සධම්මතාකථා
ඉදානි පන සබ්බෙසං බුද්ධානං සාධාරණධම්මතං පකාසයිස්සාම. සබ්බබුද්ධානං සමත්තිංසවිධා ධම්මතා. සෙය්යථිදං – පච්ඡිමභවිකබොධිසත්තස්ස සම්පජානස්ස මාතුකුච්ඡිඔක්කමනං, මාතුකුච්ඡියං පල්ලඞ්කෙන නිසීදිත්වා බහිමුඛොලොකනං, ඨිතාය බොධිසත්තමාතුයා විජායනං, අරඤ්ඤෙයෙව මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමනං, කඤ්චනපට්ටෙසු පතිට්ඨිතපාදානං උත්තරාභිමුඛානං සත්තපදවීතිහාරානං ගන්ත්වා චතුද්දිසං ඔලොකෙත්වා සීහනාදනදනං, චත්තාරි නිමිත්තානි දිස්වා ජාතමත්තපුත්තානං මහාසත්තානං මහාභිනික්ඛමනං, අරහද්ධජමාදාය පබ්බජිත්වා සබ්බහෙට්ඨිමෙන පරිච්ඡෙදෙන සත්තාහං පධානචරියා, සම්බොධිං පාපුණනදිවසෙ පායාසභොජනං, තිණසන්ථරෙ නිසීදිත්වා සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණාධිගමො, ආනාපානස්සතිකම්මට්ඨානපරිකම්මං, මාරබලවිද්ධංසනං, බොධිපල්ලඞ්කෙයෙව තිස්සො විජ්ජා ආදිං කත්වා අසාධාරණඤාණාදිගුණපටිලාභො, සත්තසත්තාහං බොධිසමීපෙයෙව වීතිනාමනං, මහාබ්රහ්මුනො ධම්මදෙසනත්ථාය ආයාචනං, ඉසිපතනෙ මිගදායෙ ධම්මචක්කප්පවත්තනං, මාඝපුණ්ණමාය චතුරඞ්ගිකසන්නිපාතෙ පාතිමොක්ඛුද්දෙසො, ජෙතවනට්ඨානෙ නිබද්ධවාසො, සාවත්ථිනගරද්වාරෙ යමකපාටිහාරියකරණං, තාවතිංසභවනෙ අභිධම්මදෙසනා, සඞ්කස්සනගරද්වාරෙ දෙවලොකතො ඔතරණං සතතං ඵලසමාපත්තිසමාපජ්ජනං, ද්වීසු වාරෙසු වෙනෙය්යජනාවලොකනං, උප්පන්නෙ වත්ථුම්හි සික්ඛාපදපඤ්ඤාපනං උප්පන්නාය අට්ඨුප්පත්තියා ජාතකකථනං, ඤාතිසමාගමෙ බුද්ධවංසකථනං, ආගන්තුකෙහි භික්ඛූහි පටිසන්ථාරකරණං, නිමන්තිතානං වුට්ඨවස්සානං අනාපුච්ඡා අගමනං, දිවසෙ දිවසෙ පුරෙභත්තපච්ඡාභත්තපඨමමජ්ඣිමපච්ඡිමයාමකිච්චකරණං, පරිනිබ්බානදිවසෙ මංසරසභොජනං, චතුවීසතිකොටිසතසහස්සසමාපත්තියො සමාපජ්ජිත්වා පරිනිබ්බානන්ති ඉමා සමත්තිංස සබ්බබුද්ධානං ධම්මතාති.
අනන්තරායිකධම්මකථා
සබ්බබුද්ධානං චත්තාරො අනන්තරායිකා ධම්මා. කතමෙ චත්තාරො? බුද්ධානං උද්දිස්ස අභිහටානං චතුන්නං පච්චයානං න සක්කා කෙනචි අන්තරායො කාතුං. බුද්ධානං ආයුනො න සක්කා කෙනචි අන්තරායො කාතුං. වුත්තඤ්හෙතං – “අට්ඨානමෙතං අනවකාසො, යං පරූපක්කමෙන තථාගතං ජීවිතා වොරොපෙය්යා”ති (චූළව· 342). බුද්ධානං ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණානං අසීතියා අනුබ්යඤ්ජනානඤ්ච න සක්කා කෙනචි අන්තරායො කාතුං. බුද්ධරංසීනං න සක්කා කෙනචි අන්තරායො කාතුන්ති. ඉමෙ චත්තාරො අනන්තරායිකා ධම්මා නාමාති.
නිගමනකථා
එත්තාවතා ගතා සිද්ධිං, බුද්ධවංසස්ස වණ්ණනා;
සුවණ්ණපදවිඤ්ඤාතවිචිත්තනයසොභිතා.
පොරාණට්ඨකථාමග්ගං, පාළිඅත්ථප්පකාසකං;
ආදායෙව කතා බුද්ධ-වංසස්සට්ඨකථා මයා.
පපඤ්චත්ථං විවජ්ජෙත්වා, මධුරත්ථස්ස සබ්බසො;
සම්පකාසනතො තස්මා, මධුරත්ථප්පකාසිනී.
කාවීරජලසම්පාත-පරිපූතමහීතලෙ;
කාවීරපට්ටනෙ රම්මෙ, නානානාරිනරාකුලෙ.
කාරිතෙ කණ්හදාසෙන, සණ්හවාචෙන සාධුනා;
විහාරෙ විවිධාකාර-චාරුපාකාරගොපුරෙ.
ඡායාසලිලසම්පන්නෙ, දස්සනීයෙ මනොරමෙ;
හතදුජ්ජනසම්බාධෙ, පවිවෙකසුඛෙ සිවෙ.
තත්ථ පාචීනපාසාද-තලෙ පරමසීතලෙ;
වසතා බුද්ධවංසස්ස, මයා සංවණ්ණනා කතා.
යථා බුද්ධවංසස්ස සංවණ්ණනායං, ගතා සාධු සිද්ධිං විනා අන්තරායං;
තථා ධම්මයුත්තා ජනානං විතක්කා, විනාවන්තරායෙන සිද්ධිං වජන්තු.
ඉමං බුද්ධවංසස්ස සංවණ්ණනං මෙ, කරොන්තෙන යං පත්ථිතං පුඤ්ඤජාතං;
සදා තස්ස දෙවානුභාවෙන ලොකො, ධුවං සන්තමච්චන්තමත්ථං පයාතං.
විනස්සන්තු රොගා මනුස්සෙසු සබ්බෙ, පවස්සන්තු දෙවාපි වස්සන්තකාලෙ;
සුඛං හොතු නිච්චං වරං නාරකාපි, පිසාචාපයාතා පිපාසා භවන්තු.
සුරා අච්ඡරානං ගණාදීහි සද්ධිං, චිරං දෙවලොකෙ සුඛං චානුභොන්තු;
චිරං ඨාතු ධම්මො මුනින්දස්ස ලොකෙ, සුඛං ලොකපාලා මහිං පාලයන්තු.
ගරූහි ගීතනාමෙන, බුද්ධදත්තොති විස්සුතො;
ථෙරො කත්වා අට්ඨකථං, මධුරත්ථවිලාසිනිං.
පොත්ථකං ඨපයිත්වෙමං, පරම්පරෙ හිතාවහං;
අචිරට්ඨිතභාවෙන, අහො මච්චුවසං ගතො.
ඉති භාණවාරවසෙන ඡබ්බීසතිභාණවාරා, ගන්ථවසෙන පඤ්චසතාධිකඡසහස්සගන්ථා, අක්ඛරවසෙන තිසහස්සාධිකානි ද්වෙසතසහස්සක්ඛරානි.
අන්තරායං විනා එසා, යථා නිට්ඨං උපාගතා;
තථා සිජ්ඣන්තු සඞ්කප්පා, සත්තානං ධම්මනිස්සිතාති.
ඉති මධුරත්ථවිලාසිනී නාම බුද්ධවංස-අට්ඨකථා නිට්ඨිතා.