20. සිඛීබුද්ධවංසවණ්ණනා
විපස්සිස්ස අපරභාගෙ අන්තරහිතෙ ච තස්මිං කප්පෙ තතො පරං එකූනසට්ඨියා කප්පෙසු බුද්ධා ලොකෙ න උප්පජ්ජිංසු. අපගතබුද්ධාලොකො අහොසි. කිලෙසදෙවපුත්තමාරානං එකරජ්ජං අපගතකණ්ටකං අහොසි. ඉතො පන එකත්තිංසකප්පෙ සිනිද්ධසුක්ඛසාරදාරුපචිතො පහූතසප්පිසිත්තො නිධූමො සිඛී විය සිඛී ච වෙස්සභූ චාති ද්වෙ සම්මාසම්බුද්ධා ලොකෙ උප්පජ්ජිංසු. තත්ථ සිඛී පන භගවා පාරමියො පූරෙත්වා තුසිතපුරෙ නිබ්බත්තිත්වා තතො චවිත්වා කුසලකරණවතී අරුණවතීනගරෙ පරමගුණවතො අරුණවතො නාම රඤ්ඤො අග්ගමහෙසියා රත්තකනකපටිබිම්බරුචිරප්පභාය පභාවතියා නාම දෙවියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගහෙත්වා දස මාසෙ වීතිනාමෙත්වා නිසභුය්යානෙ මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමි. නෙමිත්තිකා පනස්ස නාමං කරොන්තා උණ්හීසස්ස සිඛා විය උග්ගතත්තා “සිඛී”ති නාමමකංසු. සො සත්තවස්සසහස්සානි අගාරං අජ්ඣාවසි. සුචන්දකසිරීගිරියසනාරිවසභ නාමකා තයො පාසාදා අහෙසුං. සබ්බකාමාදෙවිප්පමුඛානි චතුවීසති ඉත්ථිසහස්සානි පච්චුපට්ඨිතානි අහෙසුං.
සො චත්තාරි නිමිත්තානි දිස්වා සබ්බකාමාදෙවියා ගුණගණාතුලෙ අතුලෙ නාම පුත්තෙ උප්පන්නෙ හත්ථියානෙන හත්ථික්ඛන්ධවරගතො මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා පබ්බජි. තං සත්තතිපුරිසසතසහස්සානි අනුපබ්බජිංසු. සො තෙහි පරිවුතො අට්ඨමාසං පධානචරියං චරිත්වා විසාඛපුණ්ණමාය ගණසඞ්ගණිකං පහාය සුදස්සනනිගමෙ පියදස්සීසෙට්ඨිනො ධීතුයා දින්නං මධුපායාසං පරිභුඤ්ජිත්වා තරුණඛදිරවනෙ දිවාවිහාරං වීතිනාමෙත්වා අනොමදස්සිනා නාම තාපසෙන දින්නා අට්ඨ කුසතිණමුට්ඨියො ගහෙත්වා පුණ්ඩරීකබොධිං උපසඞ්කමි. තස්සා කිර පුණ්ඩරීකබොධියාපි පාටලියා පමාණමෙව පමාණං අහොසි. තංදිවසමෙව සො පණ්ණාසරතනක්ඛන්ධො හුත්වා අබ්භුග්ගතො, සාඛාපිස්ස පණ්ණාසරතනමත්තාව. සො දිබ්බෙහි ගන්ධෙහි පුප්ඵෙහි සඤ්ඡන්නො අහොසි. න කෙවලං පුප්ඵෙහෙව, ඵලෙහිපි සඤ්ඡන්නො අහොසි. තස්ස එකපස්සතො තරුණානි ඵලානි එකතො මජ්ඣිමානි එකතො නාතිපක්කානි එකතො පක්ඛිත්තදිබ්බොජානි විය සුරසානි වණ්ණගන්ධරසසම්පන්නානි තතො තතො ඔලම්බන්ති. යථා ච සො , එවං දසසහස්සිචක්කවාළෙසු පුප්ඵූපගා රුක්ඛා පුප්ඵෙහි ඵලූපගා රුක්ඛා ඵලෙහි පටිමණ්ඩිතා අහෙසුං.
සො තත්ථ චතුවීසතිහත්ථවිත්ථතං තිණසන්ථරං සන්ථරිත්වා පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා චතුරඞ්ගවීරියං අධිට්ඨාය නිසීදි. එවං නිසීදිත්වා ඡත්තිංස යොජනවිත්ථතං සමාරං මාරබලං විධමිත්වා සම්බොධිං පාපුණිත්වා – “අනෙකජාතිසංසාරං…පෙ… තණ්හානං ඛයමජ්ඣගා”ති උදානං උදානෙත්වා බොධිසමීපෙයෙව සත්තසත්තාහං වීතිනාමෙත්වා බ්රහ්මායාචනං සම්පටිච්ඡිත්වා අත්තනා සහ පබ්බජිතානං සත්තතියා භික්ඛුසතසහස්සානං උපනිස්සයසම්පත්තිං දිස්වා සුරපථෙන ගන්ත්වා විවිධාවරණවතියා අරුණවතියා රාජධානියා සමීපෙ මිගාජිනුය්යානෙ ඔතරිත්වා තෙහි මුනිගණෙහි පරිවුතො තෙසං මජ්ඣෙ ධම්මචක්කං පවත්තෙසි. තදා කොටිසතසහස්සානං පඨමො අභිසමයො අහොසි. තෙන වුත්තං –
“විපස්සිස්ස අපරෙන, සම්බුද්ධො ද්විපදුත්තමො;
සිඛිව්හයො ආසි ජිනො, අසමො අප්පටිපුග්ගලො.
“මාරසෙනං පමද්දිත්වා, පත්තො සම්බොධිමුත්තමං;
ධම්මචක්කං පවත්තෙසි, අනුකම්පාය පාණිනං.
“ධම්මචක්කං පවත්තෙන්තෙ, සිඛිම්හි ජිනපුඞ්ගවෙ;
කොටිසතසහස්සානං, පඨමාභිසමයො අහූ”ති.
පුනපි අරුණවතියා රාජධානියා සමීපෙයෙව අභිභූරාජපුත්තස්ස ච සම්භවරාජපුත්තස්ස චාති ද්වින්නං සපරිවාරානං ධම්මං දෙසෙත්වා නවුතිකොටිසහස්සානි ධම්මාමතං පායෙසි. සො දුතියො අභිසමයො අහොසි. තෙන වුත්තං –