1. දීපඞ්කරබුද්ධවංසවණ්ණනා
රම්මනගරවාසිනොපි තෙ උපාසකා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා පුන භගවන්තං භුත්තාවිං ඔනීතපත්තපාණිං මාලාගන්ධාදීහි පූජෙත්වා වන්දිත්වා දානානුමොදනං සොතුකාමා උපනිසීදිංසු. අථ සත්ථා තෙසං පරමමධුරං හදයඞ්ගමං දානානුමොදනමකාසි –
“දානං නාම සුඛාදීනං, නිදානං පරමං මතං;
නිබ්බානං පන සොපානං, පතිට්ඨාති පවුච්චති.
“දානං තාණං මනුස්සානං, දානං බන්ධු පරායනං;
දානං දුක්ඛාධිපන්නානං, සත්තානං පරමා ගති.
“දුක්ඛනිත්ථරණට්ඨෙන , දානං නාවාති දීපිතං;
භයරක්ඛණතො දානං, නගරන්ති ච වණ්ණිතං.
“දානං දුරාසදට්ඨෙන, වුත්තමාසිවිසොති ච;
දානං ලොභමලාදීහි, පදුමං අනුපලිත්තතො.
“නත්ථි දානසමො ලොකෙ, පුරිසස්ස අවස්සයො;
පටිපජ්ජථ තස්මා තං, කිරියාජ්ඣාසයෙන ච.
“සග්ගලොකනිදානානි, දානානි මතිමා ඉධ;
කො හි නාම නරො ලොකෙ, න දදෙය්ය හිතෙ රතො.
“සුත්වා දෙවෙසු සම්පත්තිං, කො නරො දානසම්භවං;
න දජ්ජා සුඛප්පදං දානං, දානං චිත්තප්පමොදනං.
“දානෙන පටිපන්නෙන, අච්ඡරාපරිවාරිතො;
රමතෙ සුචිරං කාලං, නන්දනෙ සුරනන්දනෙ.
“පීතිමුළාරං වින්දති දාතා, ගාරවමස්මිං ගච්ඡති ලොකෙ;
කිත්තිමනන්තං යාති ච දාතා, විස්සසනීයො හොති ච දාතා.
“දත්වා දානං යාති නරො සො, භොගසමිද්ධිං දීඝඤ්චායු;
සුස්සරතම්පි ච වින්දති රූපං, සග්ගෙ සද්ධිං කීළති දෙවෙහි;
විමානෙසු ඨත්වා නානා, මත්තමයූරාභිරුතෙසු.
“චොරාරිරාජොදකපාවකානං, ධනං අසාධාරණමෙව දානං;
දදාති තං සාවකඤාණභූමිං, පච්චෙකභූමිං පන බුද්ධභූමි”න්ති. –
එවමාදිනා නයෙන දානානුමොදනං කත්වා දානානිසංසං පකාසෙත්වා තදනන්තරං සීලකථං කථෙසි. සීලං නාමෙතං ඉධලොකපරලොකසම්පත්තීනං මූලං.
“සීලං සුඛානං පරමං නිදානං, සීලෙන සීලී තිදිවං පයාති;
සීලඤ්හි සංසාරමුපාගතස්ස, තාණඤ්ච ලෙණඤ්ච පරායනඤ්ච.
“අවස්සයො සීලසමො ජනානං, කුතො පනඤ්ඤො ඉධ වා පරත්ථ;
සීලං ගුණානං පරමා පතිට්ඨා, යථා ධරා ථාවරජඞ්ගමානං.
“සීලං කිරෙව කල්යාණං, සීලං ලොකෙ අනුත්තරං;
අරියවුත්තිසමාචාරො, යෙන වුච්චති සීලවා”. (ජා· 1.3.118);
සීලාලඞ්කාරසමො අලඞ්කාරො නත්ථි, සීලගන්ධසමො ගන්ධො නත්ථි, සීලසමං කිලෙසමලවිසොධනං නත්ථි, සීලසමං පරිළාහූපසමං නත්ථි, සීලසමං කිත්තිජනනං නත්ථි, සීලසමං සග්ගාරොහණසොපානං නත්ථි, නිබ්බානනගරප්පවෙසනෙ ච සීලසමං ද්වාරං නත්ථි. යථාහ –
“සොභන්තෙවං න රාජානො, මුත්තාමණිවිභූසිතා;
යථා සොභන්ති යතිනො, සීලභූසනභූසිතා.
“සීලගන්ධසමො ගන්ධො, කුතො නාම භවිස්සති;
යො සමං අනුවාතෙ ච, පටිවාතෙ ච වායති. (විසුද්ධි· 1.9);
“න පුප්ඵගන්ධො පටිවාතමෙති, න චන්දනං තග්ගරමල්ලිකා වා;
සතඤ්ච ගන්ධො පටිවාතමෙති, සබ්බා දිසා සප්පුරිසො පවායති.
“චන්දනං තගරං වාපි, උප්පලං අථ වස්සිකී;
එතෙසං ගන්ධජාතානං, සීලගන්ධො අනුත්තරො. (ධ· ප· 54-55; මි· ප· 5.4.1);
“න ගඞ්ගා යමුනා චාපි, සරභූ වා සරස්වතී;
නින්නගා වාචිරවතී, මහී වාපි මහානදී.
“සක්කුණන්ති විසොධෙතුං, තං මලං ඉධ පාණිනං;
විසොධයති සත්තානං, යං වෙ සීලජලං මලං.
“න තං සජලදා වාතා, න චාපි හරිචන්දනං;
නෙව හාරා න මණයො, න චන්දකිරණඞ්කුරා.
“සමයන්තීධ සත්තානං, පරිළාහං සුරක්ඛිතං;
යං සමෙති ඉදං අරියං, සීලං අච්චන්තසීතලං.
“අත්තානුවාදාදිභයං, විද්ධංසයති සබ්බදා;
ජනෙති කිත්තිහාසඤ්ච, සීලං සීලවතො සදා.
“සග්ගාරොහණසොපානං, අඤ්ඤං සීලසමං කුතො;
ද්වාරං වා පන නිබ්බාන, නගරස්ස පවෙසනෙ.
“ගුණානං මූලභූතස්ස, දොසානං බලඝාතිනො;
ඉති සීලස්ස ජානාථ, ආනිසංසමනුත්තර”න්ති. (විසුද්ධි· 1.9);
එවං භගවා සීලානිසංසං දස්සෙත්වා – “ඉදං පන සීලං නිස්සාය අයං සග්ගො ලභතී”ති දස්සනත්ථං තදනන්තරං සග්ගකථං කථෙසි. අයං සග්ගො නාම ඉට්ඨො කන්තො මනාපො එකන්තසුඛො නිච්චමෙත්ථ කීළා නිච්චං සම්පත්තියො ලභන්ති. චාතුමහාරාජිකා දෙවා නවුතිවස්සසතසහස්සානි දිබ්බසුඛං දිබ්බසම්පත්තිං පටිලභන්ති. තාවතිංසා තිස්සො වස්සකොටියො සට්ඨි ච වස්සසතසහස්සානීති එවමාදිසග්ගගුණපටිසංයුත්තකථං කථෙසි. එවං සග්ගකථාය පලොභෙත්වා පුන – “අයම්පි සග්ගො අනිච්චො අධුවො න තත්ථ ඡන්දරාගො කාතබ්බො”ති කාමානං ආදීනවං ඔකාරං සංකිලෙසං නෙක්ඛම්මෙ ආනිසංසඤ්ච පකාසෙත්වා අමතපරියොසානං ධම්මකථං කථෙසි. එවං තස්ස මහාජනස්ස ධම්මං දෙසෙත්වා එකච්චෙ සරණෙසු ච එකච්චෙ පඤ්චසීලෙසු ච එකච්චෙ සොතාපත්තිඵලෙ ච එකච්චෙ සකදාගාමිඵලෙ එකච්චෙ අනාගාමිඵලෙ එකච්චෙ චතූසුපි ඵලෙසු එකච්චෙ තීසු විජ්ජාසු එකච්චෙ ඡසු අභිඤ්ඤාසු එකච්චෙ අට්ඨසු සමාපත්තීසු පතිට්ඨාපෙත්වා උට්ඨායාසනා රම්මනගරතො නික්ඛමිත්වා සුදස්සනමහාවිහාරමෙව පාවිසි. තෙන වුත්තං –