යසං ලද්ධාන දුම්මෙධොති ඉදං සත්ථා වෙළුවනෙ විහරන්තො දෙවදත්තං ආරබ්භ කථෙසි. ධම්මසභායඤ්හි භික්ඛූ “ආවුසො දෙවදත්තො, තථාගතස්ස පුණ්ණචන්දසස්සිරිකමුඛං අසීතානුබ්යඤ්ජනද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණපටිමණ්ඩිතං බ්යාමප්පභාපරික්ඛිත්තං ආවෙළාවෙළාභූතා යමකයමකභූතා ඝනබුද්ධරස්මියො විස්සජ්ජෙන්තං පරමසොභග්ගප්පත්තං අත්තභාවඤ්ච ඔලොකෙත්වා චිත්තං පසාදෙතුං න සක්කොති, උසූයමෙව කරොති. ‘බුද්ධා නාම එවරූපෙන සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤාය විමුත්තියා විමුත්තිඤාණදස්සනෙන සමන්නාගතා’ති වුච්චමානෙ වණ්ණං සහිතුං න සක්කොති, උසූයමෙව කරොතී”ති දෙවදත්තස්ස අගුණකථං කථයිංසු. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ “න, භික්ඛවෙ , ඉදානෙව දෙවදත්තො මම වණ්ණෙ භඤ්ඤමානෙ උසූයං කරොති, පුබ්බෙපි අකාසියෙවා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ මගධරට්ඨෙ රාජගහනගරෙ එකස්මිං මගධරාජෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො හත්ථියොනියං නිබ්බත්තිත්වා සබ්බසෙතො අහොසි හෙට්ඨා වණ්ණිතසදිසාය රූපසම්පත්තියා සමන්නාගතො. අථ නං “ලක්ඛණසම්පන්නො අය”න්ති සො රාජා මඞ්ගලහත්ථිං අකාසි. අථෙකස්මිං ඡණදිවසෙ සකලනගරං දෙවනගරං විය අලඞ්කාරාපෙත්වා සබ්බාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතං මඞ්ගලහත්ථිං අභිරුහිත්වා මහන්තෙන රාජානුභාවෙන නගරං පදක්ඛිණං අකාසි. මහාජනො තත්ථ තත්ථ ඨත්වා මඞ්ගලහත්ථිනො රූපසොභග්ගප්පත්තං සරීරං දිස්වා “අහො රූපං, අහො ගති, අහො ලීළා, අහො ලක්ඛණසම්පත්ති, එවරූපො නාම සබ්බසෙතවරවාරණො චක්කවත්තිරඤ්ඤො අනුච්ඡවිකො”ති මඞ්ගලහත්ථිමෙව වණ්ණෙසි.

රාජා මඞ්ගලහත්ථිස්ස වණ්ණං සුත්වා සහිතුං අසක්කොන්තො උසූයං උප්පාදෙත්වා “අජ්ජෙව තං පබ්බතපාදෙ පාතෙත්වා ජීවිතක්ඛයං පාපෙස්සාමී”ති හත්ථාචරියං පක්කොසාපෙත්වා “කින්ති කත්වා තයා අයං නාගො සික්ඛාපිතො”ති ආහ. “සුසික්ඛාපිතො, දෙවා”ති. “න සුසික්ඛිතො, දුසික්ඛිතො”ති. “සුසික්ඛිතො, දෙවා”ති. “යදි සුසික්ඛිතො , සක්ඛිස්සසි නං වෙපුල්ලපබ්බතමත්ථකං ආරොපෙතු”න්ති. “ආම, දෙවා”ති. “තෙන හි එහී”ති සයං ඔතරිත්වා හත්ථාචරියං ආරොපෙත්වා පබ්බතපාදං ගන්ත්වා හත්ථාචරියෙන හත්ථිපිට්ඨියං නිසීදිත්වාව හත්ථිම්හි වෙපුල්ලපබ්බතමත්ථකං ආරොපිතෙ සයම්පි අමච්චගණපරිවුතො පබ්බතමත්ථකං අභිරුහිත්වා හත්ථිං පපාතාභිමුඛං කාරෙත්වා “ත්වං ‘මයා එස සුසික්ඛාපිතො’ති වදෙසි, තීහියෙව තාව නං පාදෙහි ඨපෙහී”ති ආහ. හත්ථාචරියො පිට්ඨියං නිසීදිත්වාව “භො තීහි පාදෙහි තිට්ඨා”ති හත්ථිස්ස පණ්හිකාය සඤ්ඤං අදාසි, මහාසත්තො තථා අකාසි. පුන රාජා “ද්වීහි පුරිමපාදෙහියෙව ඨපෙහී”ති ආහ, මහාසත්තො ද්වෙ පච්ඡිමපාදෙ උක්ඛිපිත්වා පුරිමපාදෙහි අට්ඨාසි. “පච්ඡිමපාදෙහියෙවා”ති වුත්තෙපි ද්වෙ පුරිමපාදෙ උක්ඛිපිත්වා පච්ඡිමපාදෙහි අට්ඨාසි, “එකෙනා”ති වුත්තෙපි තයො පාදෙ උක්ඛිපිත්වා එකෙනෙව අට්ඨාසි. අථස්ස අපතනභාවං ඤත්වා “සචෙ පහොසි, ආකාසෙ නං ඨපෙහී”ති ආහ.

ආචරියො චින්තෙසි – “සකලජම්බුදීපෙ ඉමිනා සදිසො සුසික්ඛිතො හත්ථී නාම නත්ථි, නිස්සංසයං පනෙතං එස පපාතෙ පාතෙත්වා මාරෙතුකාමො භවිස්සතී”ති. සො තස්ස කණ්ණමූලෙ මන්තෙසි “තාත, අයං රාජා තං පපාතෙ පාතෙත්වා මාරෙතුකාමො, න ත්වං එතස්ස අනුච්ඡවිකො. සචෙ තෙ ආකාසෙන ගන්තුං බලං අත්ථි, මං යථානිසින්නංයෙව ආදාය වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා බාරාණසිං ගච්ඡා”ති. පුඤ්ඤිද්ධියා සමන්නාගතො මහාසත්තො තඞ්ඛණඤ්ඤෙව ආකාසෙ අට්ඨාසි. හත්ථාචරියො “මහාරාජ, අයං හත්ථී පුඤ්ඤිද්ධියා සමන්නාගතො, න තාදිසස්ස මන්දපුඤ්ඤස්ස දුබ්බුද්ධිනො අනුච්ඡවිකො, පණ්ඩිතස්ස පුඤ්ඤසම්පන්නස්ස රඤ්ඤො අනුච්ඡවිකො, තාදිසා නාම මන්දපුඤ්ඤා එවරූපං වාහනං ලභිත්වා තස්ස ගුණං අජානන්තා තඤ්චෙව වාහනං අවසෙසඤ්ච යසසම්පත්තිං නාසෙන්තියෙවා”ති වත්වා හත්ථික්ඛන්ධෙ නිසින්නොව ඉමං ගාථමාහ –