොපි උදකෙ අනුට්ඨුභිත්වා සෙට්ඨිධීතාය සීසෙ නුට්ඨුභති. සුකපොතකොපි නදීතීරං ගන්ත්වා එකිස්සා උදුම්බරසාඛාය නිසීදිත්වා ඔලොකෙත්වා කලණ්ඩුකං සඤ්ජානිත්වා සෙට්ඨිධීතාය සීසෙ නුට්ඨුභන්තං දිස්වා “අරෙ, කලණ්ඩුක දාස, අත්තනො ජාතිඤ්ච වසනට්ඨානඤ්ච අනුස්සර, ඛීරගණ්ඩූසං ගහෙත්වා මුඛං වික්ඛාලෙත්වා ජාතිසම්පන්නාය සුඛසංවඩ්ඪාය සෙට්ඨිධීතාය සීසෙ මා නුට්ඨුභි, අත්තනො පමාණං න ජානාසී”ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –

තත්ථ තෙ දෙසා තානි වත්ථූනීති මාතුකුච්ඡිං සන්ධාය වදති. අයමෙත්ථාධිප්පායො – යත්ථ තෙ වසිතං, න තෙ ඛත්තියධීතාදීනං කුච්ඡිදෙසා. යත්ථ වාසි පතිට්ඨිතො, න තානි ඛත්තියධීතාදීනං කුච්ඡිවත්ථූනි. අථ ඛො දාසිකුච්ඡියං ත්වං වසි චෙව පතිට්ඨිතො චාති. අහඤ්ච වනගොචරොති තිරච්ඡානභූතොපි එතමත්ථං ජානාමීති දීපෙති. අනුවිච්ච ඛො තං ගණ්හෙය්යුන්ති එවං අනාචාරං චරමානං මයා ගන්ත්වා ආරොචිතෙ අනුවිච්ච ජානිත්වා තව සාමිකා තාළෙත්වා චෙව ලක්ඛණාහතඤ්ච කත්වා තං ගණ්හෙය්යුං, ගහෙත්වා ගමිස්සන්ති, තස්මා අත්තනො පමාණං ඤත්වා සෙට්ඨිධීතාය සීසෙ අනුට්ඨුභිත්වා පිව ඛීරං. කලණ්ඩුකාති තං නාමෙනාලපති.

කලණ්ඩුකොපි සුවපොතකං සඤ්ජානිත්වා “මං පාකටං කරෙය්යා”ති භයෙන “එහි, සාමි, කදා ආගතොසී”ති ආහ. සුකො “න එස මං හිතකාමතාය පක්කොසති, ගීවං පන මෙ වට්ටෙත්වා මාරෙතුකාමො”ති ඤත්වාව “න මෙ තයා අත්ථො”ති තතො උප්පතිත්වා බාරාණසිං ගන්ත්වා යථාදිට්ඨං සෙට්ඨිනො විත්ථාරෙන කථෙසි. සෙට්ඨි “අයුත්තං තෙන කත”න්ති වත්වා ගන්ත්වා තස්ස ආණං කාරෙත්වා බාරාණසිමෙව නං ආනෙත්වා දාසපරිභොගෙන පරිභුඤ්ජි.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – “තදා කලණ්ඩුකො අයං භික්ඛු අහොසි, බාරාණසිසෙට්ඨි පන අහමෙව අහොසි”න්ති.

යො වෙ ධම්මං ධජං කත්වාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං කුහකභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. තදා හි සත්ථා තස්ස කුහකභාවෙ ආරොචිතෙ “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව, පුබ්බෙපෙස කුහකොයෙවා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො මූසිකයොනියං පටිසන්ධිං ගහෙත්වා වුඩ්ඪිමන්වාය මහාසරීරො සූකරච්ඡාපකසදිසො හුත්වා අනෙකසතමූසිකාහි පරිවුතො අරඤ්ඤෙ විහරති. අථෙකො සිඞ්ගාලො ඉතො චිතො ච විචරන්තො තං මූසිකයූථං දිස්වා “ඉමා මූසිකා වඤ්චෙත්වා ඛාදිස්සාමී”ති චින්තෙත්වා මූසිකානං ආසයස්ස අවිදූරෙ සූරියාභිමුඛො වාතං පිවන්තො එකෙන පාදෙන අට්ඨාසි. බොධිසත්තො ගොචරාය චරමානො තං දිස්වා “සීලවා එසො භවිස්සතී”ති තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා “භන්තෙ, ත්වං කො නාමො”ති පුච්ඡි. “ධම්මිකො නාමා”ති. “චත්තාරො පාදෙ භූමියං අඨපෙත්වා කස්මා එකෙනෙව ඨිතොසී”ති. “මයි චත්තාරො පාදෙ පථවියං ඨපෙන්තෙ පථවී වහිතුං න සක්කොති, තස්මා එකෙනෙව තිට්ඨාමී”ති. “මුඛං විවරිත්වා කස්මා ඨිතොසී”ති? “මයං අඤ්ඤං න භක්ඛයාම, වාතමෙව භක්ඛයාමා”ති. “අථ කස්මා සූරියාභිමුඛො තිට්ඨසී”ති? “සූරියං නමස්සාමී”ති. බොධිසත්තො තස්ස වචනං සුත්වා “සීලවා එසො භවිස්සතී”ති තතො පට්ඨාය මූසිකගණෙන සද්ධිං සායං පාතං තස්ස උපට්ඨානං ගච්ඡති.