ඉදානි –

යානි වා පන “පරිපක්කා ඛො රාහුලස්ස විමුත්තිපරිපාචනීයා ධම්මා, යංනූනාහං රාහුලං උත්තරිං ආසවානං ඛයෙ විනෙය්ය”න්ති (සං· නි· 4.121) එවං පරෙසං අජ්ඣාසයං ඛන්තිං මනං බුජ්ඣනකභාවඤ්ච ඔලොකෙත්වා පරජ්ඣාසයවසෙන කථිතානි. සෙය්යථිදං – රාහුලොවාදසුත්තංධම්මචක්කප්පවත්තනසුත්තන්ති (සං· නි· 5.1081; මහාව· 13 ආදයො; පටි· ම· 2.30) එවමාදීනි, තෙසං පරජ්ඣාසයො නික්ඛෙපො.

භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා තෙ තෙ දෙවමනුස්සා පඤ්හං පුච්ඡන්ති. එවං පුට්ඨෙන පන භගවතා යානි කථිතානි දෙවතාසංයුත්ත (සං· නි· 1.1 ආදයො) බොජ්ඣඞ්ගසංයුත්තාදීනි (සං· නි· 5.182 ආදයො) තෙසං පුච්ඡාවසිකො නික්ඛෙපො.

යානි වා පන උප්පන්නං කාරණං පටිච්ච දෙසිතානි ධම්මදායාද- (ම· නි· 1.29 ආදයො) පුත්තමංසූපමාදීනි (සං· නි· 2.63), තෙසං අට්ඨුප්පත්තිකො නික්ඛෙපො. එවමෙතෙසු චතූසු සුත්තනික්ඛෙපෙසු ඉමස්ස බුද්ධවංසස්ස පුච්ඡාවසිකො නික්ඛෙපො. පුච්ඡාවසෙන හි භගවතා අයං නික්ඛිත්තො. කස්ස පුච්ඡාවසෙන? ආයස්මතො සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස. වුත්තඤ්හෙතං අස්මිං නිදානස්මිං එව –

ආදි. තෙනෙසා බුද්ධවංසදෙසනා පුච්ඡාවසිකාති වෙදිතබ්බා.

තත්ථ කප්පෙ ච සතසහස්සෙති එත්ථ කප්ප-සද්දො පනායං අභිසද්දහනවොහාරකාලපඤ්ඤත්තිඡෙදනවිකප්පනලෙසසමන්තභාවආයුකප්පමහාකප්පාදීසු දිස්සති. තථා හි “ඔකප්පනීයමෙතං භොතො ගොතමස්ස. යථා තං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්සා”තිආදීසු (ම· නි· 1.387) අභිසද්දහනෙ දිස්සති. “අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහි සමණකප්පෙහි ඵලං පරිභුඤ්ජිතු”න්ති එවමාදීසු (චූළව· 250) වොහාරෙ. “යෙන සුදං නිච්චකප්පං විහරාමී”තිආදීසු (ම· නි· 1.387) කාලෙ. “ඉච්චායස්මා කප්පො”ති (සු· නි· 1098; චූළනි· කප්පමාණවපුච්ඡා 117; කප්පමාණවපුච්ඡානිද්දෙස 61) ච, “නිග්රොධකප්පො ඉති තස්ස නාමං, තයා කතං භගවා බ්රාහ්මණස්සා”ති ච එවමාදීසු (සු· නි· 346) පඤ්ඤත්තියං. “අලඞ්කතො කප්පිතකෙසමස්සූ”ති එවමාදීසු (ජා· 2.22.1368) ඡෙදනෙ. “කප්පති ද්වඞ්ගුලකප්පො”තිආදීසු (චූළව· 446) විකප්පෙ. “අත්ථි කප්පො නිපජ්ජිතු”න්තිආදීසු (අ· නි· 8.80) ලෙසෙ. “කෙවලකප්පං ජෙතවනං ඔභාසෙත්වා”තිආදීසු සමන්තභාවෙ. “තිට්ඨතු, භන්තෙ, භගවා කප්පං, තිට්ඨතු සුගතො කප්ප”න්ති (දී· නි· 2.178; උදා· 51) එත්ථ ආයුකප්පෙ. “කීව දීඝො නු ඛො, භන්තෙ, කප්පො”ති (සං· නි· 2.128-129) එත්ථ මහාකප්පෙ. ආදිසද්දෙන “සත්ථුකප්පෙන වත කිර, භො, මයං සාවකෙන සද්ධිං මන්තයමානා න ජානිම්හා”ති (ම· නි· 1.260) එත්ථ පටිභාගෙ. “කප්පො නට්ඨො හොති. කප්පකතොකාසො ජිණ්ණො හොතී”ති (පාචි· 371) එත්ථ විනයකප්පෙ. ඉධ පන මහාකප්පෙ දට්ඨබ්බො. තස්මා කප්පෙ ච සතසහස්සෙති මහාකප්පානං සතසහස්සානන්ති අත්ථො (දී· නි· අට්ඨ· 1.29; 3.275; සං· නි· අට්ඨ· 1.1.1; අ· නි· අට්ඨ· 2.3.128; ඛු· පා· අට්ඨ· 5.මඞ්ගලසුත්ත, එවමිච්චාදිපාඨවණ්ණනා; සු· නි· අට්ඨ· 2.මඞ්ගලසුත්තවණ්ණනා; චරියා· අට්ඨ· නිදානකථා.1; චූළනි· අට්ඨ· ඛග්ගවිසාණසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා). චතුරො ච අසඞ්ඛියෙති “චතුන්නං අසඞ්ඛ්යෙය්යානං මත්ථකෙ”ති වචනසෙසො දට්ඨබ්බො. කප්පසතසහස්සාධිකානං චතුන්නං අසඞ්ඛ්යෙය්යානං මත්ථකෙති අත්ථො. අමරං නාම නගරන්ති “අමර”න්ති ච “අමරවතී”ති ච ලද්ධනාමං නගරං අහොසි. කෙචි පනෙත්ථ අඤ්ඤෙනාපි පකාරෙන වණ්ණයන්ති, කිං තෙහි, නාමමත්තං පනෙතං තස්ස නගරස්ස. දස්සනෙය්යන්ති සුවිභත්තවිචිත්ර-චච්චරද්වාර-චතුක්කසිඞ්ඝාටික-පාකාර-පරික්ඛෙපපාසාද- හම්මිය-භවන-සමලඞ්කතත්තා දස්සනීයං. මනොරමන්ති සමසුචිපරමරමණීයභූමිභාගත්තා ඡායූදකසම්පන්නත්තා සුලභාහාරත්තා සබ්බොපකරණයුත්තත්තා ච සමිද්ධත්තා දෙවමනුස්සාදීනං මනො රමයතීති මනොරමං.