අසබ්බත්ථගාමිං වාචන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ලාළුදායිත්ථෙරං ආරබ්භ කථෙසි. සො කිර ධම්මං කථෙන්තො “ඉමස්මිං ඨානෙ ඉදං කථෙතබ්බං, ඉමස්මිං ඨානෙ ඉදං න කථෙතබ්බ”න්ති යුත්තායුත්තං න ජානාති, මඞ්ගලෙ අවමඞ්ගලං වදන්තො “තිරොකුට්ටෙසු තිට්ඨන්ති, සන්ධිසිඞ්ඝාටකෙසු චා”ති ඉදං අවමඞ්ගලං මඞ්ගලං කත්වා අනුමොදනං කථෙති. අවමඞ්ගලෙසු අනුමොදනං කරොන්තො “බහූ දෙවා මනුස්සා ච, මඞ්ගලානි අචින්තයු”න්ති වත්වා “එවරූපානං මඞ්ගලානං සතම්පි සහස්සම්පි කාතුං සමත්ථා හොථා”ති වදති. අථෙකදිවසං ධම්මසභායං භික්ඛූ “ආවුසො, ලාළුදායී යුත්තායුත්තං න ජානාති, සබ්බත්ථ අභාසිතබ්බවාචං භාසතී”ති කථං සමුට්ඨාපෙසුං. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ “න, භික්ඛවෙ, ලාළුදායී ඉදානෙව දන්ධපරිසක්කනො යුත්තායුත්තං න ජානාති, පුබ්බෙපි එවරූපො අහොසි, නිච්චං ලාළකොයෙව එසො”ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො බ්රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො තක්කසිලායං සබ්බසිප්පානි උග්ගණ්හිත්වා බාරාණසියං දිසාපාමොක්ඛො ආචරියො හුත්වා පඤ්ච මාණවකසතානි සිප්පං වාචෙසි. තදා තෙසු මාණවෙසු එකො දන්ධපරිසක්කනො ලාළකො මාණවො ධම්මන්තෙවාසිකො හුත්වා සිප්පං උග්ගණ්හාති, දන්ධභාවෙන පන උග්ගණ්හිතුං න සක්කොති. බොධිසත්තස්ස පන උපකාරො හොති, දාසො විය සබ්බකිච්චානි කරොති. අථෙකදිවසං බොධිසත්තො සායමාසං භුඤ්ජිත්වා සයනෙ නිපන්නො තං මාණවං හත්ථපාදපිට්ඨිපරිකම්මානි කත්වා ගච්ඡන්තං ආහ “තාත, මඤ්චපාදෙ උපත්ථම්භෙත්වා යාහී”ති. මාණවො එකං පාදං උපත්ථම්භෙත්වා එකස්ස උපත්ථම්භකං අලභන්තො අත්තනො ඌරුම්හි ඨපෙත්වා රත්තිං ඛෙපෙසි.

බොධිසත්තො පච්චූසසමයෙ උට්ඨාය තං දිස්වා “කිං, තාත, නිසින්නොසී”ති පුච්ඡි. “ආචරිය, එකස්ස මඤ්චපාදස්ස උපත්ථම්භකං අලභන්තො ඌරුම්හි ඨපෙත්වා නිසින්නොම්හී”ති. බොධිසත්තො සංවිග්ගමානසො හුත්වා “අයං අති විය මය්හං උපකාරො, එත්තකානං පන මාණවකානං අන්තරෙ අයමෙව දන්ධො සිප්පං සික්ඛිතුං න සක්කොති, කථං නු ඛො අහං ඉමං පණ්ඩිතං කරෙය්ය”න්ති චින්තෙසි. අථස්ස එතදහොසි “අත්ථෙකො උපායො, අහං ඉමං මාණවං දාරුඅත්ථාය පණ්ණත්ථාය ච වනං ගන්ත්වා ආගතං ‘අජ්ජ තෙ කිං දිට්ඨං, කිං කත’න්ති පුච්ඡිස්සාමි. අථ මෙ ‘ඉදං නාම අජ්ජ මයා දිට්ඨං, ඉදං කත’න්ති ආචික්ඛිස්සති. අථ නං ‘තයා දිට්ඨඤ්ච කතඤ්ච කීදිස’න්ති පුච්ඡිස්සාමි, සො ‘එවරූපං නාමා’ති උපමාය ච කාරණෙන ච කථෙස්සති. ඉති නං නවං නවං උපමඤ්ච කාරණඤ්ච කථාපෙත්වා ඉමිනා උපායෙන පණ්ඩිතං කරිස්සාමී”ති. සො තං පක්කොසාපෙත්වා “තාත මාණව, ඉතො පට්ඨාය දාරුඅත්ථාය වා පණ්ණත්ථාය වා ගතට්ඨානෙ යං තෙ තත්ථ දිට්ඨං වා සුතං වා භුත්තං වා පීතං වා ඛාදිතං වා හොති, තං ආගන්ත්වා මය්හං ආරොචෙය්යාසී”ති ආහ.

සො “සාධූ”ති පටිස්සුණිත්වා එකදිවසං මාණවෙහි සද්ධිං දාරුඅත්ථාය අරඤ්ඤං ගතො තත්ථ සප්පං දිස්වා ආගන්ත්වා “ආචරිය, සප්පො මෙ දිට්ඨො”ති ආරොචෙසි. “සප්පො නාම, තාත, කීදිසො හොතී”ති? “සෙය්යථාපි නඞ්ගලීසා”ති. “සාධු, තාත, මනාපා තෙ උපමා ආහටා, සප්පා නාම නඞ්ගලීසසදිසාව හොන්තී”ති. අථ බොධිසත්තො “මාණවකෙන මනාපා උපමා ආහටා, සක්ඛිස්සාමි නං පණ්ඩිතං කාතු”න්ති චින්තෙසි. මාණවො පුන එකදිවසං අරඤ්ඤෙ හත්ථිං දිස්වා “හත්ථී මෙ ආචරිය දිට්ඨො”ති ආහ. “හත්ථී නාම, තාත, කීදිසො”ති? “සෙය්යථාපි, නඞ්ගලීසා”ති. බොධිසත්තො “හත්ථිස්ස සොණ්ඩා නඞ්ගලීසසදිසා හොන්ති, දන්තාදයො එවරූපා ච එවරූපා ච. අයං පන බාලතාය විභජිත්වා කථෙතුං අසක්කොන්තො සොණ්ඩං සන්ධාය කථෙසි මඤ්ඤෙ”ති තුණ්හී අහොසි. අථෙකදිවසං නිමන්තනෙ උච්ඡුං ලභිත්වා “ආචරිය, අජ්ජ මයං උච්ඡු ඛාදිම්හා”ති ආහ. “උච්ඡු නාම කීදිසො”ති වුත්තෙ “සෙය්යථාපි නඞ්ගලීසා”ති ආහ. ආචරියො “ථොකං පතිරූපං කාරණං කථෙසී”ති තුණ්හී ජාතො.